مۇحتار شاحانوۆ: شىندىق كەيدە قالىڭ ارپا ىشىندەگى ءبىر بيداي
- مۇحتار اعا، سىزگە ەكى- اق سۇراق قويعالى وتىرمىن. ونىڭ ءبىرى تىكەلەي ءوزىڭىزدىڭ اقىندىق ۇستانىمىڭىزعا بايلانىستى. ايتىس اقىندارىنىڭ كوشىن باستاپ كەلە جاتقان ءجۇرسىن ەرمان الماتى تەلەارناسىنىڭ «وتكىر ءتىل» باعدارلاماسىنا بەرگەن سۇحباتىندا شاحانوۆتىڭ «ابايدان ماحامبەتتى بيىك قويامىن» دەگەنىنە مۇلدە كەلىسپەيمىن» دەدى. وسىعان وراي عالامتوردا «ءجۇرسىن ەرمان مۇحتار شاحانوۆتى سىناپ تاستادى» دەگەن شاعىن ماقالا جاريالانىپ، ءسىزدىڭ توڭىرەگىڭىزدە ءارقيلى داۋلى اڭگىمەلەر تۋىندادى. بۇعان نە دەيسىز؟
- ءيا، ءجۇرسىن ەرماننان مۇندايدى كۇتپەپ ەدىم. مەنىڭ «اقىندىقتىڭ مىندەتى مەن ازابى» اتتى ولەڭىمدە مىناداي جولدار بار:
«ولەڭ قۇراۋ - اقىندىقتىڭ كوپ قىرىنىڭ
ءبىر ءتۇرى.
تەك سول ءۇشىن ونى ارداقتاۋ - جونسىزدەۋ ءھام
كۇلكىلى.
داۋىرىنە، بيلىگىنە سانالعانمەن
الىمدى،
ۇلتىن ساتقان اقىندار بار، ءبىراق جىرى
دارىندى...
ناعىز اقىن ءار كەزەڭدە ءوزىن قاعىپ ۇلەستەن،
ۇلتتىق رۋحي مۇددە شىڭى - شىندىق ءۇشىن
كۇرەسكەن.
شىندىق كاۋسار اقىندىققا بولۋ كەرەك
اسىل ءان،
شىندىقتى ايتىپ ەر ماحامبەت
ايىرىلعان باسىنان.
«اقىندار از سىن ساعاتتا سوزدەن
ءىسى زورايعان»،
دەسەك-تاعى «اباي قاشان جول ىزدەپتى
وڭايدان؟»
ەل، ۇلت جايلى سىرلارىمەن،
جىرى بيىك تۇرعانىمەن،
ءىسى ءۇشىن مەن ماحامبەتتى
بيىك قويام ابايدان!
بۇل اقىندىق ۇستانىمىم قالىپتاسقان
تالايدان...
ءجيى ايتىپ جۇرگەن ءبىر اڭگىمەمە تاعى دا بەت بۇرايىن. ماسەلەن، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ 800 دەن استام مۇشەسى بار. سونشا كوپ مۇشەنىڭ ەلدىك، ۇلتتىق، تىلدىك مۇددە كۇرەسىندە بىزبەن ونشاقتىسى عانا بىرگە ەكەن. قالعان قالامگەرلەردىڭ ءبارى دەرلىك ولەڭدەرىندە، ماقالالارىندا «ۇلتتى، ءتىلدى، رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاۋ، ءتىپتى سول ءۇشىن كۇرەسۋ قاجەت ەكەندىگىن» جازادى. ال ىسكە كەلگەندە كوپشىلىگى ۇستەلىنىڭ استىنا كىرىپ، جاسىرىنىپ قالادى. وكىنىشكە قاراي، قاراپايىم حالىقتى بىلاي قويعاندا، اقىن- جازۋشىلاردىڭ اراسىندا دا ءسوزى ءبىر بولەك، ءىسى ءبىر بولەك ادامدار قاپتاپ كەتتى.
شىندىعى جوق پەندەلەردى باسار
ۋاقىت كوشكىنى.
داڭققا مويىنسوزعانىمەن،
توم- توم ولەڭ جازعانىمەن،
شىندىعى ولگەن اقىنداردىڭ اقىن ەمەس ەشبىرى!
شىندىعى ولگەنمەن ەسسىزدىك بولماق
كىمنىڭ ماقتانى؟
قازىر بارلىق سالالاردى مىنەزسىزدەر قاپتادى.
باسشىلارعا جاعىمپازدىق بۇل كەزەڭدە
دارا كۇش،
سودان اقىنسىماقتاردىڭ كوبى «تۋفلي
جالاعىش».
سوندىقتان دا مەن جاڭا ۇستانىم جاريالادىم: «كىم شىندىعىن جوعالتىپ السا، كىم «اقتى - اق، قارانى - قارا» دەپ ايتا الماسا، ياعني ءسوزى باسقا، ءىسى باسقا بولسا جانە ەلدىك، ۇلتتىق مۇددەگە تەرەڭ تامىر جىبەرە الماسا، ونىڭ اقىندىعى دا جازۋشىلىعى دا، عالىمدىعى دا كوك تيىن».
مەنىڭ وسى ۇستانىمىم بىرنەشە مەملەكەتتە، اتاپ ايتقاندا، قىرعىزستاندا، ءازىربايجاندا، انگليادا، تۇركيادا ۇلكەن دەڭگەيدە قولداۋ تاپتى. وتكەن جىلى قىتايدىڭ شاڭحاي قالاسىندا 29 مەملەكەتتىڭ اقىندارى قاتىسقان پوەزيا فەستيۆالىندە، الگى ۇستانىمدى جاريا ەتكەنىمدە، جينالعان حالىق تەك ماعان عانا، ورىندارىنان تۇرىپ قول سوقتى.
- ءسىز قىرعىز ەلىندە 10 جىل قاتارىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردىڭىز. قىرعىزدىڭ ماناستان كەيىنگى بۇكىل الەم مويىنداعان داڭقتى پەرزەنتى شىڭعىس ايتماتوۆپەن بىرلەسىپ «قۇز باسىنداعى اڭشىنىڭ زارى» (عاسىر ايرىعىنداعى سىرلاسۋ) اتتى ەسسە، «سوكراتتى ەسكەرۋ ءتۇنى» اتتى دراما جازدىڭىزدار. بۇگىنگى تاڭدا بۇكىل قىرعىز ەلى سىزگە ۇلكەن قۇرمەتپەن، سەنىممەن قارايدى. جۋىردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ «ماسكەۋدە قىرعىز قىزدارى دارەتحانا جۋىپ ءجۇر» دەگەن ءسوزىن كەيبىر قىرعىزدار تەرىس باعىتقا بۇرىپ، قىرعىز باسىلىمدارىندا ەداۋىر قيعاش پىكىر تۋدىردى.
- وكىنىشكە قاراي، قىرعىزدىڭ ءۇش باسىلىمى ماعان دا تەلەفون سوقتى. ولارعا مەن: «قازىرگى ماتەريالدىق بايلىق ءبىرىنشى ورىنعا شىققان كۇنكورىس زامانىندا ماسكەۋدە دە جانە باسقا قالالاردا دا، سان ءتۇرلى قيىن جاعدايدا جۇرگەن قىرعىزدىڭ دا، قازاقتىڭ دا، وزبەكتىڭ دە قىزدارى از ەمەس ەكەندىگىن ۇعىندىردىم. مينيستر ارىستانبەكتىڭ قىرعىز باۋىرلارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن ءبىر اۋىز ءسوزىن ءىلىپ اكەتىپ، گۋ- گۋلەتە تەرىس ءتۇسىندىرىپ جۇرگەندەرگە توسقاۋىل بولۋىمىز كەرەك. مەنىڭ مىناداي ولەڭىم بار:
«شىندىق كەيدە قالىڭ ارپا ىشىندەگى
ءبىر بيداي،
نەگە ادىلدىك كۇرەسىندە جۇرتتىڭ كوبى
«تىمپيباي؟»
رۋحسىزدىققا كىم شىن مىنەز كورسەتپەسە
قىرعيداي،
وندايلاردىڭ بۇگىنگى اتى «ىربيكۇل» مەن
«جىربيباي!»
سوندىقتان مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ بۇرمالانعان پىكىرىن كەيبىر «ىربيكۇلدەر» مەن «جىربيبايلاردىڭ» جەل سوزىنەن قورعاپ قالۋ ازاماتتىق مىندەتىمىز ەمەس پە؟
سۇحباتتاسقان ەلدوس ءومىرزاق ۇلى
baq.kz