ءا. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور باۋىرجان بايتانايەۆ بۇل اقپاراتتىڭ شىندىققا جاناسپايتىنىن ايتادى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ح ا ا ءتىلشىسى.
الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى سمان وتەگەن مەن گۇلجانار التىنبەكتىڭ ارىس قالاسىنىڭ سولتۇستىگىندە شىڭعىس حاننىڭ قابىرىن اشامىز دەپ ۇڭگىر قازىپ جۇرگەنى جونىندە تاريحشى- ارحەولوگ حاباردار ەكەن. بۇل ماسەلە جونىندە بىلمەك بولىپ حابارلاسقانىمىزدا مىناداي جاۋاپ الدىق:
«ولارعا تۇسىندە ايان بەرگەن، ولار بارىپ قازعان. ءبىز ايانمەن جۇمىس ىستەمەيمىز. ءبىز - مەملەكەتتىك عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتىمىز. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر بارىپ، سول جەردى كورىپ، ساراپتاما جۇرگىزىپ، جازدا رەسمي تۇردە تاريحي- مۇرالىق قورتىندى جاساعانبىز. سول كىسىلەردىڭ قازعان جەرىنە. ءبىز ول قورتىندىنى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ مادەني مۇرانى ساقتاۋ جانە قولدانۋ بولىمىنە جولداعانبىز. سول كىسىلەردەن سۇراڭىزدار. ول جەردى قازۋىن توقتاتپاسا بىرەۋلەر قۇلاپ ولەدى ول جەردە»، - دەدى ب. بايتانايەۆ.
الايدا، ارحەولوگ ۇڭگىر قازىپ جاتقانداردىڭ ارەكەتىنە قاتىستى قانداي دا ءبىر پىكىر بىلدىرگىسى كەلمەدى. ءارى «تۇسىندەگى ايانمەن ۇڭگىر قازاتىندارعا پىكىر بىلدىرەتىن پسيحياتر ەمەسپىن. تۇسىنە كىرگەن نارسەنى ءبىز تەكسەرە بەرمەيمىز عوي، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرمىز»، - دەپ قىسقا قايىردى.
ەسكە سالايىق، «زامانا» گازەتى ارىس قالاسىندا وتكەن جىلدان بەرى ەرلى- زايىپتىلار قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقانىن جازعان بولاتىن. ماقالادا اۆتور كەلىنشەكتىڭ تۇسىنە باباسى كىرىپ، شىڭعىس حانمەن تانىستىرعانىن ايتقان. ال اتاقتى قولباسشى كورىپكەلگە «ابىز انا» دەگەن ات بەرىپ، سول ماڭدا جەرلەنگەنىن ەسكەرتىپتى. سودان تۇستەگى ايانعا سەنگەن كۇيەۋى مەن ايەلى وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان قارا كۇزگە دەيىن ۇڭگىر قازىپ، حاننىڭ قابىرىنە نەبارى 30 سانتيمەتردەي عانا جەر قالعاندا توقتاتىپ قويىپتى. بۇگىندە 12 مەتر تەرەڭدىكتە قازىلعان تۋننەلدىڭ ۇزىندىعى شامامەن 30 مەترگە جۋىقتاعان. ىشكە تۇسكەندە بۇلاق كورىنەدى. بۇلاقتان سولعا قاراي ەڭكەيىپ جۇرۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل جەرگە تۇسكەن ادام قاپ- قاراڭعى تاس تۇنەكتە حاننىڭ قابىرى جاتىر دەگەن جەرگە بارىپ تىرەلەدى. وسى جەردەن قازبا جۇمىسىن توقتاتقان ەرلى- زايىپتىلار «ارى قاراي قازۋعا رۇقسات جوق. سەبەبى، شىڭعىس حاننىڭ ءوزى ەلباسىدان رۇقسات كۇتىپ وتىر» دەپ تۇسىندىرگەن بولاتىن. ەگەر ول كىسى قابىردى اشۋعا رۇقسات بەرسە، وندا ەلىمىزدە ءبىز كۇتپەگەن وڭ وزگەرىستەر ورىن الاتىنىن تىلگە تيەك ەتكەن. ياعني، ەل ىشىندە پاراقورلىق، جەمقورلىق جانە زيناقورلىق سەكىلدى جامان ادەتتەر تيىلادى دەپ تۇجىرىم جاساعان.
اۆتور: اينۇر اقبايەۆا