داۋدىڭ باسى دوپينگ - اپتالىق شولۋ

استانا. قازاقپارات - دۇنيەنىڭ ءدۇبىرلى دوداسىنا اينالعان ريودا وتەتىن وليمپيادا ويىندارى جاقىنداعان سايىن دوپينگ داۋى دا جاقىننان ەستىلە باستادى.

حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى ريو- دە- جانەيرودا وتەتىن ويىندارعا تازا سپورتشىلاردى عانا جىبەرۋ ناۋقانىنا بىلتىردان بەرى بەل شەشە كىرىسكەن سەكىلدى، الايدا بۇعان نارازىلار سانى دا ارتىپ كەلەدى.

بىرەۋلەر سپورتتىڭ ءوزى الەمدىك ساياساتتىڭ قۇربانىنا اينالعانىن ايتادى، ەندى بىرەۋلەر دەرجاۆالار اراسىنداعى بىزگە كورىنبەيتىن كۇرەس- تارتىستىڭ وسىلاي ءجۇرىپ جاتقانىن العا تارتادى. بۇنىڭ دا جانى بار. ماسەلەن، كەيبىر اقپارات كوزدەرىنىڭ حابارلاۋىنشا، دوپينگكە قاتىستى تەكسەرىس الەم ەلدەرىنىڭ بارلىعىندا بىردەي جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق. حالىقارالىق دوپينگكە قارسى اگەنتتىكتىڭ كەلىسىمىمەن اقش پەن ۇلىبريتانيا ەلدەرى وزدەرىنىڭ سپورتشىلارىن تەكسەرۋدى ءوز بەتىنشە جۇرگىزەتىن بولعان. سونىڭ ارقاسىندا بولۋى كەرەك ءدال وسى ەكى ەل سپورتشىلارى ەشقانداي دا دوپينگ داۋىنا ىلىكپەگەن.

اڭگىمەنىڭ نەگىزى رەسەي سپورتشىلارىنا قاتىستى بولىپ جاتقانىن دا جۇرت جاقسى بىلەدى. ال بۇعان بىلتىرعى جىلعى كاناداعا قونىس اۋدارعان رەسەي انتيدوپينگتىك زەرتحاناسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى گريگوريي رودچەنكوۆتىڭ شەتەلدىك باسىلىمدارعا بەرگەن سۇحباتى دا ءبىرشاما اسەر ەتكەنىن جوققا شىعارا الماسىمىز انىق.

ايتەۋىر نە كەرەك، وسى كۇنى دوپينگ داۋىنا ىلىككەندەر ءوز باستارىن اراشالاۋمەن الەك. سونداي سويقان جازاعا ۇشىراعاننىڭ ءبىرى - قازاقستاننىڭ اۋىر اتلەتتەرى. وليمپيادا ويىندارىنان التىن الادى دەگەن باستى ۇمىتكەرلەرىمىز دە سولار- تۇعىن. يليا يلين، ءزۇلفيا چينشانلو، مايا مانەزا مەن سۆەتلانا پودوبەدوۆا - ءبارى دە التىن ءۇشىن بارادى دەپ وتىرعان ساڭلاقتار. ولاردى الەمدىك ويىننان شەتتەتۋ بۇتىندەي ءبىر ەلدىڭ ساعىن سىندىرۋعا باعىتتالعان شاراداي كورىنەدى. دەگەنمەن، قازاقستاننىڭ اۋىر اتلەتتەرىنىڭ جاعدايى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ 27 ماۋسىمدا وتەتىن تارتىپتىك كەڭەسىندە شەشىلەتىن سەكىلدى.

ايتا كەتەرلىگى، سپورتشىلارىمىزعا بۇكىل جانكۇيەرلەر جاپپاي قولداۋ ءبىلدىرىپ، ولار دا ءوز ۇمىتتەرىن ۇزبەي جاتتىعۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. دوپينگ داۋى وسى اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا دا ءبىرشاما ءسوز بولدى. پرەمەر- ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا كىرىسپەس بۇرىن كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن سۇراقتارعا دا نازار اۋداردى. «قازىر بىزدىڭ كوماندا وليمپيادا ويىندارىنا قىزۋ دايىندالىپ جاتىر. وسىعان وراي، مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتى سپورتشىلارىمىزدىڭ جاھاندىق دودادا تابىستى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. دوپينگ ماسەلەسىنە كەلسەك، ەلىمىزدە دوپينگكە قارسى جاقسى زەرتحانا جابدىقتاۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرعان ابزال»، - دەدى ك. ءماسىموۆ. مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى كۇنى جاعداي باقىلاۋدا، الايدا ماسەلەنىڭ ءبارى 27 -ماۋسىمدا لوزاننادا وتەتىن ح و ك- تىڭ تارتىپتىك كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا شەشىلەدى.

ايتا كەتەرلىگى، ءدال سول ۇكىمەت وتىرىسى وتكەن سەيسەنبى كۇنى ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى، اۋىر اتلەت يليا يلين دوپينگ داۋىنا بايلانىستى بيىلعى ريو- دە- جانەيرو وليمپياداسىنا بارا المايتىنىن ءمالىم ەتتى. «ريو ويىندارىنا كەشىگىپ قالعان سەكىلدىمىز...»، - دەدى سپورتشى استانادا جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋىندە. ويتكەنى، حالىقارالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسى 2012 -جىلعى لوندون وليمپياداسىنا قوسا، ەندى يلياندى 2008 -جىلى بەيجىڭ وليمپياداسىندا دا دوپينگكە جاتاتىن پرەپاراتتار قولداندى دەپ ايىپتاعان.

«ريو ويىندارىنا بارىپ ۇلگەرمەيتىن شىعارمىن... كەلەسى وليمپيادا توكيودا وتەدى. جالپى، دوپينگ داۋىنان كەيىن ساعىم قاتتى سىنعان جوق، سەبەبى، ءالى جاسپىن، بويىمدا كۇش- قۋاتىم بار، ياعني، مەن ءالى ءوزىمدى دالەلدەي الامىن دەگەن ءسوز. ءتىپتى، وسى داۋدىڭ اياعى مەن قالاعانداي بولماسا دا مەن سپورتتى تاستامايمىن»، - دەدى يليا. اۋىر اتلەت ارتىنان ەرگەن جاس سپورتشىلارعا ساباق بەرگىسى كەلەتىنىن دە ايتتى. «مەن اۋىر اتلەتيكانى قاتتى جاقسى كورەمىن، سپورتتى جاقسى كورەمىن. مىنا داۋ قالاي اياقتالسا دا، مەن سپورتتان كەتپەيمىن. مەنى جاتتىعۋ ۇستىندە كورگىسى كەلەتىن جاستار كوپ، مەن ولارعا زىلتەمىردى قالاي كوتەرۋ كەرەگىن ۇيرەتە الامىن. جاتتىعۋ زالىنا كەلسەم، جانىم جاي تابادى، بۇل جەر مەنىڭ ۇيىمدەي»، - دەيدى يليا. دەگەنمەن، جانكۇيەرلەر ءۇشىن ەندى ءالىپتىڭ ارتىن باققاننان باسقا قولدان كەلەر قايران جوق سەكىلدى.

ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتيتىن ءۇش باعىت ايقىندالدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا تالقىلانعان باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى - 2016-2017 -جىلدارى ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرۋ جانە جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل باعىتتاعى جوسپاردى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمبايەۆ تانىستىرعان بولاتىن. ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا، جىل سوڭىنا قاراي ەكونوميكانىڭ وڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىستى ءۇش باعىتتى قامتيتىن شارالار ايقىندالعان. ءبىرىنشى باعىت - ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋ جانە مۇنايدى قايتا وڭدەۋ، كومىر ءوندىرۋ، «س س ت ب و» اق تەمىر كەنىن قىتاي مەن رەسەيگە جەتكىزۋ، وتاندىق كاسىپورىنداردى جۇكتەۋدى جانە جۇمىسپەن قامتۋدى ساقتاۋ بويىنشا شارالار قاراستىرىلعان. «مۇناي سالاسىن قولداۋ بويىنشا كوزدەلگەن شارالاردىڭ ناتيجەسىندە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ جوسپارى 74 ميلليون توننادان 75 ميلليون تونناعا دەيىن جەتكىزىلەدى. سونىمەن قاتار قاشاعاننان مۇناي ءوندىرۋدى 2016 -جىلدىڭ قازانىندا باستاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانادى. بۇل اعىمداعى جىلى قوسىمشا 500 مىڭ توننا مۇناي ءوندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. بۇدان بولەك، مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ جوسپارلى جوندەۋ مەرزىمدەرى وڭتايلاندىرىلادى. بۇل قوسىمشا 150 مىڭ توننا مۇناي وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كومىر ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەنەرگيا نىساندارىندا وتىننىڭ نورماتيۆتىك قورلارىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا باقىلاۋ كۇشەيتىلەدى»، - دەدى ق. بيشىمبايەۆ.

ەكىنشىسى - «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جانە 2016 -جىلعى داعدارىسقا قارسى قوسىمشا شارالار جوسپارى اياسىندا جوسپارلانعان قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. ءۇشىنشى باعىت - «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جانە ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ. «جالپى، ەكونوميكانىڭ وسىمىنە جىلدام اسەر ەتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا ىشكى سۇرانىستى ىنتالاندىرۋعا قر ۇكىمەتىنىڭ ارنايى رەزەرۆى ەسەبىنەن 91,5 ميلليارد تەڭگە باعىتتالاتىن بولادى. قاراجاتتىڭ 30 ميلليارد تەڭگەسى - وبلىستارعا اعىمداعى نىسانالى ترانسفەرت تۇرىندە «جۇمىسپەن قامتۋ 2020 جول كارتاسى» شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي- كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق وبەكتىلەرىن، ينفراقۇرىلىمدى اعىمداعى جوندەۋگە جانە اۋىلداردى، اۋىلدىق وكرۋگتەردى، كەنتتەردى، اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردى اباتتاندىرۋعا، 23,9 ميلليارد تەڭگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم تارتۋعا جۇمسالادى. قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋ 2017-2018 -جىلدارى قوسىمشا 3,5 ميلليون شارشى مەتر جەكە تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى»، - دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى. مۇنان بولەك، ۇكىمەت رەزەرۆىنەن بولىنگەن قارجىنىڭ 1,1 ميلليارد تەڭگەسى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بيزنەس جوبالارىنا ينفراقۇرىلىم تارتۋعا، 20,0 ميلليارد تەڭگە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالادى. 12,34 ميلليارد تەڭگە استانا قالاسىنىڭ اۋەجايىن كەڭەيتۋگە جانە قۇرىق پورتىندا پاروم كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن جىلدامداتۋعا، 4,2 ميلليارد تەڭگە «كۇرتى بۋرىلبايتال» اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسىن ە ق ق ب- مەن قوسا قارجىلاندىرۋعا جۇمسالادى.

يندۋستريالاندىرۋ - ەكونوميكانىڭ تۇراقتاندىرۋشى كۇشى

ۇكىمەت وتىرىسىندا يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە جانداندىرۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى. «يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا 6 جىلدا 898 جوبا، ونىڭ ىشىندە 2015 -جىلى 128 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى. ولاردىڭ 80 پايىزى جاڭادان قۇرىلعان ءوندىرىس جوبالارى بولسا، قالعان 20 پايىزى بۇرىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان جاڭعىرتىلعان كاسىپورىندار. 2015 -جىلعى ءى ج ءو ءوسىمىنىڭ ۇشتەن ءبىرى كارتا جوبالارىنىڭ ەسەبىنەن الىندى»، - دەدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جوبالارى ارقاسىندا بۇرىن قازاقستاندا وندىرىلمەگەن ءونىمنىڭ 500 ءتۇرى شىعارىلعان. جوبالاردىڭ 70 پايىزى تۇراقتى جۇكتەمەگە يە بولسا، 74 جوبانىڭ جۇكتەمەسى تومەن، ال 21 جوبا توقتاپ قالعان. «2016 -جىلى 120 جوبانى ەنگىزۋ جوسپارلانعان. جالپى، يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى ەكونوميكادا تۇراقتاندىرۋشى ءرول اتقاردى. ەگەر 2010-2014 -جىلدارى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جوبالارى بارلىق ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ 10 پايىزىن بەرسە، داعدارىستىڭ كۇشەيۋىمەن بۇل جوبالار تۇراقتىلىعىن كورسەتىپ وتىر. 2016 -جىلدىڭ 1- توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل جوبالار وندىرەتىن بارلىق ءونىمنىڭ 20 پايىزىن بەرىپ ۇلگەردى»، - دەدى ءا. يسەكەشەۆ.

جيىندى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى قازاقستاندى ودان ءارى دامىتۋدا يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاامسىنىڭ ءرولى ماڭىزعا يە. «باعدارلاما كومەگىمەن، اسىرەسە بەس ينستيتۋتسيونالدى رەفورما مەن 100 ناقتى قادامنىڭ كومەگىمەن ءبىز ءقازىر تۇرعان جولاقتان ءوتۋىمىز كەرەك. بۇل كاسىپورىندار سالۋعا قاتىستى ماسەلە ەمەس، بۇل پرەزيدەنت ايتقان ءبىزدىڭ ودان ءارى دامۋىمىزدىڭ فيلوسوفيالىق ماسەلەسى. بۇل زور زياتكەرلىك جانە ۇيىمداستىرۋ كۇشتەرىن تالاپ ەتەدى، الايدا، ونى ىسكە اسىرۋ ءسىز بەن ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلەتىنىنە سەنىمدىمىن»، - دەپ تۇيىندەدى ۇكىمەت وتىرىسىن پرەمەر- مينيستر.

ايتپاقشى، ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ وسى وتىرىستا بايانداما جاساعان مينيستر يسەكەشيەۆكە «بۇل ءسىزدىڭ سوڭعى بايانداماڭىز سەكىلدى» دەگەن سىڭايدا قالجىڭعا سۇيەي قاعىتقان بولاتىن. ماسەلەنىڭ ءمانىسى ءتۇس اۋا بەلگىلى بولدى. استانا قالالىق اكىمدىگى ءماسليحاتىنىڭ سەسسياسىندا دەپۋتاتتار استانا قالاسىنىڭ جاڭا اكىمى اسەت يسەكەشەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ماقۇلداپ، ول ەلوردا اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. سوعان وراي، مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ استانا قالاسىنىڭ اكتيۆىمەن كەزدەستى. «باس قالانى كىمنىڭ باسقاراتىنىنا مەن نەمقۇرايلى قاراي المايمىن. ول تاجىريبەلى، ءبىلىمدى، قازاقستانعا تانىمال، ەلوردانىڭ مۇددەسىن قورعاي وتىرىپ، ۇكىمەتپەن جۇمىس ىستەي الاتىن ادام بولۋعا ءتيىس. مەن اسەت يسەكەشەۆتى سونداي ادام دەپ ەسەپتەيمىن. بۇگىن ءماسليحاتتىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندالعان جاڭا اكىمدى قۇتتىقتايمىن»، - دەدى ەلباسى. ال بۇرىنعى اكىم ادىلبەك جاقسىبەكوۆ قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالسا، نۇرلان نىعماتۋلين ءماجىلىس سپيكەرى لاۋازىمىنا قايتا باردى.

اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى