ءۇي سالۋ ءۇشىن قانشا اقشا كەرەك؟

استانا. قازاقپارات -   ءدال ءقازىر قۇرىلىس جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. قالالى جەرلەردە دە، اۋىل ايماقتاردا دا بىرىنەن سوڭ ءبىرى بوي كوتەرىپ جاتقان جاڭا ۇيلەردىڭ سانى از ەمەس. قۇرىلىستىڭ قارقىنى قىزعان سايىن وعان كەتەتىن ماتەريالدارعا دا سۇرانىس ارتا تۇسەتىنى بەلگىلى.

 سونىمەن بىرگە وسى مەزگىلدە جۇمىسسىزدىق تا ءبىرشاما باسەڭدەيدى. بويىندا ونەرى بار ازاماتتار قولدان قولعا تيمەي، جاز بويى جىرعاپ قالاتىنى دا جاسىرىن ەمەس. ءبىراق، وسىناۋ باسپانا سالۋ ماسەلەسى ءبىر قاراعان ادامعا وڭاي كورىنگەنمەن ونىڭ دا وزىنە ءتان قيىنشىلىقتارى مەن قىزىقشىلىقتارى بولادى.

جەر الۋ ماشاقاتى

 باسپانا سالۋ ارەكەتىمەن جۇرگەندەردىڭ الدىنان ەڭ الدىمەن جەر الۋ ماسەلەسى شىعادى. ءيا، كادىمگى ءۇي سالۋ ءۇشىن بەرىلەتىن جەر تەلىمى. قالالى جەرلەردە قازىر جەردىڭ قۇنى شارىقتاپ تۇر. اۋىل ايماقتاردا دا ءتاۋىر جەر تابۋ وڭاي ەمەس. ەرتەرەك قيمىلداپ ەكى- ءۇش جەر الىپ قويعاندار دا جوق ەمەس شىعار، دەگەنمەن ارقانى كەڭگە سالىپ قويىپ اسىقپاي جۇرەتىندەر ءۇشىن جەر الۋ -  اسپانداعى ايعا قول سوزعانمەن بىردەي بولىپ تۇر. ۇزىن- سونار كەزەكتە تۇرعانداردىڭ سانىنان بۇگىندە ادام جاڭىلىسادى.

قانشا جىلدان بەرى كەزەكتە تۇرىپ، الاقانداي جەر الا الماي جۇرگەندەرگە تابىلمايتىن جەر تەلىمى اقشالىلار مەن الىپ- ساتارلاردىڭ قولىنا ءوتىپ كەتكەنى بۇگىندە جاسىرىن بولماي قالدى. وعان دالەلدى الىستان ىزدەمەي- اق، كەز- كەلگەن جارناما گازەتىن اشا قالساڭىز الگىندە عانا ارمان بولىپ تۇرعان جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ ءتۇر- ءتۇرىن تاباسىز. باعاسى دا اناۋ- مىناۋدىڭ باسىن اينالدىراتىنداي قىمبات. ايتالىق، شىمكەنت قالاسىنىڭ ورتالىعىنا جاقىن ماڭداعى جەرلەر 100-200 مىڭ ا ق ش دوللارىنىڭ اينالاسىندا بولسا، قولجەتىمدى دەلىنەتىن شاعىناۋدانداردىڭ وزىندە 15-20 مىڭ «كوك قاعازىڭ» بولماسا جەر ىزدەپ اۋرە بولماي- اق قويىڭىز.

اعاش بازارداعى الاياقتار

قولدان قولعا ءوتىپ جۇرەتىن جەردىڭ ءبىرىن اۋپىرىممەن قولعا تۇسىرگەننەن كەيىن ونىڭ باسىن قارايتۋ ءۇشىن تاعى ءبىراز قاربالاستى باستان كەشەسىز. ول قانداي قاربالاس؟ جاڭا جوعارىدا ايتقانىمىزداي، كوكتەم كەلىپ كۇن جىلىنعاننان- اق قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى شارىقتاپ شىعا كەلەدى. ونىڭ باعاسى دا كوكتەمنىڭ قىسقا كۇنىندەي سان قۇبىلىپ تۇرادى. دەمەك، بۇل سالانى دا الىپساتارلار جايلاپ العان. ءشوپتىڭ باسىن سىندىرماي تەڭگە تاۋىپ وتىرعان ساۋداگەرلەر ءوز كاسىبىنىڭ كانىگى مامانى بولىپ العانى سونشا، قالاي ەسەپتەسەڭىز دە اۋزىڭىزدى اڭقيتىپ كەتەدى.

شىمكەنتتە ءبىر ەمەس بىرنەشە جەردە قۇرىلىس ماتەريالدارىن ساتاتىن بازارلار بار. ونداعى ءورىپ جۇرگەن كوپ ادامنىڭ قايسىسى ساتۋشى، قايسىسى جۇكتەۋشى ەكەنىن ءبىلىپ بولمايسىڭ. بازارعا كەلگەن ادامنىڭ الدىنان جۇگىرىپ شىعاتىن جاس جىگىتتەر اۋزى- اۋزىنا جۇقپاي اعاشتاردىڭ ءتۇر- ءتۇرىن جارنامالاي جونەلەدى. تاۋارىن بىرەۋ جارنامالاپ، ونىڭ ورنىنا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن سوڭ شىعار، الدىنا كوك شايىن قويىپ كولەڭكەدە جامباستاپ جاتقان ساتۋشى ماڭعازدانا ءتىل قاتادى. سويتسەك، اۋزى- اۋزىنا جۇقپاي زۋىلداتاتىندار بىرەۋدىڭ زاتىنا ۇستەمە اقشا قويىپ، سول ەكى ارادا تەڭگە تاباتىن دەلدالدار ەكەن.

«كريزيس» تە كيلىگىپ تۇر

بيىل باسپانا سالاتىنداردىڭ شاۋجايىنا قارجى داعدارىسى دا كيلىگىپ تۇر. بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرساق باعانىڭ ءبىرشاما قىمباتتاعانى بايقالادى. كۇيگەن كىرپىشتىڭ قۇنى بىلتىر 20 تەڭگەنىڭ و جاق، بۇ جاعىندا بولسا، بيىل ءبىر داناسى 30 تەڭگەگە دەيىن وسكەن. اعاشتار دا ايتارلىقتاي قىمبات. تەك تسەمەنتتىڭ باعاسىندا عانا ايىرماشىلىق بايقالمايدى، ءبىر قابى بىلتىرعىداي مىڭ تەڭگە. ەسەسىنە شاعىل قۇم مەن قيىرشىق تاستىڭ باعاسى قىمباتتاعان. ءبىر كاماز تاس بار- جوعى 15-20 مىڭ تەڭگە بولسا، بيىل 30 مىڭنىڭ ۇستىندە بولىپ تۇر. سونداي- اق، قۇرىلىسشىلاردىڭ قولاقىسى دا ايتارلىقتاي كوتەرىلگەن. قىمباتشىلىق قىلكەڭىردەكتەن الىپ تۇرعان مىنا زاماندا اقشانىڭ قۇنسىزداناتىنى بەلگىلى. قارجى قۇنسىزدانعان سوڭ ادامداردىڭ ايلىق- جالاقىسى دا كوتەرىلەدى. بارلىق سالا بويىنشا ەڭبەكاقى جوعارىلاتىلعان سوڭ قۇرىلىسشىلاردىڭ «قالاماقىسى» دا وسەتىنى انىق. بۇل سايىپ كەلگەندە ءۇي سالدىراتىنداردىڭ قالتاسىنا سالماق تۇسىرەدى.

اسارلاتىپ سالعان ءتيىمدى

جالپى، ءۇي سالۋدان ۇركە بەرۋگە دە بولمايدى. تاۋەكەل ەتكەن ادامنىڭ ەسەبى تۇگەل. وڭتۇستىككە قاراعاندا ءبىرشاما قىمباتتاۋ جۇرەدى دەلىنەتىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ وزىندە 2,5 ميلليون تەڭگەگە ءۇي ءبىتىرىپ العاندار بار. ءوزىن ەركىن دەپ تانىستىرعان جىگىت اعاسى ءۇي سالۋ ارەكەتىنە وسىدان بەس جىل بۇرىن كىرىسىپتى. ول ءۇيىن 2010 -جىلى باستاعان. سول جىلى ءۇيدىڭ ىرگەتاسىن قالادى. كەلەسى جىلى قابىرعاسىن تۇرعىزدى. ال بيىل توبەسىن جابۋعا كىرىستى. ەركىن جۇمىسشىلاردى بيىل عانا جالداۋعا ءماجبۇر بولدى. وزبەكستاندىق ءتورت جۇمىسشىعا ءۇيدىڭ توبەسىن جابۋعا  130000 تەڭگە تولەۋگە كەلىسكەن.

«نەگىزى ءۇيدى سالۋ ءۇشىن مىقتى دالدىك قاجەت، - دەيدى ول. قۇرىلىسشى گەومەتريانى كەرەمەت بىلگەنى ابزال. جالپى، ءۇيدى 10 جۇمىسشى سالسا، قۇرىلىس تەز ءارى جەڭىل جۇرەدى. ال مەن ءۇيدىڭ قابىرعاسىن الدىڭعى جىلى اعايىن- تۋىستارىممەن، دوس- سىنىپتاستارىممەن بىرگە اسارلاتىپ تۇرعىزعان بولاتىنمىن. بىلتىر سەگىز ادام بولىپ ىشكى توبە تاقتايىن جاپتىق. بيىل شارشاعاسىن جۇمىسشىلاردى جالداۋعا تۋرا كەلدى. وندا دا توبەسىندەگى اعاشتاردىڭ جارتىسىن ءوزىمىز سالىپ قويعانبىز. ال جۇمىسشىلارعا ءۇيدىڭ قابىرعاسىن قالاتقان بولسام، كوپ ۇتىلاتىن ەدىم. سەبەبى، ولار ءار كىرپىشتى قالاعانى ءۇشىن - 45 تەڭگە الادى. سول ءۇشىن باسپانانى اسارلاتىپ، اعايىن- تۋعاننىڭ كومەگىمەن سالعان ارزان تۇسەدى».

P. S. باسپانا سالعانداردىڭ اراسىندا «بىرەۋدى قارعاساڭ ءۇي سال دەپ قارعا» دەگەن قالجىڭ ارالاس استارلى ءسوز بار. بۇل بالكىم باسپانا سالۋ بارىسىندا كەزدەسەتىن ءتۇرلى ماشاقاتتاردىڭ ازابىنان كەيىن ايتىلعان ءسوز شىعار. دەگەنمەن جىلى ۇيگە كىرگەن سوڭ ءبارى دە ۇمىتىلادى. ەڭ باستىسى باسپانا الۋ ءۇشىن بانككە كىرىپتار بولمايسىڭ. جيىرما جىل نەسيە تولەگەنشە ءبىر- ەكى جىل قينالساڭ دا جەر الىپ، ءۇي سالىپ العان ءتيىمدى ەكەن. تەك ازداپ تاۋەكەل كەرەك.

امان جايىمبەتوۆ

www.korr.kz