جۇما كۇنى عۇسىلدانۋ سۇننەت پە، پارىز با؟
ويتكەنى، پايعامبارىمىزدىڭ بىرنەشە حاديستەرىندە ونىڭ ءۋاجىپ ەمەس ەكەندىگىن ۇعىندىرعان سوزدەرى بار. مىسالى، ءبىر حاديستە:
«جۇما كۇنى دارەت العان ادامنىڭ ءىسى كەرەمەت، ارينە. (الايدا) عۇسىل قۇيىنۋى ودان دا ابزال»، - دەلىنگەن[1].
تاعى ءبىر ريۋاياتتا جۇما نامازىنا كەلگەندەردىڭ اراسىندا ۇستىنەن جاعىمسىز ءيىس شىعىپ تۇرعان كەيبىر ادامدارعا اللا ەلشىسى: «عۇسىلدانىپ، شومىلىپ كەلسەڭدەر نەتتى!» - دەگەندىگى ايتىلعان.
مىنە، وسى حاديستەردە جۇما كۇنى عۇسىلى بولا تۇرا، قوسىمشا شومىلىپ كەلۋدىڭ ءۋاجىپ ەمەس، سۇننەت جانە ۇنامدى ارەكەت ەكەندىگى مەڭزەلىپ تۇر.
«ۋسۋلۋ ءال- فيقھ» ، ياعني، فيقھ ادىستەمەسى عىلىمىندا «ءاربىر بۇيرىق راي - ۋاجىپتىكتى بىلدىرەدى» دەيتىن قاعيدا بار. الايدا، ونىڭ «ۋاجىپتىگىن» جويىپ، «سۇننەت» نەمەسە «مۇستاحاب» داراجەسىنە تۇسىرەتىن «قارينا»، ياعني، جەلەۋ، سەبەپ، دالەل تابىلىپ جاتسا، وندا سوعان قاراي ۇكىمى دە وزگەرەدى.
مىسالى، ءبىر حاديستە: «جۇماعا باراتىن ادام عۇسىلدانسىن» ، - دەلىنگەن. وسى جەردە "عۇسىلدانسىن" دەگەن ءسوز بۇيرىق راي تۇرىندە ايتىلعاندىقتان، ءبىر قاراعان ادامعا جۇما كۇنى عۇسىلى بولا تۇرا شومىلۋدىڭ پارىز ەكەندىگى بايقالادى. دەگەنمەن، جوعارىداعى حاديستەردە «ابزال» ، «جۋىنسا نەتتى» دەگەن سوزدەرىن نازارعا الا وتىرىپ، جۇمادا شومىلۋدىڭ سۇننەت بولعاندىعىن، ال، سوڭعى حاديستەگى بۇيىرا ايتقان ءسوزدىڭ استارىندا «بۇيرىق» ەمەس، «كەڭەس ەتۋ» جاتقاندىعىن اڭعارامىز.
وسىنداي ەرەكشەلىك ءاربىر تىلدە بار. مىسالى، ءبىزدىڭ تىلدە ۇيگە كەلگەن قوناققا داستارقان باسىندا: «تاماق ءىش»، - دەيمىز. بۇل جەردە مىندەتتى تۇردە ءىشۋ كەرەكتىگى بۇيىرىلىپ تۇرعان جوق. مىنە حاديس مەن قۇران اياتتارداعى بۇيرىق راي تۇرىمەن كەلگەن سوزدەردى دە عالىمدار جىك- جىككە ءبولىپ «مىناۋى پارىز، مىناۋى مۇستاحاب، ال، باسقاسى «سۇننەتتى» بىلدىرەدى» دەپ ورىن- ورنىمەن تۇسىندىرگەن.
بايقاپ وتىرعانىمىزداي، كەيدە ءبىر عانا حاديسكە قاراپ، اسىعىس ۇكىم قويۋ - قاتە. سول تاقىرىپتا كەلگەن وزگە دە حاديستەردى سارالاپ كەرەك. بۇل - اراب ءتىلىن جاقسى بىلەتىن، ءدىن عىلىمىنا جەتىك عۇلامالاردىڭ ءىسى.
[1] تيرميزي - №457 حاديس.
islam.kz