ۇلى ماحاببات حيكاياسى: بەتحوۆەن - دجۋلەتتا گۆيچاردي
قىز جاس كومپوزيتوردىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ الادى دا، ارتىنان ساتقىندىق جاساۋ ارقىلى وندىرماستاي ەتىپ كوڭىلىن قالدىرادى. ونى «نەتكەن قاتال جان؟» دەپ ايىپتاۋعا اسىقپاڭىز. سەبەبى، جان دۇنيەڭدى شىمىرلاتار، جۇرەگىڭدى جىبىتەر وسىنداي تۋىندى ءۇشىن كۇللى ادامزات قاۋىمى دجۋلەتتاعا قارىزدار...
ليۋدۆيگ ۆان بەتحوۆەن (1770- 1827) بونن اتالاتىن نەمىس قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. بولاشاق كومپوزيتوردىڭ بالالىق شاعى قيىندىققا تولى بولدى. دورەكى، وزبىر اكەنىڭ ۇلىنىڭ مۋزىكالىق تالانتىن دۇنيەقوڭىزدىق ماقساتىنا پايدالانعىسى كەلگەندىگى تاكاپپار ءارى تاۋەلسىز جەتكىنشەككە اۋىر ءتيدى. كىشكەنتاي ليۋدۆيگتى تاڭ اتقاننان كەش باتقانشا كلاۆيسيننىڭ الدىنا وتىرعىزىپ قويعان نادان اكە وعان بالالىق شاقتىڭ كەرەك ەكەندىگىن ويلامادى. بەتحوۆەن سەگىز جاسىندا بۇقارا حالىققا كونسەرت بەرىپ، ەڭ العاشقى تابىسىن تاپتى، ال ون ەكى جاسىندا سكريپكا مەن ورگانەدە ەركىن وينايتىن بولدى. بىرەۋلەر ءۇشىن بۇل ۇلكەن جەتىستىك بولىپ كورىنگەنىمەن، جالعىزدىق پەن بەيشارالىقتىڭ ءدامىن تاتىپ جۇرگەن بوزبالاعا باقىت ەمەس ەدى.
بەتحوۆەننىڭ ومىرىنە جاس اقسۇيەك، يتالياندىق دجۋلەتتا گۆيچچارديمەن (1784- 1856) بولعان تانىستىق ۇلكەن وزگەرىستەر اكەلەدى. دجۋلەتتا باي ءارى بەدەلدى گۆيچچاردي گرافتىڭ قىزى ەدى. ول ۆەنا قالاسىنا 1800 -جىلى كەلگەن. ون جەتى جاسار بويجەتكەننىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعى، اجارى وتىز جاسار كومپوزيتوردىڭ جۇرەگىنە شوق سالادى. بەتحوۆەن دوستارىنا ەس ءتۇسسىز عاشىق بولعاندىعىن بىردەن ايتادى. جانە قىزدىڭ دا كەتارى ەمەس ەكەندىگىنە، ونىڭ بويىندا دا تۋرا سونداي نازىك سەزىمدەردىڭ بار ەكەندىگىنە شىن سەنىمدى بولدى. ول ءوزىنىڭ ءبىر حاتىندا: «بۇل عاجاپ قىزدى قاتتى سۇيەمىن جانە ول دا مەنى سۇيەدى. ونىڭ ارقاسىندا بولىپ جاتقان مەندەگى وزگەرىستەرگە قاتتى تاڭىرقايمىن» دەگەن ەكەن.
بەتحوۆەن بىرنەشە ايلاردان كەيىن دجۋلەتتاعا وزىنەن تەگىن فورتەپيانو ساباقتارىن الۋعا ۇسىنىس جاسايدى. قىز قۋانا- قۋانا كەلىسىپ، ۇستازىنا سىيلىق رەتىندە قولىمەن توقىعان بىرنەشە جەيدەلەردى اكەلىپ بەرەدى. بەتحوۆەن وتە قاتال مۇعالىم ەدى. دجۋلەتتانىڭ ويناعانى ۇناماسا، بارلىق نوتالاردى ەدەنگە لاقتىراتىن، ۇستاز اشۋىنان شوشىنعان قىز قورىققانىنان سول قاعازداردى جيناۋمەن بولاتىن.
وسىدان التى اي وتىسىمەن، كومپوزيتور ولىمىنەن كەيىن «اي سوناتاسى» اتالىپ كەتكەن جاڭا تۋىندىنى جازۋعا كىرىسەدى. ۇلى ماحاببات پەن تاڭقالىستان، ۇكىلى ۇمىتتەن تۋعان شىعارما گۆيچچاردي گرافيناعا ارنالعان.
و باستا ىستىق سەزىمدەرمەن باستالعان شىعارمانىڭ سوڭى اشۋ-ىزامەن، ۇلكەن وكپەمەن جازىلدى. الىپ- ۇشپا قىز مۋزىكاعا اۋەستەنىپ، وزىنشە ەرەكشە تۋىندىلار جازىپ جۇرگەن ون سەگىز جاستاعى روبەرت فون گاللەنبەرگ گرافپەن ماحاببات قۇرىپ كەتەدى. الايدا قىز ونى بەتحوۆەنگە مويىنداماي، ەل اۋزىنداعى وسەكتى جوققا شىعارۋعا تىرىسادى. جالعاندىققا شىداماعان بەتحوۆەن شاكىرتىنەن ەندى كەلمەۋىن وتىنەدى. بۇل تۋرالى كومپوزيتور: «مەن ونى لايىق كورمەدىم. ەگەر مەن وسى ماحابباتقا ءومىرىمدى ارنايتىن بولسام، مەندە نە بەكزادالىق قالار ەدى؟ «، - دەپ ەسكە الادى. ال اقسۇيەك- شاكىرت گاللەنبەرگكە تۇرمىسقا شىعىپ، ۆەنانى تاستاپ، يتالياعا كەتەدى.
جانى كۇيزەلگەن بەتحوۆەن 1802 -جىلى ۆەنادان گەيليگەنشتادت جەرىنە قونىس اۋدارادى. ول وسى جەردە اتاقتى «گەيليگەنشتادتسكوە زاۆەشانيە» دەگەن شىعارماسىن جازعان. «و، ادامدار! سەندەر مەنى جاۋىز، بىربەتكەي، تاربيەسىز دەپ ويلاۋ ارقىلى ماعان ادىلەتسىز قارايسىڭدار... سەندەرگە مۇنىڭ سىرى ءمالىم ەمەس. مەن بالا كەزدەن بەرى نازىك سەزىمگە، مەيىرىمدىلىككە بەيىممىن، مەن ءارقاشان ۇلى ىسترگە دايىن بولاتىنمىن. الايدا، وزدەرىڭ ويلاپ كورىڭدەرشى، مەن التى جىلدان بەرى زاھارلى حالدەمىن.. . مەن مۇلدە كەرەنمىن...»
قورقىنىش پەن ءۇمىتتىڭ ءسونۋى كومپازيتورعا وزىنە قول جۇمساۋ تۋرالى ويلاردى سالادى. ءبىراق، بەتحوۆەن بار كۇشىن جيناپ، جاڭا ءومىر باستاۋعا بەت الدى. جانە تاس كەرەڭ كۇيىندە ۇلى تۋىندىلاردى دۇنيەگە اكەلىپ، مۋزىكا ءۇشىن ەرەن ەڭبەك ەتتى.
بىرنەشە ايلار وتكەننەن كەيىن دجۋلەتتا اۋسترياعا ورالىپ، بەتحوۆەننىڭ پاتەرىنە سوعادى. ول وتكەن- كەتكەندى، ۇستازدان ءتالىم العان تاماشا ساتتەردى ەسىنە الىپ ابدەن جىلايدى. ونەر ساباقتارىن عانا ەمەس، ءومىر ساباقتارىن بەرگەن ۇستازىن قاتتى رەنجىتكەنىن تۇسىنەدى. بەتحوۆەن وعان سونداي نەمقۇرايلى، سونداي نەمقۇرايلى، سۋىق بولىپ كورىنەدى. ول شىن مانىندە كومپازيتوردىڭ جۇرەگىندە نە بولىپ جاتقاندىعىن بىلمەدى.
سۇيىكتىسىن كوڭىلىنەن، ويىنان شىعارعىسى كەلگەن كومپازيتور كوپتەگەن ايەدەرمەن كەزدەسە باستايدى. ايەلدەر ونىڭ بەتىنەن از قاقپادى. جوزەفينا برۋنسۆيك، تەرەزا ەسىمدى ايەلدەر ونىڭ ۇسىنىسىن قابىل المايدى. ءتىپتى ءبىر كۇنى ۆەنالىق تەاتردىڭ ءارتىسى ءتۇرىنىڭ ۇسقىنسىز ەكەندىگىن بەتىنە باسادى.
تىم شىنشىل جانە اشىق، ەكىجۇزدىلىككە جانى قارسى بەتحوۆەندى كوپ ادامدار دورەكى ءارى تاربيەسىز سانايتىن، جاقتىرتپايتىن. الايدا، ول تەك قانا ادىلدىك جولىمەن ءجۇردى.
1826 -جىلدىڭ كۇزىندە بەتحوۆەن ناۋقاستانىپ قالادى. ءۇش بىردەي اۋىر وتا، ەمدەۋ جۇمىستارى كومپوزيتوردى اياعىنان تۇرعىزا المادى. ول قىس بويى كەرەڭ كۇيىندە توسەكتەن تۇرا الماي جاتتى. 1827 -جىلدىڭ 24 -ناۋرىزىندا مۋزىكا مايتالمانى ليۋدۆيگ ۆان بەتحوۆەن جارىق دۇنيەنى تاستاپ كەتە باردى.
ونىڭ ولىمىنەن كەيىن جازۋ ۇستەلىنەن «ولمەس ماحابباتقا» دەگەن تاقىرىپ قويىلعان حات تابىلدى. وندا: «مەنىڭ پەرىشتەم، مەنىڭ بارىم، مەنىڭ مەنىم... مىناۋ نەتكەن ءومىر؟ سەنسىز! سونداي جاقىن! سونداي الىس! ساعان دەگەن... ساعان دەگەن... ساعان دەگەن قانداي ساعىنىش پەن كوز جاستار، مەنىڭ ءومىرىم، مەنىڭ بارىم...» دەگەن جولدار بار.
كوپ ادامدار بۇل حاتتىڭ كىمگە جولداندانعاندىعى حاقىندا داۋلاسقان بولاتىن. الايدا، حاتتىڭ جانىنان تابىلعان بەتحوۆەننىڭ سۇيىكتىسىنىڭ كىشكەنتاي عانا پورترەتى حات قوجايىنى دجۋلەتتا گۆيچچاردي ەكەندىگىن نۇسقاپ تۇر.
كىم ءبىلسىن، وسى بايانسىز ماحاببات بولماعاندا «اي سوناتاسىن» بۇگىن تىڭداپ وتىرا الار ما ەدىك؟ ...
anabol.kz