زەرتتەۋگە سايكەس، ⅩⅩ عاسىردا تەڭىز دەڭگەيى 14 سانتيمەترگە جوعارىلاعان. عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، بۇل تىكەلەي جاھاندىق جىلىنۋمەن بايلانىستى بولىپ وتىر، ونسىز بۇل كورسەتكىش كەم دەگەندە ەكى ەسە تومەن بولاتىن ەدى.
زەرتتەۋشىلەر تەڭىز دەڭگەيىنىڭ ءوسۋ قارقىنى كىشى مۇز ءداۋىرى كەزەڭىنىڭ اياقتالۋى مەن ⅩⅨ عاسىردا ونەركاسىپ ريەۆوليۋتسياسىنىڭ باستالۋىنان كەيىن كۇرت جوعارىلاي باستاعان. ولار سونداي- اق قالىپتى ەكولوگيالىق جاعدايلاردا الەمدىك مۇحيت دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى وتكەن عاسىردا جەتى سانتيمەتردەن اسپاعان دەپ ەسەپتەيدى.
قازىرگى كەزدە عالامشارداعى ورتاشا تەمپەراتۋرا ⅩⅨ عاسىردىڭ سوڭىنا قاراعاندا شامامەن 1 گرادۋس جىلى بولىپ وتىر.