ىستامبۇلدا قازاق ادەبيەتى تالقىلاندى
2017 -جىلى، 29 - ناۋرىز كۇنى ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى تۇركولوگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا «تاريح- ادەبيەت بايلانىسى: قارالى كوش رومانى جانە تۇركيا قازاقتارىنىڭ كوش تاريحى» اتتى كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە شاكەن ۇلى «كەڭەستىك داۋىردە مۇحتار اۋەزوۆ، ءىلياس ەسەنبەرلىن سىندى بەلگىلى جازۋشىلار يدەولوگيالىق قىسىم جانە شەكتەۋلەر سالدارىنان روماندارىندا ءوز ويلارىن ەركىن جەتكىزە المادى. ويتپەسكە شارا دا جوق ەدى. ويتكەنى سەنزۋراعا ىلىگۋى، ارتىنشا قۋدانالانۋى ابدەن مۇمكىن. ال بۇگىن قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان شاقتا، ءبىز جازۋشىلار قازاق تاريحىنا جاڭا كوزقاراسپەن قاراپ تەك قازاق وقىرمانى ءۇشىن ەمەس، الەم وقىرماندارى ءۇشىن ۇلتتىق تاريح پەن مادەنيەتتى تانىتۋ ءۇشىن تارتىمدى تىلمەن قىزىقتى قىپ جازۋدىڭ جاڭا جولدارىن قاراستىرۋعا ءتيىسپىز» ، - دەدى.
شاكەن ۇلى «قارالى كوش» رومانىن جازۋ بارىسىندا ەكى ءپرينتسيپتى باسشىللىققا العان. بىرىنشىدەن تاريحي شىندىقتار مەن دەرەكتەردەن اۋىتقىماۋعا كۇش سالعان. ەكىنشىدەن وتە كوپ تاريحي فاكتىلەرگە بەرىلىپ، ادەبيەتتەن الىستاپ كەتپەۋگە دە ابايلاعان. ونىڭ سوزىنشە، تاريحي وقيعالاردى سومداعاندا تەك تاريحي ەلەمەنتتەردى عانا باسشىلىققا الىناتىن بولسا، وندا تاريح پەن ادەبيەت بايلانىسى دۇرىس جاسالماعان بولادى.
تاريحشى عالىم پروفەسسور ءابدىۋاقاپ قارا باسقارىپ ءھام اۋدارما جاساپ وتىرعان اتالعان كونفەرەنسياعا شاكەن ۇلىنىڭ وتكەن جىلى تۇرىك تىلىنە اۋدارىلعان كىتابىن وقىرماندارى بولعان تۇرىك عالىمدارى، ستۋدەنتتەر جانە قازاق دياسپورا وكىلدەرى قاتىستى.
ءبىر تۇرىك وقىرمان «قارالى كوش» رومانىنان وقىعاندا قاتتى اسەرلەنگەنىن ايتا كەلىپ، بۇل كىتاپتىن اعىلشىن، فرانسۋز، نەمىس سىندى الەم تىلدەرىنە اۋدارىلۋىن، ءتىپتى، بۇدان كينو تۇسىرىلسە وتە ورىندى بولاتىنىنا باسا كورسەتتى.
بۇل كىتاپتى قازاق تىلىنەن تۇرىك تىلىنە اۋدارعان نۇرگۇل بەرىكبولوۆا كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە كىتاپتىڭ وتە اسەرلى جازىلعانىن، اۋدارما بارىسىندا قازاقتاردىڭ كوش جولىندا تارتقان ازاپتارى جازىلعان جولدارعا كەلگەندە وكسىپ- وكسىپ جىلاپ، ءبىر- ەكى كۇن اۋدارماعا ءۇزىلىس جاساعانىن تەبرەنىسپەن اتاپ ءوتتى.
تۇرىك تىلىنەگى اۋدارمانىڭ شەبەر شىققانىن ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتى ءتىل ادەبيەت كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى، فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى رايلە قاشعارلى حانىم ايتتى. ول ءوز سوزىندە كىتاپتى وتە اسەر الىپ وقىعانىن جانە كافەدراداعى بارلىق ستۋدەنتتەرگە وقىتقانىن ايتا كەلىپ، ەندى وسى كىتاپ تۋرالى كولەمدى ءبىر عىلىمي ماقالا دايىنداپ جاتقانىن، مۇنىڭ بۇكىل تۇرىك وقىرماندارى ءسۇيىپ وقيتىن مىقتى شىعارما ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
وسى كونفەرەنسيادا وتىرعان ەلىسحان باتىردىڭ ۇرپاقتارىنان مۇبارەك چالىشقاننىڭ كونفەرەنتسيا سوڭىندا ءسوز الىپ، كىتاپتى جارىققا شىعارۋعا ەڭبەگى وتكەن بارلىق ازاماتتارعا العىس ايتقان كەزدە تولقىپ، تەبرەنىپ كوز جاسىن تيا الماعانى بايقالدى.
تۇركيالىق قازاقتاردىڭ ءانشىسى بەشىر احمەت كوسە دە تولقىپ وتىرعانىن وسى كونفەرەنسياعا قاتىسۋشىلاردىن قۇرمەتىنە اتالارىمىز شىققان التاي تاۋى تۋرالى ءانىمدى ايتىپ بەرەيىن دەي كەلە:
«بالا كەزىمدە سەنىمەن بىرگە ءوسىپ ەدىم،
اعاشتارىڭا سۋ بەرىپ ءوسىرىپ ەدىم.
قايران تاۋىم سەنى ساعىنۋشى ەدىم،
مال جايىپ، ات ويناتىپ ءجۇرۋشى ەدىم.
التاي تاۋىم، قايران تاۋىم.
ايرىلدىم عوي ون بەسىمدە،
جەتىمسىرەپ تۇرسىڭ با سەن؟
سەنى ويلاپ جۇرەمىن مەن» ، دەگەن ءانىن شىرقاپ بەردى.
كىتاپتىڭ تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ شىعارىلۋىنا مۇرىندىق بولعان كاتەد قوامىنىڭ ءتوراعاسى سەركان دىنچتۇرك ەندىگى كەزەكتە وسپان باتۇر تۋرالى ءبىر كىتاپتى تۇرىك تىلىندە جارىق كورەتىنىن شۇيىنشىلەدى.
كونفەرەنسيا سوڭىندا تۇركولوگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دوتسەنت ومار قۇل تاريح- ادەبيەت بايلانىسى تۋرالى ەرەكشە جانە تەبرەنىستى ءبىر كونفەرەنتسيا وتكەنىن ايتا كەلىپ، بۇعان اتسالىسقان، تىڭداۋعا كەلگەن بارلىق ازاماتتارعا العىسىن ءبىلدىردى.
ءابدىۋاقاپ قارا
Baq.kz