بۇل ءتۇبىر ءبىر تۇرىكتىڭ جانى مەن ءدىلى ءبىر ەكەنىن كورسەتكەن حالىقارالىق جىر كەشى بولدى - الماس الماتوۆ
وت اۋىزدى، وراق ءتىلدى ءدۇلدۇل اقىنداردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن بۇل شارا بۇرىنعىدان وزگەرەك بولدى. وعان الماس الماتوۆ، اماندىق كومەكوۆ باستاعان جىرشى- تەرمەشىلەرمەن قاتار، ازەربايجان، وزبەكستان، تۇركمەنستان، قاراقالپاق، نوعاي ەلدەرىنىڭ جىرشىلارى قاتىستى. بابالار ءداستۇرىن جالعاعان، الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك تاۋەلسىزدىككە جىر ارناعان سازدى كەشتىڭ قوناعى بولدى. جىر كەشىن جۇرگىزگەن تانىمال جىراۋ، فولكلورتانۋشى- عالىم، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى الماس الماتوۆ جۇرگىزدى.
كەش سوڭىندا «قازاقپارات» تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا الماس الماتوۆ: «ۇلى دالا ەلىنىڭ» 1000 جىلدىق مادەنيەتى ارقالاعان ورتا ازيا، تۇركمەنستان، قاراقالپاقستان، قىرعىزستان، باشقۇرتستاننان ونەرپازداردىڭ كەلۋى ءتۇبى ءبىر تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەنيەتىنىڭ دە، ادەبيەتىنىڭ دە قانى مەن جان- ءدىلىنىڭ دە ءبىر ەكەنىن بىلدىرەدى»، - دەگەن پىكىر ايتتى. ونەر كەشىندە جاس جىرشىلار دا حالىق الدىنا شىقتى. ناقتىراق ايتقاندا، 10 جاستاعى وڭعاروۆا اراي مەن 14 جاستاعى ماعجان نۇربەرگەنوۆ جانە 11 جاستاعى مارجان ءابدىراحمانوۆا ۇلت مۇراسىنىڭ تۇنىعىنان ءنار تاتىردى. «كەش ءوزىنىڭ مازمۇندىق دەڭگەيىن جاقسى جەتتى. ونەر مۇراگەر ۇرپاقتار ارقىلى ءداستۇرلى سيپاتقا يە بولادى دەسەك، ءبىز داستۇرىمىزدەن ايىرىلماۋىمىز كەرەك. جىرلاۋلاردىڭ ءتورت بۋىنى، اعا بۋىن، ورتا بۋىن، جاڭا وزدەرىڭىز كورگەندەي جاس بۋىن بۇلدىرشىندەرگە دەيىن ونەر كورسەتتى. وسىنى ۇيىمداستىرعان الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنا العىسىمىزدى ايتامىز. الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك كەشىمىزگە وتە جوعارى باعا بەردى. كەلەشەكتە بۇل كەشتى تاعى دا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرامىز دەگەن ايتتى. وسى ماسەلەدە قايتادان جولىعاتىنىمىزدى، ۇلكەن جوبالار جاسايتىنىمىزدى ەسكەرتتى»، - دەدى الماس الماتوۆ.
ايتا كەتەيىك، كەشتە «ەلىبايدىڭ ءسوز باسى»، ناۋرىزبەكتىڭ «انەس ساقابا»، مايلىقوجانىڭ «اتا- انانىڭ قادىرى» تەرمەسى، بۇقار جىراۋدىڭ «ابىلايعا بوگەنبايدىڭ ءولىمىن ەستىرتۋى»، قاراساقال ەرىمبەتتىڭ «ايتامىن ءسوزدىڭ توتەسىن» سىندى تولعاۋ- جىرلارى، جامبىلدىڭ «دومالاق انا» داستانى ورىندالادى. جىر دا، جىرشى دا تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەنيەتىندە ەرەكشە ورىن الادى. اسىرەسە، سۋىرىپ سالما جىراۋلار قاي زاماندا بولماسىن حالىقتىڭ زور ىقىلاسىنا بولەنگەن.
جىراۋلىق ءداستۇردى قالىپتاستىرعان بابالاردىڭ كوزى كەتسە دە، ءسوزى ۇرپاققا ماڭگى مۇرا بوپ قالدى. بۇگىندە جىراۋلىق مەكتەپتى جالعاستىرىپ جۇرگەن باشقۇرتستاندىق ونەرپاز راميل گايزۋللين، وزبەكستاندىق مۋحامماد ەشبويەۆ، قاراقالپاقستاندىق جانىبەك پيازوۆ، قىرعىزستاندىق ازيز بيمىرزا ۇلىنىڭ ورىنداۋىنداعى داستاندار مەن جىرلار ۇلتتىق ونەرگە شولىركەگەن حالىقتىڭ كوڭىلىن قۋانتتى.
اۆتور: الماس مۇقاش ۇلى