ەلەس قىزبەن كەزدەسۋ - بولعان وقيعا ىزىمەن
استانا الىستان مۇنارتىپ كورىنەدى. بۋداقتاعان ءتۇتىن اراسىندا قالانىڭ سۇلباسى ايقىندالماسا دا، سانسىز شىراقتىڭ جارىعى بۇلتتى جارقىراتىپ، قالا مىنا جەردە دەپ نۇسقاپ تۇر. ەرلان استانادان قاشىق ەمەس اۋىلدىڭ بىرىندە تۇرادى. جازدا قۇرىلىستا جۇرگەنىمەن، قىستا جۇمىسسىز. بالالارعا باس- كوز بولىپ، ۇيدە جاتادى. تەك ايەلى عانا جۇمىس ىستەيدى. اۋىلدا ەمەس ارينە، قالادا. ۇلكەن ساۋدا ورتالىعىنداعى كينوتەاتردا ىستەيدى. جۇمىستان كەش بوسايتىندىقتان، ەرتەرەك اۋىلدان كەلىپ الىپ، جاڭادان شىعىپ جاتقان كينولاردىڭ ءبىرازىن جۇرتتان بۇرىن تەگىن تاماشالاپ ۇلگەرەتىنى جاقسى. دوستارى «بالەن كينونىڭ ديسكىسىن الىپ كەلدىم» دەپ قالسا، «ءا- ءا ونى ءۇش اي بۇرىن كورىپ تاستادىم» دەپ جاۋاپ بەرەدى ماڭعازدانىپ.
ەرلاندى مازالايتىنى ابدەن تۇنگە قاراي كەلىنشەگىن قالادان الىپ كەتۋى كەرەك. جول جاقسى، كولىگى جۇردەك دەگەنمەن قىستىڭ اتى - قىس. ءارى تۇنگە قاراي سوڭعى كەزدە جۇرەكسىنەدى. ەسىنە سوڭعى وقيعا ءتۇسىپ كەتتى. كەشكىلىك ىمىرتتا تاعى قالاعا قاراي زۋلاتىپ كەلە جاتقان. اسىعاتىن ءجونى بار. بۇگىن كەلىنشەگىنىڭ تۋعان كۇنى. ول دا جۇمىسىنان ەرتە سۇرانعان. ءبىر ساعاتتان سوڭ ۇيىنە جورا- جولداستارى جينالادى. ۇستەلدىڭ بار كەرەگىن ايەلى تۇندە دايىنداپ كەتكەن. قالانىڭ قاپتاعان كولىككە تولى كوشەسىنىڭ قۇرساۋىنان شىققانشا ءتۇن بولىپ كەتۋى مۇمكىن دەپ... قوناقتار كۇتىپ قالسا ۇيات ەمەس پە؟ ۇلگەرمەي قالسا، ايتپا ونى... اۋىلمەن قالانىڭ ورتاسىندا باسقا مەكەن جوق. ايدالا. جول ورتادا كولىكتەر ايالدايتىن ءبىر عانا جەر بار، سونىڭ قاسىنان ءوتتى. اياق سۋىتار تۇراقتا بىرنەشە جۇك كولىگى جانە ءبىر اۆتوبۋس ايالداپ تۇر.
تۇراقتان بىرەر شاقىرىم ۇزاعان بەتتە جول شەتىنەن قاراۋىتقان سۇلبا قاراڭ ەتە قالدى. جاقىنداپ كەلگەندە بايقادى، جەڭىلدەۋ كيىنگەن 12-13 شاماسىنداعى قىز بالا. «ويب- ءۇ- ءۇ مىنا سۋىقتا نەعىلىپ ءجۇرسىڭ، توڭىپ قالدىڭ عوي» دەپ ىشتەي كۇبىرلەدى. جىلدامدىقتى كەنەت ازايتتى. كولىك ىشقىنىپ بارىپ، ىركە توقتادى. قىز جانىنا ەمەس، كولىكتىڭ ارتقى ەسىگىن اشىپ كىرىپ وتىرىپ الدى. جول بويى سەرىك بولاتىن ادام وتىرعانىنا كوڭىلدەنىپ، «نەگە ايدالادا ءجۇرسىڭ» دەپ سۇراعىسى كەلدى. ءبىراق كىشىرەك بالاعا ءتىل قاتۋدىڭ رەتىن تاپپادى. اشەيىندە سايراپ جۇرەتىن ەرلاننىڭ كەي كەزدەرى تۇتىعىپ، توسىلىپ قالاتىنىنا جىنى كەلەدى. «قوي، ءوزى سويلەسسە، سۇرايىن»، - دەپ كەشكى ساۋىقتىڭ جوسپارىن قايتادان بۇگە- شۇگەسىنە دەيىن ءبىر پىسىقتاپ كەتتى.
قالاعا 10 شاقىرىمداي قالعاندا، جاڭاعى بالادان قاي جەرگە باراتىن سۇراۋ كەرەكتىگى باسىنا سارت ەتىپ كەلە قالعانى. ءاپ دەپ سۇراۋعا وقتالىپ، ارتىنا مويىن بۇرعانى سول ەدى قىز: «اعا ايىپ بولماسا، تەلەفونىڭىزدى بەرە تۇرىڭىزشى، مەنىكى دۇرىس ىستەمەي تۇر»، - دەپ قيىلدى. داۋىسى ءبىر ءتۇرلى جابىرقاڭقى ەستىلدى. «مىنا بالا جىلاعان با ءوزى... باسىنا نە قيىنشىلىق تۋدى ەكەن؟» ويىن جيناقتاپ ۇلگەرمەدى. قىز بىرەۋمەن سويلەسىپ جاتىر. «اعا، نەگە سول جولى قاتەلىككە بوي الدىردىڭىز... جولدا ابايلاپ جۇرمەدىڭىز بە؟ مەنى قينادىڭىز عوي. اتا- انام قالدى عوي زار جىلاپ...» كوز جاسىن جۇتىپ تۇر... داۋسى قۇمىعىڭقى، كولىكتىڭ داۋىسىنان ايتقانىنىڭ ەرلانعا ءبىرى ەستىلىپ، ءبىرى ەستىلمەي جاتتى. تۇتقانىڭ ارعى جاعىنداعى كىسىنى اۋىر ايىپتاپ سويلەدى. «جاس قىزعا جامانشىلىق جاساعان قانداي قاراجۇرەك» دەپ ويلاعان ەرلاننىڭ بويى ءبىر قىزىنىپ، ءبىر سۋىدى. نە قىلعان قيانات ول؟
قاراسا، قالاعا كىرەبەرىستەگى بەكەتكە بەس- التى شاقىرىم قالىپتى. جىلدامدىقتى ازايتۋ كەرەك دەپ ويلاعانشا تەلەفونى جانىنداعى ورىنعا سارت ەتىپ قۇلاپ ءتۇستى. قىز: «اعا، وسى جەردەن قالدىرىپ، كەتىڭىزشى»، - دەدى. جىلدامدىق تاعى دا كەنەت ازايدى، كولىك ىركىلىپ قالعانىمەن، توقتاي الماي سىرعاناپ كەلەدى. ەرلان مىناداي كەشتە جاس بالانى دالادا قالدىرا المايتىنىن ايتپاق بولىپ سالونعا بۇرىلىپ ۇلگەرمەدى. ەسىك سارت ەتىپ جابىلدى. سىرعاناپ بارا جاتقان كولىك ءبىراز سۇيرەتىلىپ بارىپ توقتادى. ارتىنا قاراپ ەدى، الگى قىز كورىنبەدى. جولدىڭ قارسى بەتىنەن دە بايقالمادى. ءارى- بەرى قاراپ بالانى تاپپاي دىمى قۇرىدى. وسى كەزدە تەلەفونى شۋ كوتەرىپ قوڭىراۋلاتا باستادى. كوتەرسە كەلىنشەگى: «قايدا ءجۇرسىڭ؟ كۇتىپ قالدىم» .
جول بويىنداعى جايتتى ءتۇسىندىرىپ سوزبالاپ وتىراتىن جاعدايى جوق. الدى- ارتىنا قارادى، قىزدىڭ قاراسى كورىنبەگەسىن قولدى ءبىر سىلتەپ گازدى باستى. «جارتى ساعاتتان سوڭ سىرتقا شىعا بەر» دەدى كەلىنشەگىنە. كىرەبەرىستەگى بەكەتتەن ءوتتى. جولداعى پوليتسەيلەر بۇعان نازار سالمادى، تەلەفونمەن سويلەسىپ تۇر ەكەن. ەسىنە قىزدىڭ بىرەۋمەن ءوز تەلەفونى ارقىلى سويلەسكەنى سارت ەتە قالدى. دەرەۋ تۇتقانى قولعا الىپ، ءنومىردى تاۋىپ الدى. گۋدوك بارىپ تۇر. «اللو، اللو» دەپ قايتالاعان جىگىتتىڭ داۋسى ەستىلدى. «جاڭا سىزگە ءبىر قىز زۆونداپ ەدى...» دەپ ءسوزىنىڭ سوڭىن جۇتىپ. «ءيا... ءيا...» دەگەننەن باسقا جاۋاپ جوق. نەدەن باستاپ سۇرارىن بىلمەي ابدىراپ ەرلان تۇر. ءسال كىدىرىستەن سوڭ، تۇتقانىڭ ارعى جاعىنداعى جىگىت سايراپ سالا بەردى. «اعا، ءسىز كولىك تىزگىنىندە شىعارسىز؟ » دەپ سۇرادى. جاۋابىن كۇتپەستەن ءسوزىن جالعاي باستادى. «ءسىزدىڭ كولىكتى توقتاتىپ جولدان مىنگەن قىز ماعان تەلەفون شالدى. ول قىز جولاي كولىگىڭىزدەن ءتۇسىپ قالعاسىن ماعان قوڭىراۋلاتقان شىعارسىز». مىناۋ ءبارىن ءبىلىپ تۇر. «ءبارىن بىلگىش ءتاۋىپسىڭ بە؟» - دەپ قاعىتقىسى كەلدى ءبىراق ۇندەمەدى.
- اعا مەن ءمان- جايدى تۇسىندىرەيىن. ءسىز ءبىر جەرگە ايالداڭىزشى. تىزگىندە وتىرعان كەزىڭىزدە ەشتەڭە ايتا المايمىن، - دەيدى جىگىت.
- جارايدى، - دەپ كۇبىرلەگەن ەرلان ءبىر دۇكەننىڭ الدىنداعى ماشينانىڭ قاسىنا جاناسالاي توقتادى.
- اعا، بىلتىر كۇزدە اسا ءبىر جايسىز كۇنى جولعا شىقتىم، - دەپ باستادى بەيتانىس جىگىت اڭگىمەسىن.
- قار ارالاس جاڭبىر جاۋىپ تۇر ەدى. جەر قاتتى تايعاق. وتە ماڭىزدى شارۋامەن جولعا شىعىپ كەتكەسىن، ۇيگە قايتۋعا قيىنسىندىم دا العان بەتىمدى جالعاستىرا بەردىم. بارا جاتقان جولىمدا كولىك سيرەك ەكەن. ەشتەڭەگە ۇرىنباسپىن دەپ ويلاعانمىن. قاتەلەسىپپىن. بۇرىلىستىڭ ءبىرىن تالدار كولگەيلەپ تۇرادى ەكەن. قارسى بەتتەن جەڭىل كولىك اتىپ شىققانى. توقتاي الماي بارىپ سوعىلدىم. ولار دا جەر تايعاق بولعان سوڭ جولدىڭ ورتاسىمەن كەلە جاتقان بولىپ شىقتى. ەسىمدى اۋرۋحانادا جيدىم. اياعىم، بىرنەشە قابىرعام سىنىپتى. ومىرتقام مەن باسىما زاقىم كەلىپتى. ءبارىن كەيىن ءبىلدىم عوي. سويتسەم كولىك يەسىنىڭ قاسىندا 12-13 جاسار قىزى، كەلىنشەگى بولعان ەكەن. جىگىت پەن كەلىنشەگى جەڭىل جاراقاتتانعانىمەن قىزى اپاتتا كوز جۇمىپتى. مەنىڭ كەسىرىمنەن، ارينە. قىرشىنىنان قيىلدى عوي.
جىگىتتىڭ كەمسەڭدەپ جىلاعانى ەستىلدى.
- باۋىرىم جىلاما، قوي!
- وقيعا بولعانىنا ءبىر جىلدان اسىپ كەتتى. سوڭعى كەزدە سول قىز بالا، ارۋاعى تىنشىماعان شىعار، وسىلاي ماعان حابارلاسىپ تۇرادى. جولدا كولىك توقتاتىپ ءمىنىپ، جۇرگىزۋشىنىڭ تەلەفونىمەن ماعان قوڭىراۋ شالادى. ىلعي ايتاتىنى، «اعا، سول كۇنى نەگە جولعا شىقپاي- اق قويمادىڭىز»، دەپ ايىپتايدى. تۇندە وسىلاي ءجيى حابارلاساتىن بولدى. ءسىز كولىگىڭىزگە وتىرعىزعان، تەلەفونىڭىزدان قوڭىراۋ شالعان سول قىزدىڭ ەلەسى... اعا، قورىقپاڭىز، ونىڭ سىزگە زيانى جوق...
بايلانىس ءۇزىلىپ كەتتى. ەرلاننىڭ بويى ءبىر سۋىنىپ، ءبىر ىسىندى، قولى تەرلەپ كەتكەن. جۇرەگى تاس توبەسىنە شىقتى. «ەلەس دەي مە؟ قۇدايىم ساقتاسىن!». تۇتقاعا ءبىر قارايدى، تەرەزەدەن دۇكەن ماڭايىنا ءبىر قارايدى. دۇكەننەن شىعىپ بارا جاتقان كىسىلەردى كوڭىلىنە مەدەت تۇتتى. بالا كەزىندە اجەسىنىڭ: «ەلەس كورسەڭ «ءبىسسىماللاھي» دە، سوڭعى «ھي» دەگەندى قاتتىراق ايت. شايتان بولسا، سول ءسوز قۋادى دەگەنى»، - جادىندا قاپتى. بىرنەشە رەت قايتالادى ءبىسسىماللاسىن. ءرولدى قولىنا السا، ەكى قولىنىڭ دىرىلدەپ تۇرعانىن بايقادى. كولىكتى جۇرگىزە المايتىنىن سەزدى. ەسىنە وسى ماڭايدا تۇراتىن دوسى ءتۇستى. اۋپىرىمدەپ اۋىلعا جەتتى. ەرلاننىڭ بىرەر ايعا شەيىن جۇرەگى ورنىنا تۇسپەي ءجۇردى.
P. S. وسى وقيعانى ءىنىمنىڭ دوسى ايتىپ بەرىپ ەدى. سونىڭ باسىنان وتكەن. قازىر ول: «جالعىز كولىككە وتىرا المايمىن»، - دەيدى. ىلعي سالوندا بىرەۋ وتىرعان سەكىلدى بولا بەرەدى ەكەن.
(كەيىپكەردىڭ اتى- ءجونى وزگەرتىلگەن)
اۆتور: بەك قاراشا