اراي ايدارحان ۇلى: ديماش قىتايداعى ەڭ ۇلكەن شوۋ بيزنەس نارىعىن باعىندىردى
- ميللياردتار ەلىن باعىندىرعان ونەرلى قانداستاردىڭ ءبىرىسىز. قىتاي ەلىنە قالاي تانىمال بولدىڭىز؟
- مەن 1990 - جىلى شىنجاڭنىڭ التاي ايماعىندا دۇنيەگە كەلدىم. اكەم - قازاق كۇرەسىنەن بەلگىلى باپكەر، انام - وقىتۋشى، ەكى اپكەم ءبىر اعام بار. ەڭ العاش رەت رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ۇلكەن بايقاۋعا 2009 - جىلى 19 جاسىمدا باق سىنادىم. CCTV ارناسى ۇيىمداستىرعان «جۇلدىزدى جول» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ، «جىلدىڭ ۇزدىك ءانشىسى» اتاندىم. 2010 - جىلى « ءۇيسىن» اتتى توپ قۇرىپ، رەسپۋبليكالىق جاس انشىلەر بايقاۋىندا ۇلتتىق اندەر اتالىمى بويىنشا الدىنعى ورىننان كورىندىك. 2013 - جىلى شىنجاڭ ولكەسىندە وسى جاس انشىلەر بايقاۋىنىڭ ايماقتىق دەيگەيىندە التىن سىيلىعىن الدىم. 2013 - جىلى «Chinese Idol (中国梦之声) » بايقاۋىندا ۇزدىك بەستىككە كىردىم. وسى بايقاۋ مەنىڭ تانىمالدىعىمدى ارتتىرىپ، جۇلدىزدى جولىمدى اشتى. ويتكەنى بۇل مەن قاتىسقان ەڭ العاشقى «رەاليتي شوۋ» باعدارلاما ەدى. «رەاليتي شوۋدىڭ» ءبىر ەرەكشەلىگى ءانشىنىڭ ءومىرىن، كوزقاراسىن حالىققا جاقىنداستىرا تۇسەدى. 2014 -جىلى «Chian Is Listening (中国正在听) » ءان بايقاۋىنا قاتىسىپ، بەسىنشى ورىن الدىم. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، مەن وسى «Chian Is Listening» بايقاۋىندا قازاقتىڭ اتاقتى كومپوزيتورى باقىتجان قاجىمۇقانوۆتىڭ جيىرما جىلداي بۇرىن جازعان «تاڭعى جاس» ءانىن ورىندادىم. ماقساتىم قازاقتىڭ تالانتتى سازگەرلەرىنىڭ شىعارماسى قانشا ۋاقىت وتسە دە ەسكىرمەيتىندىگىن، جاڭعىرا تۇسەتىندىگىن، بۇگىنگى الەمدىك مۋزىكانى باعىندىرا الاتىندىعىن دالەلدەگىم كەلدى. 2015 - جىلى «العاشقى قار» اتتى البومىم جارىق كوردى. سوڭعى جىلدارى جاسوسپىرىمدەرگە تالىمگەر رەتىندە ءار ءتۇرلى باعدارلامالارعا قاتىسىپ ءجۇرمىن. ەلدىڭ قولداۋىنا بولەنىپ جۇرگەن شاكىرتتەرىم دە جوق ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى دانيار تولقىن ەسىمدى بالا رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا روزا رىمبايەۆانىڭ رەپەرتۋارىنداعى «اتامەكەن» ءانىن ورىنداپ، ەلدى ءتانتى ەتتى. 2016 - جىلى قىتايداعى قانداستار اراسىندا فەستيۆال وتكىزدىم. قازاقستاننان قوناق رەتىندە جانار دۇعالوۆا، التىناي جورابايەۆا، تالعات جورابايەۆ، اكتەر اسىلحان تولەپوۆ سەكىلدى ونەر ادامدارى كەلىپ قاتىستى .
- ديماش قۇدايبەرگەنمەن قاشاننان بەرى تانىسسىز؟
- ديماشپەن العاش رەت 2015 -جىلى «حابار» تەلەارناسى ۇيىمداستىرعان «جەتى ءان» باعدارلاماسىندا كەزدەستىم. ونىڭ شىعارماشىلىعىمەن بۇرىننان تانىس ەدىم. 2016 -جىلى « ءان مەن ءانشى» كونسەرتىندە ەكىنشى رەت كەزدەسىپ، ءوزارا جاقىن ارالاسىپ كەتتىك.
- حۋنان تەلەارناسى ۇيىمداستىرىپ جاتقان «Singer» جوباسىنا قالاي كەلدىڭىز؟ ديماشقا قانداي كومەك كورسەتىپ جاتىرسىز؟
- مەن «Singer» جوباسىمەن بۇرىننان تانىسپىن. رەجيسسەرلارىمەن دە شىعارماشىلىق بايلانىستامىن. وتكەن جىلى مەنىڭ ۇستازىم كۋ كۋلي وسى بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن العان. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، ونىڭ فينالدا ايتقان ءانىنىڭ مۋزىكالىق وڭدەۋىن مەن جاساپ بەرگەن ەدىم. انگە قازاقتىڭ سىبىزعى ءۇنىن قوسىپ، وزگەشە اۋەندە دايىنداعانمىن. ۇستازىم سول انمەن باس جۇلدە الدى. ءوزىم ءاردايىم وسىنداي ۇلكەن ساحنالاردا ورايى كەلگەندە قازاقتىڭ مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ ەرەكشەلىگىن كورسەتىپ، ناسيحاتتاپ جۇرەمىن. بۇل جولى مەنى «حۋنان» تەلەارناسى ديماشتىڭ مۋزىكالىق كەڭەسشىسى بول دەپ ارنايى شاقىردى. مەن باۋرىممەن بىرگە جۇمىس جاساۋ ۇسىنىسىن قۋانا قابىلدادىم. ديماشتىڭ بۇل بايقاۋعا كەلۋى مەنى ەرەكشە قۋانتتى. ويتكەنى بۇل - قازاق مادەنيەتىن، ونەرىن الەمگە تانىتۋدىڭ ورايى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي، وتكەن جىلى ۇستازىم باس جۇلدە الدى، بيىل ديماش باۋىرىما ساتتىلىك تىلەپ، بىرگە جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. ەكەۋمىزدىڭ بۇل جولى قىتايداعى كەزدەسۋىمىز دە اسەرلى بولدى. تەلەارنانىڭ شاقىرۋىمەن شاڭشا قالاسىنا كەلگەن سوڭ ديماش وتىرعان بولمەنىڭ سىرتىنان ءوزىنىڭ سۇيىكتى ءانى «دايديداۋدى» شىرقادىم. ول ءاندى ەستىپ سىرتقا جۇگىرىپ شىقتى. قالىڭ قىتايدىڭ اراسىندا «دايديداۋدى» اۋەلەتىپ تۇرعان كىم دەسە كەرەك. ەكەۋمىز سولاي قۇشاقتاستىق، ول مەنى كورىپ قاتتى قۋاندى.
- بۇل جوبادا كەيدە ءسىزدى جۇرگىزۋشى رەتىندە، كەيدە اۋدارماشى رەتىندە بايقاپ قالامىز. ناقتى قانداي قىزمەتتەر اتقاراسىز؟
- مەن ديماشتىڭ مۋزىكالىق كەڭەسشىسى رەتىندە، قولىمنان كەلگەن كومەگىمدى جاساپ جاتىرمىن. جوبادا جۇرگىزۋشى جانە رەتى كەلگەندە اۋدارماشى دا بولىپ جۇمىس جاساپ ءجۇرمىن. ديماشتىڭ مۋزىكالىق قابىلەتى وتە جوعارى، ءان تاڭداۋدا ورىنداۋ جاعىنان كوپ نارسەنى ءوز تالعامى بويىنشا جاسايدى. دايىندىق بارىسىندا پىكىر الماسىپ تۇرامىز. قىتاي ءتىلىنىڭ دىبىستالۋى جاعىنان، بۇل ەلدەگى مۋزىكالىق ەرەكشەلىكتەر جاعىنان مۇمكىندىگىنشە كەڭەسىمدى بەرەمىن. ديماش ءوزىنىڭ ونەرى، مىنەزى، كەلبەتى ارقىلى تىڭدارمانداردى وزىنە ءتانتى ەتە الدى. قىتايداعى قانداستارىمىز جانە وزگە دە ۇلت وكىلدەرى ونىڭ ونەرىن ەرەكشە قولداپ، جانكۇيەر بولىپ جاتقانى قۋانتادى.
- ديماشتىڭ قىتاي ەلىندەگى تانىمالدىعى ونىڭ بولاشاعىنا قالاي اسەر ەتەدى دەپ ويلايسىز؟
- قىتاي ەلىنىڭ شوۋ بيزنەسى ەرەكشە دامىعان، جوعارى دەڭگەيدەگى شوۋ بيزنەس نارىعى بار. ديماش وسى ۇلكەن نارىقتى باعىندىردى. وسىدان كەيىن قىتايدا وتەتىن اۋقىمدى ءىس- شارالارعا ءجيى شاقىرۋ الىپ تۇرادى دەپ ويلايمىن. وعان وسى ارقىلى ۇلكەن جول اشىلدى. كوپتەگەن مۇمكىندىكتەر كۇتىپ تۇر، تەك ساتتىلىك تىلەيمىن.
- قازاقستاندىق انشىلەردىڭ نەگىزگى تابىس كوزى توي دەسەك قاتەلەسپەيمىز. قىتايداعى انشىلەردىڭ كىرىسى قايدان كەلەدى؟
- قىتايداعى تانىمال انشىلەردىڭ تابىس كوزى توي ەمەس، ولار ساحنا، كونسەرت، باعدارلاما شوۋلارعا قاتىسۋ ارقىلى ءوز ناپاقاسىن تابا الادى.
- جاقىندا ءسىزدىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن دودادا باق سىناپ جاتقانىڭىزدى ەستىدىك. وسى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟
- بۇل بايقاۋ حالىقتىق فولك- مۋزىكا ورىنداۋشىلارى اراسىندا وتكىزىلەدى. «بايىرعى اۋەندەر» دەپ اتالاتىن ءداستۇرلى بايقاۋدىڭ ءبىرى. بارلىعى 50 گە جۋىق حالىق شىعارماسى باسەكەگە تۇسەدى. ۇزدىك ءۇش ءان ايگىلى ا ق ش- تىڭ مۋزىكالىق سىيلىعى Grammy گە ۇمىتكەر بولادى. ونى وسىنداعى قىتايلىق كورەرمەن داۋىس بەرۋ ارقىلى انىقتايدى. مەن بۇل بايقاۋدا «سامال تاۋ» ، «اجە» جانە «تەرمە» سياقتى تۋىندىلارىن ورىندادىم. ءتورتىنشى كەزەڭدە «باقسىنىڭ جاڭبىر شاقىرۋى» دەپ اتالاتىن تۋىندىنى الىپ شىقتىم. بۇل شىعارمانى قازاقستاندىق بەلگىلى ەتنوتوپ «روكسوناكيدىڭ» سۇيەمەلدەۋىمەن روك- ن- رولل ستيلىندە كورەرمەندەرگە ۇسىندىم، جۇرت جاقسى قابىلدادى. فينالدا ماعان «ۇلت مادەنيەتىن جالعاستىرۋشى» دەگەن ارنايى جۇلدە بەرىلدى. ازىرگە ناقتى قايسى ءۇش شىعارما Grammy-گە جولداناتىنى بەلگىسىز. قازاق ءانى الەمدىك جۇلدەگە جولداما السا دەگەن تىلەكتەمىن.
- ءسوز سوڭىندا قازاق ەلىنە دەگەن ءبىر اۋىز تىلەگىڭىز؟
- بارلىقتارىڭىزدى الدا كەلە جاتقان ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى - ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتايمىن! قازاقستان مەن قىتايدىڭ ەكىجاقتى دوستىق قارىم- قاتىناسى نىعايا بەرسىن! قازاق حالقىنا بەرەكە- بىرلىك تىلەيمىن.
اۆتور: ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى