ەكسپو - قازاقستان ءۇشىن ماقتانۋدى بارىنشا سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى
وسىدان تۋرا ءۇش جىل بۇرىن استانانىڭ سول جاعالاۋىنداعى قازىرگى كورمە ايماعى جازىق دالا عانا ەدى. سول تۇستا دالادا تىگىلگەن شاتىردىڭ ىشىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ الىپ قۇرىلىستىڭ كاپسۋلاسىن قاداپ، اۋقىمدى جوبانىڭ باستالعانىن ءدۇيىم جۇرتقا جاريالاعان بولاتىن.
قازاقپارات ءتىلشىسى وسىناۋ اۋقىمدى جوبانىڭ قالاي قولعا الىنعانىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە الىپ، ونىڭ ماڭىزدىلىعىن، ساياسي-ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ساراپتاپ شىقتى.
ءالى ەستە، ەكسپو كورمەسىنىڭ كاپسۋلاسىن سالعاندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءوزى قوبالجىپ تۇرعانىن ايتقان بولاتىن. بۇل جالپى ۇلتتىق باستامانىڭ قانشالىقتى جاۋاپتى ءارى ماڭىزدى ەكەنىن بىلدىرگەن ەدى.
«بۇگىن ءبىز ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاپ وتىرمىز. بۇل - وتە ماڭىزدى نىسان. قازىردىڭ وزىندە استانامىز كوركەيىپ، گۇلدەنىپ كەلەدى. ال 2017-جىلدا قالا بۇدان دا كوركەيە تۇسەدى. ەكسپونىڭ اشىلۋى استانانىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. ونداي نىساندى ءبىز ءالى سالعان ەمەسپىز. كورمە ايماعى استانانىڭ جاڭا ورتالىعىنا اينالادى»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازىر بايقاپ قاراساق، كورمە ايماعى تۇبەگەيلى وزگەردى. ءۇش جىل بۇرىن ول جەردە جالعىز شاتىر عانا بولعان. ال ونىڭ اينالاسىندا جۇك كولىكتەرى ءتىزىلىپ تۇردى. بۇگىندە شاتىردىڭ ورنىندا الىپ شار - سفەرا بوي كوتەرىپ، سونىڭ اينالسىندا اسەم پاۆيلوندار سالىندى.
بۇدان بولەك، تۇرعىن ۇيلەر، ساۋدا مەن بيزنەس ورتالىقتارى ساۋلەت ونەرىنىڭ تاماشا ءانسامبلى قۇرىلىپ وتىر. شىنى كەرەك، ەكسپو كورمەسى باسقا دا ماڭىزدى جۇمىستاردىڭ اتقارىلۋىنا تۇرتكى بولدى.
استانادا جاڭا تەمىرجول ۆوكزالى، اۋەجايدىڭ تاعى ءبىر تەرمينالى سالىندى، كوشە جولدارى جوندەلدى. جاڭادان اشىلعان جولدار دا از ەمەس. قوعامدىق كولىكتەر جاڭارتىلدى. استانانىڭ كوشەلەرىندە گيبريدتى، ياعني بەزينمەن دە، ەلەكترەنەرگيامەن دا جۇرە الاتىن اۆتوبۋستاردى بايقاۋعا بولادى.
ءبىرىڭعاي تاكسي قىزمەتى اشىلدى. جالپى، قوعامدىق كولىكتەردىڭ قوزعالىسى جاقسارا ءتۇستى، جاڭا ەلەكتروندى جۇيەلەر ەنگىزىلدى.
ايتا بەرسەك، وڭتايلى شارالار كوپ. بۇنىڭ بارلىعى ەكسپونىڭ اياسىندا اتقارىلدى. قالاداعى كولىك قوزعالىسى دەمەكشى، كەشەدەن بەرى استانا تۇرعىندارى كولىك كەپتەلىستەرى جايىندا ءجيى ايتا باستادى. وعان دا تۇسىنىستىكپەن قاراۋ ورىندى بولار. سەبەبى ەكسپو كورمەسىن كورۋگە رەسەي مەن قىتاي سياقتى دەرجاۆالاردىڭ باسشىلارى عانا ەمەس، سەربيا، موڭعوليا، وزبەكستان، پاكىستان جانە تاعى باسقا مەملەكەتتەردىڭ پرەزيدەنتتەرى دە كەلىپ وتىر.
وعان باسقا ايماقتاردان كەلەتىن ءوز جەرلەستەرىمىزدى تاعى قوسىڭىز. وندايدا كولىك كەپتەلىسىنىڭ بولاتىنى ءسوزسىز. وسى ورايدا ۆيتسە-مينيستر سكليار مىرزانىڭ ءبىر ءسوزى ەسكە تۇسەدى.
«ارينە، قالادا تۇرىپ جاتقان ادامدار ءۇشىن ءبىراز قولايسىزدىقتار بولۋى ابدەن مۇمكىن. ول راس. وعان ۇيگە قوناق كەلگەندەي قاراۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ءۇش بولمەلى ءۇيدىڭ ەكى بولمەسىنە قوناقتار جايعاسقاندا قالاي جۇرەمىز، تۋرا سولاي ۋاقىتشا شىداي تۇرۋعا تۋرا كەلەدى. وعان تۇسىنىستىكپەن قارايىق»، - دەيدى رومان سكليار.
اشىعىن ايتۋ كەرەك، ءۇش جىلدىڭ ىشىندە كەلەڭسىز جاعدايلار دا بولدى. دەگەنمەن، ونداي پروبلەمالار بىزدە عانا ەمەس، ەۋروپادا وتكەن ەكسپو كورمەلەرىنە دايىندىق جۇمىستارى بارىسىندا، ءتىپتى سول كورمەلەردى وتكىزۋ كەزىندە دە بولعان. ەڭ باستىسى، سونىڭ بارلىعى دەر كەزىندە انىقتالىپ، ءتيىستى شارالار قولعا الىندى.
البەتتە، قارجىنى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا پاۆيلونداردى ۋاقىتشا قۇراستىرىپ، ارتىنان بۇزىپ تاستاۋعا بولاتىن ەدى. ونداي تاجىريبە بار. سوسىن دۇنيەجۇزىلىك ەكسپو ەمەس، حالىقارالىق ەكسپو بولعاندىقتان، ءبىزدى ەشكىم سىنامايتىن ەدى. دەگەنمەن، اتالعان شارا ورتالىق ازيادا تۇڭعىش رەت وتەتىن بولعاننان كەيىن قازاقستان ونى ابىرويمەن ۇيىمداستىرعاندى ءجون كوردى.
سەبەبى بۇنىڭ بارلىعى - ءبىر مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس، تۇتاس ءبىر ايماقتىڭ اتاق- ابىرويى. ونى ا ق ش سياقتى دەرجاۆالار دا جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر.
«ەكسپو كورمەسى قازاقستاننىڭ عانا جەتىستىگى ەمەس، بۇل - بارلىق ورتالىق ازيانىڭ ۇلكەن تابىسى. بىلۋىمشە، كورمەگە تاجىكستان دا، تۇركىمەنستان دا، وزبەكستان دا، قىرعىزستان دا قاتىسادى. وسىلايشا، ورتالىق ازيا ەلدەرى ءوزارا بىرىگىپ، ءوز ۇيىمشىلدىعىن تاعى كورسەتىپ وتىر. سول سياقتى قازاقستاننىڭ ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە سايلانۋى دا ءبىر ەلدىڭ عانا ەمەس، تۇتاس ءبىر ايماقتىڭ جەتىستىگى دەۋگە بولادى. نەگىزى، كوپ ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى ءوزارا ۇيىمشىلدىققا، ايماقتىڭ ابىرويىنا تىكەلەي بايلانىستى عوي»، - دەيدى ا ق ش- تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى دجوردج كرول.
ءسوز جوق، ابىروي بولسا، ەكسپودان كەيىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ باستامامىز دا ويداعىداي ىسكە اسۋى ءتيىس. كورمە ايماعىندا ءزاۋلىم عيماراتتار مەن الىپ پاۆيلونداردى سالۋدىڭ تاعى ءبىر ماقساتى دا سول. قازاقستان كورمەنى جاي وتكىزە سالماي، سونىڭ نەگىزىندە ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇزدىك قارجى ورتالىعىن اشۋدى كوزدەيدى.
اتالعان ورتالىق ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنا عانا ەمەس، ورتالىق ازياعا دا ينۆەتيتسيالاردى كوپتەپ تارتۋعا بولادى. جالپى، بۇگىندە ساراپشىلار وسى ايماقتىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانى جايىندا ءجيى ايتىپ وتىرادى. ورتالىق ازيانىڭ حالقى دا، ەكونوميكاسى دا ءوسىپ كەلەدى. كىم بىلەدى، بولاشاقتا استانا قالاسى دۋباي مەن لوندون سياقتى ۇلكەن قارجى ورتالىعىنا اينالاتىن شىعار.
ال اقشا بار جەردە جۇمىس تا بولادى، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى دا جوعارىلايدى. بۇنىڭ بارلىعى استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ناتيجەسى بولۋى ابدەن مۇمكىن.
بىزدەگى ەكسپو ءۇش ايلىق كورمە بولسا دا، تاقىرىبى دۇنيەجۇزىلىك كورمەدەن ەش كەم ەمەس. ماسەلەن، بۇعان دەيىن تۇركيادان وتكەن ەكسپو گۇلدەر تاقىرىبىنا ارنالسا، ميلان كورمەسى تاماق ماسەلەسىن كوتەردى. ال استانا بىردەن بالامالى قۋات كوزدەرىنە ارنالعان جاھاندىق تاقىرىپتى قوزعادى.
اتالعان ماسەلە بۇگىنگى كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن ەكولوگيالىق اپاتتار اياسىندا بارشاعا ورتاق، ءبارى ءۇشىن وزەكتى پروبلەما بولىپ وتىر. سودان بولار، ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋعا نيەت بىلدىرگەن ەلدەر كوپ. ارينە، ولاردىڭ كەلىسىمىنە قازاقستانمەن اراداعى بايلانىستار، ءوزارا قۇرمەت پەن سىيلاستىق، ەلىمىزدىڭ جاھاندىق پروبلەمانى شەشۋگە دەگەن قۇلشىنىسى اسەر ەتتى.
بۇدان بولەك، قازاقستان ەكسپو اياسىندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتى سياقتى ۇلكەن جيىنداردى وتكىزىپ وتىر. ول دا كورمەنىڭ ماڭىزدىلىعىن، حالىقارالىق مارتەبەسىن ارتتىرىپ وتىر. ەكسپونىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق پايداسى بىلاي تۇرسىن، قاراپايىم حالىق ءۇش اي بويى بالامالى ەنەرگيا سالاسىنداعى وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسىپ قانا قويماي، مىڭداعان مادەني-سپورتتىق شارالارعا دا قاتىسا الادى.
ەڭ باستىسى، الەمدىك وركەنيەت پەن مادەنيەتپەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بار. سونىڭ ارقاسىندا ادامنىڭ دۇنيەتانىمى دا، كوزقاراسى دا وزگەرەدى. قازاق ءبىر-بىرىمەن تىعىز ارالاسادى. استانادان كورگەندى جەرگىلىكتى جەردە جاسايدى. جاساي الماسا، تالاپ ەتەدى. جالپى، ەكسپو سياقتى شارالار وزگەدەن كەم ەمەس ەكەنىڭدى كورسەتۋگە، ەل-جەر ءۇشىن ماقتانىشتى بارىنشا سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعانى راس.
اۆتور: ارمان اسقاروۆ