شۋدى شۋلاتقان تاس
رەداكتسيامىزعا حابارلاسقان شۋ اۋدانىنىڭ بەلاسار اۋىلىنىڭ تۇرعىنى مەلس شۇكەيەۆتىڭ ايتۋىنشا، ول اۋىل ماڭىنداعى وزەننىڭ جاعالاۋىنان "جۇمباق" تاس تاۋىپ العان. تاستىڭ تابىلعانىنا جارتى جىلداي ۋاقىت بولىپتى جانە وسى مەرزىم ىشىندە "ەرەكشە" زاتقا ءتۇرلى سيپاتتاما بەرىپ، "بۇل مەتەوريت" دەگەندەر دە تابىلعان.
"ونى ءتىپتى تاس دەۋگە دە كەلمەيتىن سياقتى، سەبەبى ەرەكشە ءبىر دۇنيە. ءبىر قاراعاندا شايىرعا ۇقسايدى، ءبىراق وزەن جاعالاۋىنان تاۋىپ العان ساتتە سىندىرىپ كورۋگە تىرىستىم، تاستى تاسقا ۇرعانىممەن ول شاعىلمادى. ۇيگە اكەلىپ، بالعامەن ۇرىپ، ءبىر كىشكەنتاي بولىگىن سىندىرىپ الدىم. ءبىر ەرەكشەلىگى تىم وتكىر جانە جىلتىر"، - دەيدى ول.
شۇكەيەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا، تاستىڭ بيىكتىگى شامامەن 20 سانتيمەتر، ال سالماعى 3 كەلىدەن اسادى. "مۇراجايلارعا نەمەسە ارنايى ورتالىقتارعا اپارىپ كورسەتكەن جوقپىن، ءبىراق بۇل سالادا حابارى بار، وقىعان اعايىندارىمىز كورىپ، مۇنىڭ اسپاننان تۇسكەن دەنە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن، ەندى ءبىرى كورشىلەس ەلدەردە قىمبات باعاعا ساتۋعا بولاتىنىن ايتتى"، - دەيدى مەلس شۇكەيەۆ.
ول بەرگەن ماعلۇماتتار بويىنشا، گەولوگ ماماندارعا حابارلاسىپ كوردىك. ارينە، قولىمىزدا "جۇمباق" تاستىڭ سۋرەتى عانا بولعاندىقتان ماماندار ناقتى جاۋاپ بەرە المادى، ءبىراق "مەتەوريت بولۋى مۇمكىن" دەگەن نۇسقامەن كەلىسپەدى. "سۋرەتكە قاراعاندا، ليپاريت تارىزدەس، قاراپايىم شوگىندى تاۋ جىنىسىنا ۇقسايدى. ءبىراق ول انتروپوگەندىك قالدىق بولۋى دا مۇمكىن. ول ءبىر كەزدەرى بالقىپ، شىنى سياقتى بولىپ جىلدام قاتىپ قالۋى ىقتيمال. شىنى سىندى جىلتىراپ تۇرعانى دا سوندىقتان. الايدا سۋرەتكە قاراپ قاتەلەسىپ كەتۋگە دە بولادى"، - دەدى بەلگىلى گەولوگ، قازاق گەوگرافيالىق قوعامى عىلىمي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى يليا فيشمان.
سونىمەن قاتار، بۇل پىكىردى گەولوگيا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار، اقپاراتتىق- تالداۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى دا قۇپتاپ وتىر. ولاردىڭ ويىنشا، تابىلعان تاس مەتەوريتكە ۇقسامايدى.
"سۋرەتكە قاراپ تاستىڭ مەتەوريت نەمەسە مەتەوريت ەمەس ەكەنىن انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس. سۋرەتتەن تاستىڭ قىرلى ءارى ءسۇيىر ەكەنىن كورۋگە بولادى، ءبىراق مەتەوريتتە ونداي جوق! مەتەوريت جەرگە قۇلاپ كەلە جاتقاندا جوعارى تەمپەراتۋرانىڭ ىقپالىنا ۇشىرايدى، ماتەريال قىزىپ، دەنە ەري باستايدى، سول ءۇشىن دە مەتەوريتتىڭ ءسۇيىر، ۇشكىر قىرلارى بولمايدى. قازاقستاندا مەتەوريتتەر بويىنشا ارنايى كوميسسيا جۇمىس ىستەيدى، ولار ەل اۋماعىنا قۇلاعان مەتەوريتتەردى تىركەپ، جيناۋمەن اينالىسادى. ولار ساراپتاما جۇرگىزىپ، دەرەك راستالسا، مەتەوريت ارنايى كاتالوگقا تىركەلەدى"، - دەپ جاۋاپ قاتتى ورتالىق وكىلدەرى.
ال تاستى تاۋىپ العان ازاماتتىڭ ءوزى قازىر شۋ اۋدانىندا تۇرادى. ول بولاشاقتا بۇل "ەرەكشە" تاستى زەرتتەۋگە نيەت بىلدىرگەن عالىمدار بولسا، تاستى سول وڭىرگە الىپ بارۋعا دايىن ەكەنىن دە ايتىپ وتىر.