ول بولاشاق جارىمەن اۋەلى حات جازىسىپ تانىسىپ، ءبىر جىلداي ۋاقىت ارالىعىندا كەزدەسىپ جۇرگەن. سويتە تۇرا، كەيىپكەرىمىزدى سۇيگەنى باعزى زامانداعىداي الىپ قاشىپ كەتكەنىنىڭ ءوزى ءبىر قىزىق.
جاس جۇبايلاردىڭ وتباسىلىق حيكاياسى ءھام بالالى بولۋى دا شىتىرمان رومانعا بەرگىسىز... دوستارىنىڭ دەنىن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تاپقان ونى، ءوزىنىڭ ايتۋىنشا، سال اۋرۋىنا شالدىققانىن ەسەپتەمەگەندە، باقىتتى ادامداردىڭ قاتارىنا قوسۋعا ابدەن بولادى.
كىشكەنتايىنان مۇگەدەكتىك اربامەن قوزعالاتىن ءاليا جۇرت قاتارلى ورتا ءبىلىمدى مەكتەپتە يگەرىپ، ارتىنشا ءبىرقاتار تاعدىرلاستارى سىندى وقۋىن جالعاستىرا الماعان. بۇعان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ول جاعىنان قامقورلىقتىڭ ازدىعى، سونداي- اق، وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى اسەر ەتىپتى. ءبىراق ونىڭ ءومىرى 22 جاسىندا، ياعني 2013 -جىلى كۇرت وزگەرەدى. سول جىلدارى حات- حابار الماسۋعا ىڭعايلى جاھاندىق جەلى - مايل-اگەنت ءاليانىڭ قوڭىر تىرشىلىگىندە شۋاقتى كۇندەرىنىڭ ورناۋىنا ۇلكەن دانەكەر بولدى.
- بىردە عالامتوردا وتىرسام، بەيتانىس جىگىت حات جازدى. ونىڭ دا سول مەزەتتە «ءىشى پىسىپ» وتىرسا كەرەك، اڭگىمەمىز بىردەن جاراسىپ كەتتى. ەسىمىنىڭ رۋسلان ەكەنىن، ءوزىنىڭ 1987 -جىلى تۋعانىن ايتقان ول ىلە- شالا تەلەفون ءنومىرىمدى سۇرادى. نە دەپ جاۋاپ قايتاراتىنىمدى بىلمەي، العاشىندا ءۇنسىز قالعانىم راس. كەلەسىدە سول اڭگىمە قايتا باستالعاندا، «اۋەلى سۋرەتتەرىمدى كورسەڭشى...» دەدىم. ينتەرنەتتەگى پاراقشاما اربامەن وتىرعان سۋرەتتەرىمدى دە جۇكتەگەنمىن. ول ءبارىن سودان كەيىن عانا ۇقتى. دەسە دە، تەرىس اينالعان جوق. بۇل جاعداي ءبىزدىڭ دوس بولۋىمىزعا كەدەرگى ەمەس ەكەنىن ايتتى، - دەگەن ءاليا ارادا ءۇش اي وتكەن سوڭ ونىمەن العاش رەت بەتپە- بەت كەزدەسكەنىن، ءسويتىپ، مۇنداي قاۋىشۋلاردىڭ بىرتە- بىرتە جيىلەگەنىن ايتتى. ادەمى تۇسىنىستىكتەن باستاۋ العان دوستىق كوپ ۇزاماي ماحابباتقا ۇلاسادى...
...ءسوز جوق، قىزدىڭ اكە- شەشەسى، باۋىرلارى ولاردىڭ قوسىلۋىنا ءۇزىلدى- كەسىلدى قارسى بولادى. «بۇل نەكەنىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر، اسىقپا...» دەيدى. ال ون ەكى مۇشەسى ساۋ، تەك قولدىڭ قىسقالىعىنان ورتا بىلىممەن شەكتەلۋگە ءماجبۇر بولعان ىرعىزدىق جىگىتتىڭ اتا- اناسى اتالعان ماسەلەدە ەكى جاستىڭ جۇرەك قالاۋىنا ەرىك بەرىپ، ولاردىڭ كەز كەلگەن قادامىن قۇپتايتىنىن عانا جەتكىزەدى. مۇندايدا نە ىستەۋ كەرەك؟ ءبىر جىلداي قىز بەن جىگىت بوپ سىرلاسىپ جۇرگەندەر بۇرىنعىنىڭ «ادىسىنە» كوشۋگە بەل بۋادى. ءاليا ىنىسىنەن ونى دالاعا الىپ شىعۋىن ءوتىنىپ، رۋسلانعا تەلەفون شالادى. رۋسلان ونى سول جەردە الىپ قاشادى. ەرلى-زايىپتى اتانۋعا اسىق قوس عاشىق وسىلاي ۇلكەن ومىرگە اياق باسادى...
- جاستىقتىڭ بۋى ما، الدە ماحابباتتىڭ اسەرى مە، العاشىندا ءبارى تاماشا بولدى. ەكەۋمىز جالدامالى پاتەردە تۇردىق. ول كۇن ۇزاعىنا جۇمىستا بولادى، مەن ۇيدە وتىرامىن... ءبىر كۇنى ءوزىمدى جايسىز سەزىنىپ، الدەبىر ەرەكشە كۇي كەشتىم. بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاعدايدى وتكەرىپ جاتقانىمدى، دەنساۋلىعىمدا وزگەرىستىڭ بارىن سەزىندىم. كەيىن دارىگەرگە بارىپ كورىنگەنىمدە، ءوزىمنىڭ جۇكتى ەكەنىمدى ءبىلدىم. شىنى كەرەك، العاشقى ءۇش ايدا ءوز-وزىمە سەنبەي، مۇنى الدامشى دۇنيەدەي قابىلداپ ءجۇردىم. تەك قۇرساعىمدا جان بارى كادىمگىدەي بايقالىپ، ول ىشىمدە قوزعالعاندا، اياعىمنىڭ اۋىر ەكەنىنە كوزىم جەتتى (كۇلىپ).
بۇل حاباردى ەستىگەن تۋعان- تۋىستارىمدى ايتپاعاندا، دارىگەرلەردىڭ ءوزى مۇگەدەك ادامنىڭ بالا تۋۋى ەكىتالاي ەكەنىن، سولاي بولعان كۇندە دە دەنى ساۋ ۇرپاقتىڭ ومىرگە كەلۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتىپ، مەنى جاساندى تۇسىك جاساتۋعا كوندىرگىسى كەلدى. جولداسىم دا ەكىۇداي سەزىمدە بولىپ، مەنىڭ ومىرىمە قاتتى الاڭدادى. ءوزىم ءبىر ساتكە دە ويىمنان اينىمادىم. اللا مەنى ايەل زاتى قىلىپ جاراتقان ەكەن، ەندەشە، انا بولۋىم كەرەك دەپ شەشىم قابىلدادىم، - دەگەن ءاليانىڭ «ەرەكشە كۇيدەگى» كوپ ۋاقىتى دا تيىسىنشە مەديتسينالىق مەكەمەلەردە وتەدى.
2015 -جىلدىڭ 1 -ماۋسىمىندا جاس كەلىنشەك كوپتەن كۇتكەن قۋانىشقا كەنەلەدى - دارىگەرلەردىڭ كومەگىمەن تۇڭعىشىن بوسانادى. تاعدىردىڭ جازعانى بولار، دەنساۋلىعىندا كىناراتى جوق بوپ تۋعان ۇل بالانى اق حالاتتىلار قولىن شىعارىپ الادى دا، شاقالاق ءۇش ايداي توسەكتە قوزعالىسسىز جاتۋعا ءماجبۇر بولادى. ءاليانىڭ باۋىرلارى سول كەزدە ءبىراز ەمشى- تاۋىپتەردى جاعالاپ، ءسابيدىڭ بەتىن اقىرى بەرى قاراتادى... سونداعى كورگەن قيىنشىلىقتى، «بالا - باۋىر ەتىڭ» دەگەن اتالى ءسوزدىڭ توركىنىن قالاي تۇسىنگەنىن قايسار جان ەرەكشە تەبىرەنىسپەن باياندايدى.
- سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە ەمحاناعا باردىق. ءبىزدى قابىلداپ العان مەدبيكەنىڭ بايەك بوپ، بىزگە كومەكتەسۋگە ۇمتىلۋى، بارىنەن بۇرىن ونىڭ مىنا اڭگىمەسى قايران قالدىردى: «ءاليا، سەن نەتكەن باقىتتىسىڭ! بالاڭ بار... ول سەنىڭ ءومىرىڭنىڭ جالعاسى، قازىردە كوز قۋانىشىڭ. مەنىڭ ۇزاتىلعانىما 4 جىلدان استى، ءالى بالا كوتەرە الماي ءجۇرمىن. وسى باعىڭدى باعالاي ءبىل. ويتكەنى ايەل ادامى بالاسىمەن عانا ادەمى». شىنىندا، ءبارى دە وتكىنشى عوي، ەڭ باستىسى - ءىزىمدى جالعايتىننىڭ بارى قانداي باقىت دەپ سول ۋاقىتتان بەرى ءوزىمدى قاشاندا سابىرعا شاقىراتىن بولدىم، - دەپ سىر بولىسەدى ول.
وزىندىك اۋىرتپالىقپەن باستالعان سول جاس وتباسىنىڭ كۇنى بۇگىندە بىرەۋدەن ىلگەرى، بىرەۋدەن كەيىن. باستىسى، تۇرمىستىق تاۋقىمەتتەرگە بولا ەكى جاققا بولىنبەدى. وتاعاسى قالاداعى دۇكەندەردىڭ بىرىندە جۇك تيەۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى، ءاليا بالامەن ۇيدە وتىر. مەملەكەتتەن دەنساۋلىعىنا بايلانىستى 45 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى جاردەماقى الادى. ال بيىل ەكى جاسقا تولعالى وتىرعان ابات شاۋىپ ءجۇر. ءتىل- كوزىمىز تاسقا، جاس جۇبايلاردىڭ كىشكەنتايى ءدىن امان.
- وتباسى بولعان سوڭ، ازدى- كوپتى ماسەلەلەر بولماي تۇرمايدى. سونىڭ ەڭ نەگىزگىسى - ءۇيىمىزدىڭ جوقتىعى. جالدامالى پاتەر قاي ءبىر جاقسى بولادى دەيسىز؟ قىستا سۋىق، ەدەنىنەن سىز وتەدى. ءارى قىمبات. مىسالى، ەكەۋلەپ ءجۇرىپ قولىمىزعا ايىنا 85-90 مىڭ تەڭگە تۇسىرسەك، سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى پاتەراقىسىنا كەتەدى. ال اكە- شەشەمىزگە بارعىمىز جوق، ءوزىمىز بولەك تۇرعىمىز كەلەدى. ولار دا «وزدەرىڭ قوسىلدىڭدار، ەندى ءوز كۇندەرىڭدى كورىڭدەر»، - دەيدى. مۇگەدەكتىگىمە بايلانىستى پاتەر كەزەگىنە الدەقاشان تۇرىپ قويعانىممەن، ونىڭ جىلجيتىن ءتۇرى جوق. مەن سياقتىلار كوپ.
سوسىن كۇيەۋىمنىڭ تەك تۋۋ تۋرالى كۋالىگى بولعاندىقتان، تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسا الماي ءجۇر. كەزىندە 16 جاسقا تولعاندا قۇجاتقا سۋرەتكە تۇسۋگە مۇمكىندىگى بولماي، سودان بۇل ءىس اياقسىز قالىپتى. ەندى قايتا جاساتايىق دەسەك، قاعازباستىلىعى كوپ. وقىماعانىمىزدىڭ دا كەسىرى بار، سونى ءبىر رەتكە كەلتىرە الماي جاتىرمىز. ءار جەردە جۇمىس ىستەپ، جان باعىپ جۇرگەن جارىمنىڭ ماسەلەسىن، پاتەر جايىن ايتۋ ءۇشىن وبلىس اكىمىنىڭ قابىلداۋىنا جازىلىپ قويدىم، - دەيدى ءسوز اراسىندا ءاليا باقتيار قىزى.
«...جاسىراتىن نەسى بار، ەكەۋمىز باس قوسقاندا، توي جاسايتىن جاعدايىمىز بولمادى. ءبىز دە بۇعان اسا نازار اۋدارماي، ەڭ باستىسى - بىرگە تىرشىلىك كەشكەنىمىزگە شۇكىرشىلىك ەتتىك.
ءساتى تۇسكەن بولۋى كەرەك، 2015 -جىلدىڭ جازىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قامقور بوپ جۇرەتىن ەرىكتىلەردىڭ وزدەرى حابارلاسىپ، «تويىڭىزدى جاساپ بەرسەك دەپ ەدىك...» دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. ارينە، بۇعان قۋانا كەلىستىك. قانداي قىز بولسىن، اق كويلەك كيىپ، ساندەنىپ مەيرامحاناعا بارۋدى ارماندايدى عوي... وسىنداي ۇلكەن جۇرەكتى ادامداردىڭ بارىنا شۇكىر».
ءوزىمىز دە اڭگىمەلەسۋگە بارعاندا كوردىك، ءاليا - ءبىر ءۇيدىڭ كانىگى كەلىنى. اربادا وتىرعانىنا قاراماستان، اس ازىرلەيدى، ءۇي جينايدى، باسقا دا ءار ايەل اتقارۋعا ءتيىس ءىرىلى- ۇساقتى شارۋانى ۇرشىقشا ۇيىرەدى. ءبىر ورىندا وتىرمايتىن بالاسىنا دا قارايدى. ودان بولەك، ءاليانىڭ سوزىمەن ايتساق، قىز كەزىندە ول قوعامدىق جۇمىستارعا دا بەلسەندى قاتىسقان. وعان دالەل - ءۇيىنىڭ تورىندە ءىلۋلى تۇرعان شىعارمالار جازۋدان ۇيىمداستىرىلعان بايقاۋدان جەڭىپ العان ديپلومى. ول وسىدان بىرەر جىل بۇرىن تىرەك- قيمىل جۇيەسى بۇزىلعان جاستاردىڭ اراسىندا I -ورىننىڭ يەسى اتانعان.
سۋرەتتى دە ءبىر ادامداي شەبەر سالاتىن ءاليا، مۇمكىندىك بولسا، بالاباقشادا تاربيەشى بولۋدى قالايتىنىن، كىشكەنتايلارمەن جۇمىس ىستەگەندى جانى سۇيەتىنىن ايتىپ قالدى. ءبىز دە وسى ورايدا «ءالى دە جاسسىڭ...» دەپ العا قويعان ماقسات- مۇراتتارى جايلى، ۇلىنا سەرىك بولار ۇل- قىزدى ومىرگە اكەلۋگە قالاي قارايتىنىن بىلگىمىز كەلگەنى بار.
- ارينە، جاسىم بار بولعانى 26 دا. اللا ءساتىن سالسا، تاعى دا بالا تاپقىم كەلەدى. جولداسىم دا قارسى ەمەس. بۇيىرتسا، ۇلىم ءسال وڭ- سولىن تانىسىن، قولعانات بولاتىن جاسقا جەتسىن دەپ وتىرمىن. ايتپەسە، بالاعا قارايتىن ادام كەرەك قوي. رۋسلان جۇمىستا بولادى، باۋىرلارىما قولقا سالا بەرۋ دە ىڭعايسىز. اركىمنىڭ جەكە ءومىرى بار.
تاعى ءبىر ارمانىم - ەڭ بولماعاندا الماتى نەمەسە استاناداعى مىقتى دارىگەرلەرگە قارالۋ. ويتكەنى اياعىمدا ازداپ جان بار، ءبارىن سەزەدى، وزدىگىمنەن ءجۇرىپ كەتسەم دەپ كۇنى- ءتۇنى جاراتقانعا دۇعا ەتەمىن، - دەپ سىر اقتارعان ءاليا ءوزىنىڭ جالعىز ەمەستىگىن، ول سەكىلدى قىز- جىگىتتەرمەن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ۇدايى بايلانىسىپ تۇراتىنىن قوستى.
قولى قالت ەتە قالسا، تاعدىرلاستارىمەن ەكراننىڭ ارعى جاعىندا پىكىر الىساتىن كەيىپكەرىمىز ولارعا ىلعي ايتاتىن اقىلىن دا ورتاعا سالدى. «مەن سەكىلدى مۇگەدەك جاستار از ەمەس. ءبىراق ولار دا باسقا بويداقتار سەكىلدى ءوزىنىڭ ارمانىنداعى ادامدى ىزدەيدى. ولارعا ايتارىم، بارلىق جاعىنان ءمىنسىز، تالابىنا سايكەس كەلەتىن جاندى كەزىكتىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇلاي جۇرە بەرسە، ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعىز وتەتىنىن ايتۋدان جالىقپايمىن. ادامنىڭ ءبىر قىرى ۇنادى ما، سونىڭ ەتەگىنەن ۇستا دەيمىن ولارعا... ەڭ باستىسى، سەن دەگەندە جانى تازا بولسىن. قانداي ادام بولسىن، جۇپ بولىپ بىرگە تىرشىلىك كەشكەن الدەقايدا جەڭىل دەپ ويلايمىن...» دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى ءاليا.
ايبەك تاسقاليەۆ
aktobegazeti.kz