ق. توقايەۆ: ەۋرازيا - قازىرگى الەمنىڭ ارقاۋى
رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ ءتوراعاسى سەرگەي نارىشكين مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى چون ىي حۆا باستاماشىلىق جاساعان شارادا قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ ءتوراعاسى قاسىم- جومارت توقايەۆ ءسوز سويلەدى.
سەنات ءتوراعاسى پارلامەنتشىلەردىڭ نازارىن سوعىس ۆيرۋسىنىڭ تارالۋ سالدارىنا تەرەڭ تالداۋ جاسايتىن پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆتىڭ «الەم. 21-عاسىر» اتتى مانيفەسىنىڭ مازمۇنىنا اۋداردى.
«مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىم داعدارىسى، حالىقارالىق قۇقىقتى ەلەمەۋ، الەمدىك ىستەردە ۇستەمدىك ەتۋگە ۇمتىلىس، باسقا حالىقتاردىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە نەمقۇرايلى قاراۋ - قازىرگى زاماننىڭ باستى تۇيتكىلدەرى بولىپ تابىلادى. قازىرگى وركەنيەتتى سانداعان قارۋلى قاقتىعىستار مەن اجال سەبەتىن سوعىس قاتەرىنەن ارىلتۋ ءۇشىن كۇللى مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشىلارى ساياسي ەرىك- جىگەر كورسەتەتىن ۋاقىت جەتتى. دۇنيەجۇزىندەگى بارلىق مەملەكەتتەر كۇش بىرىكتىرمەي، جەر شارى تۇرعىندارىنىڭ يگىلىكتى ءومىرى تۋرالى ايتۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ءتۇسىنۋمىز قاجەت»، - دەدى سەنات سپيكەرى.
سونىمەن قاتار، ءتوراعا الەمدە قارۋ- جاراققا 2 تريلليون دوللارعا جۋىق قاراجات جۇمسالاتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىنىڭ ءوزى ءبىرقاتار ەلدەردىڭ پارلامەنتتەرى ءوز ۇكىمەتتەرىنىڭ تاباندى تالابى بويىنشا دامۋ ماقساتتارىنان گورى اسكەري قاجەتتىلىكتەر باسىم تۇسەتىن بيۋدجەتتەردى قابىلداپ وتىرعانىن ايقىن كورسەتەدى. بۇل رەتتە سپيكەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەس - بۇل كولەمى مەن كۇش- قۋاتىنا قاراماستان، ءاربىر مەملەكەتتىڭ ساياسي جانە مورالدىق پارىزى بولىپ تابىلاتىنىن ەسكە سالدى. سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا سەنات سپيكەرى پارلامەنتشىلەردى يادرولىق قارۋدى تاراتۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى «جوق» دەپ ايتۋعا شاقىردى.
«ءبىز ءىرى مەملەكەتتەردىڭ تولىق قارۋسىزدانۋىن، يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ ورىندالۋىن جانە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ تەز ارادا كۇشىنە ەنۋىن تالاپ ەتۋگە قۇقىلىمىز»، - دەدى ق. توقايەۆ.
سونىمەن بىرگە، سەنات ءتوراعاسى ەۋرازيا قازىرگى الەمنىڭ ارقاۋى بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەۋرازيا - پلانەتاداعى حالىقتىڭ تورتتەن ءۇشىن قامتيتىن، الەمدىك ءجىو- ءنىڭ 60 پايىزدان استامىن وندىرەتىن جانە تابيعي رەسۋرستارعا باي اۋماقتى يەلەنىپ وتىرعان ەڭ ۇلكەن قۇرلىق. سوندىقتان دا، سپيكەر ەۋرازيانىڭ تۇتاستىعى مەن ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نازار اۋداردى. «قارۋ- جاراق پەن ادام ساۋداسى، زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمى، تەرروريزم، زاڭسىز كوشى- قون، ەكولوگيالىق اپاتتار سياقتى قاتەرلەرگە ەۋرازيانىڭ وراسان زور اۋماعى مەن ساياسي شەكارالارى توسقاۋىل بولا المايدى. ەۋرازيا مەملەكەتتەرى، ب ۇ ۇ- نىڭ الەمدىك ىستەردەگى وزەكتى ءرولىن قولداپ، ب ۇ ۇ جارعىسىنا قايشى كەلەتىن كەز كەلگەن شەكتەۋ شارالارى مەن اسكەري اكسيالارعا قارسى تۇرۋعا ءتيىس. سونىمەن بىرگە، قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى وڭىرلىك ۇيىمدار - ە ق ى ۇ، ش ى ۇ جانە ا و س ش ك- نىڭ ماڭىزدى ءرولىن، سونىمەن قاتار ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرى جولىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ قاجەت»، - دەدى ق. توقايەۆ.
«پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ قۇرىلىقتاعى ءىرى ينتەگراتسيالىق جوبالاردى ءبىر ارناعا ءتۇيىستىرۋ ماقساتىندا «ۇلكەن ەۋرازيا» يدەياسىن تالقىلاۋدى ۇسىنادى. قازاقستان ءوز تاراپىنان «باتىس ەۋروپا - باتىس قىتاي» جوباسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بۇكىل ەۋرازيا اۋماعىن كولىكتىك دالىزدەرمەن بايلانىستىرۋ ماقساتىندا اۆتوموبيل جانە تەمىرجول ماگيسترالدارىن سالۋدى، لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدى كوزدەيتىن اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا»، - دەدى ءتوراعا.
بۇدان بولەك، ءسوز اراسىندا سپيكەر پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ءرولىنىڭ ەسەلەپ ءوسىپ وتىرعانىن ايتا كەلە، جاھاندىق تۇراقسىزدىق داۋىرىندە حالىقتار اراسىنداعى ىزگى نيەتتى بايلانىستار مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جونىندەگى ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋ زاڭ شىعارۋشىلاردىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار، سەنات ءتوراعاسى 31 -مامىردا استانادا ءتۇرلى ەلدەردىڭ پارلامەنتشىلەرى مەن بۇكىل الەم كونفەسسيالارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وركەنيەتتەردىڭ ديالوگى مەن ءوزارا ءىس- قيمىلىن نىعايتۋ ماقساتىندا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» اتتى كونفەرەنتسيا وتەتىنى تۋرالى حاباردار ەتتى.
فورۋمعا قات ىسۋشىلارعا قازاقستان پرەزيدەنتى ن. نازاربايەۆتىڭ «الەم. 21-عاسىر» مانيفەسى تاراتىلدى.
اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى