توكيو قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا ءالى دە مۇددەلى - جاپونيا ەلشىسى
وسىعان وراي قازاقپارات ءتىلشىسى جاپونيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يتيرو كاۆاباتادان ەكسكليۋزيۆتى سۇحبات الىپ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ يمپەراتور اكيحيتومەن جانە پرەمەر- مينيستر سيندزو ابەمەن الداعى كەلىسسوزدەرى جايىندا ءبىراز مالىمەت بىلگەن بولاتىن.
- جوعارى دەڭگەيدەگى ەكىجاقتى كەلىسسوزدەردىڭ ءمان- جايىن اشىپ ايتىپ بەرە الاسىز با؟
- ساپار بارىسىندا تاراپتار قاۋىپسىزدىك، ەنەرگيا رەسۋرستارى، لوگيستيكا، ساۋدا مەن ينۆەستيتسيانى دامىتۋ سالالارىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە، سونىمەن قاتار «ورتالىق ازيا + جاپونيا» ديالوگى اياسىنداعى ءوزارا ءىس- قيمىلعا قاتىستى ماسەلەلەر تالقىلانادى. بۇعان قوسا، حالىقارالىق كۇن ءتارتىبى بويىنشا كەڭەس جۇرگىزىلىپ، يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ تاقىرىبى دا قوزعالادى. تەك ۇكىمەت ارالىق سيپاتتاعى عانا ەمەس سونىمەن بىرگە بيزنەس سالاسىنا دا قاتىسى بار ءبىرقاتار قۇجاتقا قول قويۋ كۇتىلۋدە. ساپار اياسىندا قازاقستاندىق- جاپوندىق ەكونوميكالىق فورۋم دا وتەدى.
- جاپونيا پرەمەر- ءمينيسترىنىڭ وتكەن جىلعى قازاقستانعا ساپارى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا تىڭ سەرپىن بەرە الدى ما؟
- اعىمداعى جىلدىڭ ساۋىرىندە ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت بارىسىندا ەكى ەلدىڭ كوشباسشىلارى يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ تەزىرەك كۇشىنە ەنۋىنە قول جەتكىزۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويعان بولاتىن. وسى جىلدىڭ تامىزىندا جاپونيانىڭ سىرتقى ىستەر ۆيتسە- ءمينيسترى م. تاكيساۆا سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 تولۋىنا وراي وتكىزىلگەن «يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ» حالىقارالىق كونفەرەنسياسىنا قاتىسقان ەدى. وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا استانادا جوعارى ساپالى ينفراقۇرىلىمدار ماسەلەلەرىنە ارنالعان كونفەرەنتسيا ءوتىپ، ونىڭ جۇمىسىنا جاپونيانىڭ جەر، ينفراقۇرىلىمدار، كولىك جانە تۋريزم ۆيتسە- ءمينيسترى ح. مياۋچي باستاعان دەلەگاتسيا قاتىستى. مۇنان بولەك، ەكى ەلدىڭ اسكەري ۆەدومستۆولارى اراسىندا دا تىعىز ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلىپ كەلە جاتىر. وسى جىلى قازاقستاننىڭ قورعانىس مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن جاپونيانىڭ ءوزىن- ءوزى قورعاۋ كۇشتەرى كوللەدجىنىڭ كوماندالىق پاتەرىندە جانە ورتالىق گوسپيتالىندە تاعلىمداما ۇيىمداستىرىلدى.
- بەيبىت اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق قالاي دامۋ ۇستىندە؟
- جاپونيا مەن قازاقستان يادرولىق قارۋدان زارداپ شەككەن ەل رەتىندە «يادرولىق قارۋسىز الەم» قۇرۋ باستاماسىن تاراتۋ جولىندا يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراپتاۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويعان. بولاشاقتا اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس- قيمىلدارىمىزدى نىعايتا الامىز دەپ ۇمىتتەنەمىن. جاپونيا «فۋكۋسيما-1» اتوم ەلەكتر ستانساسىنداعى اپاتتىڭ سالدارىنان العان تاجىريبەسى مەن تاعلىمىن حالىقارالىق قوعامداستىققا بەرۋدى ءوزىنىڭ پارىزى سانايدى جانە حالىقارالىق يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ءوزى ۇلەسىن قوسۋدى جالعاستىرا بەرەدى. 2011 -جىلى جاپونيا مەن قازاقستان اراسىندا اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت پايدالانۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم كۇشىنە ەندى. ەگەر، كەلەشەكتە قازاقستان اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا نيەتتەنەتىن بولسا، وندا جاپونيا اتوم ەلەكتر ستانساسى جوباسىنا قاتىستى تاپسىرىس الۋعا مۇددەلىك تانىتار ەدى.
- «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسىندە جاپوندىق پاۆيلون قانداي بولماق؟
- ەگەر جالپى سۇلباسىنا قاتىستى ايتار بولسام، دۇنيەجۇزىلىك كورمەلەردەگى جاپوندىق پاۆيلون جاپونيا ۇكىمەتى تارابىنان «ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جاھاندىق مىندەتتەردى شەشۋدەگى كۇش- جىگەرى» تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا ءتۇرلى ۆيدەو جانە مۋزىكالىق ماتەريالدى قولدانۋ ارقىلى پاۆيلونعا كەلۋشىلەردىڭ نازارىن اۋدارۋ تۇجىرىمداماسى رەتىندە بەزەندەندىرىلەدى. «استانا ەكسپو-2017» كورمەسى بارىسىندا دا ءدال وسى تۇجىرىمداما نەگىزىندە «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىنا ساي كەلەتىن جاپونيانىڭ جاس اۆتورلارىنىڭ ۆيدەو ءارى مۋزىكالىق ماتەريالدارى ۇسىنىلاتىن بولادى. مەن بۇل شارانىڭ جاپونيا مەن قازاقستان اراسىندا بيزنەس سالاسىنداعى قارىم- قاتىناستى دامىتۋ ءۇشىن تاعى ءبىر مۇمكىنشىلىك بولارىنا ءۇمىت ارتامىن.
- جاپوندىق شاعىن جانە ورتا بيزنەس تارابىنان قازاقستانعا قىزىعۋشىلىق بار ما؟
- قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان نارىعىنداعى جاپوندىق بيزنەس نەگىزىنەن تابيعي رەسۋرستاردى وڭدەۋ، تاسىمالداۋ، لوگيستيكا جانە اۆتوموبيلدەر ساتۋ سالاسىنداعى كومپانيالاردى قوسا العانداعى قىزمەتكە شوعىرلانعان ءىرى ساۋدا كومپانيالارى نەگىزىندە جۇمىس ىستەۋدە. قازاقستاندا جاپون كومپانيالارى قاۋىمداستىعى بار، ونىڭ قۇرامىنا 20 كاسىپورىن كىرەدى. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ قۇرامىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس كومپانيالارى جوق. جاپونيانىڭ بيزنەس ورتاسىنىڭ قازاقستاندى جاڭا نارىق رەتىندە قىزىعۋشىلىعىن وياتقاندىعى جونىندەگى مىسالدار وتە كوپ. ماسەلەن، جاپونيانىڭ سولتۇستىك ءوڭىرىنىڭ، حوككايدو ارالىنىڭ ءبىر كومپانياسى قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرى ءۇشىن ارنايى بەيىمدەلگەن قۇرىلىس ماتەريالدار، ازىق- تۇلىك ونىمدەرى سالاسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتادى.
-مادەني- گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق قالاي دامۋدا؟
-تاياۋدا جاپونيانىڭ دەيۋدو مەن كەندو (جاپوندىقتاردىڭ ءداستۇرلى سەمسەرلەسۋ ونەرى) جەكپە- جەگىنىڭ، سونىمەن قاتار «يكەبانا» گۇلدەردى ارلەۋ ونەرىنىڭ شەبەرلەرى دەلەگاتسياسى قازاقستاندا بولعان ەدى. ال وسى جىلدىڭ قاراشا ايىندا الماتىدا «جاپونيانىڭ مادەني كۇندەرىن» وتكىزۋدى جوسپارلاۋدامىز. قازاقستان تارابىنا كەلەر بولسا، وسى جىلدىڭ قازان ايىندا «استانا بالەت» توكيودا تاماشا ونەر كورسەتتى. الداعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا باستالاتىن قىسقى ۋنيۆەرسياداعا شامامەن 160 جاپوندىق سپورتشى قاتىساتىن بولادى. مۇنان بولەك، ءبىز «ەكسپو-2017» كورمەسىنە جاپونيانىڭ تانىمال عالىمدارىنىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ۇستىندەمىز. يۋنەسكو جەلىسىندە جاپونيا مەن قازاقستان اراسىندا قازاقستاننىڭ ارحەولوگيالىق كورىكتى جەرلەرىن دۇنيەجۇزىلىك مۇرا تىزىمىنە تىركەۋدەگى ىنتىماقتاستىق ىلگەرىلەتىلۋ ۇستىندە.
- قازاقستانداعى جۇمىسىڭىز بارىسىندا قانداي جايتتارعا باسا نازار اۋدارماق نيەتىڭىز بار؟ ءوزىڭىز جايىندا ايتىپ بەرسەڭىز.
- بۇل مەنىڭ ورتالىق ازياداعى العاشقى جۇمىس تاجىريبەم. ءوزىمنىڭ ميسسيام بارىسىندا مەيلىنشە كوپ قالاعا بارىپ، كوپتەگەن ادامدارمەن تانىسامىن- اۋ دەگەن ءۇمىتىم بار. مەن ەكى ەل اراسىنداعى قارىم- قاتىناستى دامىتۋ ءۇشىن بار كۇش- جىگەرىمدى سالامىن. ساياسي سۇحباتتاستىقتى نىعايتىپ، پارلامەنت ارالىق بايلانىستاردى جانداندىرۋ، ساۋدا- ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ، سونىمەن بىرگە مادەني- گۋمانيتارلىق الىس- بەرىستى ىلگەرىلەتۋ ويىمدا بار. مۇنان بولەك، ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىندا تىكەلەي اۋە رەيسىنىڭ اشىلۋىنا سەپتىگىمدى تيگىزگىم كەلەدى. سونىمەن قاتار 2017 -جىل ەكى ەل ءۇشىن دە ماڭىزدى تاريحي جىل بولماق. سەبەبى الداعى جىلدا جاپونيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم- قاتىناستىڭ ورناۋىنا 25 جىل تولۋىمەن قاتار ەلوردالارىڭىزدا «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسىنىڭ اشىلۋى دا جوسپارلانۋ ۇستىندە. وسىناۋ سىندارلى كەزەڭدە ەلشى قىزمەتىن اتقارۋ مەن ءۇشىن زور مارتەبە. ال وزىمە توقتالار بولسام، جەكپە- جەك ونەرىنىڭ جانكۇيەرىمىن. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن كيۋدومەن (ءداستۇرلى ساداق اتۋ ونەرى ) اينالىسا باستادىم.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
اۆتور: مارلان جيەمباي