ماسەلەن، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ىرگەمىزدەگى كورشىلەس مەملەكەتتى «اسپان استى ەلى» دەپ جازۋ نەمەسە ايتۋ سانگە اينالىپ بارادى. بۇل ارينە دۇرىس ەمەس. ويتكەنى، اسپان استىن قىتايدان بولەك جۇزدەگەن ۇلت پەن ۇلىس مەكەن ەتىپ جاتىر. ەندەشە جۋرناليستەردىڭ ورىنسىز ءسوزدى تەرمينگە اينالدىرۋىنىڭ قاجەتى قانشا؟
جۋىردا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاق ەلىن «ۇلى دالا ەلى» دەپ اتاۋدى ۇسىندى. ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنتتىڭ اتالعان مالىمدەمەنى حالىقارالىق كونفەرەنسيادا جاساۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى، القالى جيىنعا شەت ەلدىڭ كىل مىقتىلارى قاتىستى. بۇل دەگەن ءسوز اتالعان ازاماتتار ءوز ەلدەرىنە بارعاننان كەيىن قازاقيانى «ۇلى دالا ەلى» دەپ اتاۋعا تۇرتكى بولادى دەگەندى بىلدىرسە كەرەك.
ويتكەنى، پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا بىزگە قانداي دا ءبىر قازاقستاندىق برەند ويلاستىرۋ قاجەت. ماسەلەن، جاپونيا كۇنشىعىس ەلى، كورەيا تاڭعى بالعىندىق ەلى، نيدەرلاندى - قىزعالداقتار ەلى، قىتاي - اسپان استى ەلى دەگەن سياقتى. سونداي-اق نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا تاعى دا بۇل ماسەلەگە توقتالدى.
- «ۇلى دالا» ۇعىمى - باياعىدان بار ۇعىم. دەشتى قىپشاق دەگەن ءسوز قىپشاقتىڭ دالاسى دەگەن ءسوز. ۇلى دالا ۇعىمىنا مىناۋ التايدان قارا تەڭىزگە دەيىنگى دالانى اتايتىن بولعان. ونىڭ نەگىزگى اۋماعى - ءبىزدىڭ قازاقتىڭ جەرى. ءبىزدىڭ دالامىزدا كەن دە بولعان، تەمىر دە بولعان، قولونەر دە بولعان، ءبارى بولعان، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ اتالعان مالىمدەمەسىن كوپشىلىك جۇرت بىردەن قولدادى. سەبەبى ءار مەملەكەتتىڭ رەسمي اتاۋىنان بولەك بەيرەسمي اتى بولادى. سول سياقتى قازاق ەلىن كوپشىلىك «ۇلى دالا ەلى» دەپ اتاسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. الايدا اتالعان تەرميندى ءىلىپ اكەتىپ، قولداۋ بىلدىرگەن قالامگەرلەر از بولدى. ەسەسىنە ولار وزگە جۇرتتىڭ بەدەلىن كوتەرىپ قىتايدى «اسپان استى ەلى» دەپ دارىپتەپ ءجۇر. وسى رەتتە «اسپان استى ەلى» دەگەن اتاۋ قايدان شىقتى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. بەلگىلى قىتايتانۋشى عالىم دۇكەن ءماسىمحاننىڭ ايتۋىنشا «اسپان استى ەلى» دەگەن ءسوزدى ءتىپتى قىتايلاردىڭ وزدەرى دە قولدانبايتىن كورىنەدى. سوندىقتان دا بۇل اتاۋدى ساياساتتانۋشىلار مەن جۋرناليستەردىڭ پايدالانعانى دۇرىس ەمەس.
- وسى «اسپان استى ەلى» دەگەن ءسوزدى ەلگە كەلگەندە ءبىر-اق ەستىدىم. مۇنىڭ ءمانى نە دەپ ءۇڭىلىپ كورسەم، بۇل ورىس تىلىنەن اۋدارىلعان ءسوز ەكەن. ال قىتايلار وزدەرىن ەشقاشان دا «اسپان استى ەلى» دەپ اتامايدى. مىسالى، ولاردىڭ «جۇڭگو» دەگەن اتاۋى ورتالىق مەملەكەت دەگەندى بىلدىرەدى. ايتسە دە اتالعان ءسوزدى ءارتۇرلى بۇرمالاپ تۇسىندىرەتىن قازاق جانە شەتەلدىك ساياساتكەرلەر بار. شىن مانىندە «جۇڭ» - ورتا، «گو» دەگەن مەملەكەت دەگەندى بىلدىرەدى. الدەكىمدەر ايتىپ جۇرگەندەي جۇڭگو دۇنيەنىڭ كىندىگى دەگەن ءسوزدى بىلدىرمەيدى. نەگىزىنەن قىتايدا كوپتەگەن ۇساق-ۇساق بەكتىكتەر مەن حاندىقتار بولعان. سولاردىڭ ورتالىعىندا شوعىرلانعان بەكتىكتىڭ نەگىزىندە كەيىن كەلە جۇڭگو دەگەن مەملەكەت قۇرىلادى.
ال «اسپان استى ەلى» دەگەن قازاق جانە قىتاي ۇعىمىنا كەلمەيدى. بۇل - ورىستاردىڭ شىعارىپ جۇرگەن اتاۋى. ال ولاردىڭ قايدان الىپ جۇرگەنىن ءبىلۋ ءۇشىن مۇنى زەرتتەۋ كەرەك. ويتكەنى قىتايدىڭ وزىندە «اسپان استى ەلىمىز» نەمەسە «اسپان استىندا ءبىز عانا تۇرامىز» دەيتىندەي تۇسىنىك جوق. شىن مانىندە اتالعان اتاۋدى پايدالانۋ قازاققا عانا ەمەس، وزگە دە حالىققا قاۋىپتى جانە ۇيات نارسە، - دەيدى دۇكەن ءماسىمحان ۇلى.
سەرىك جولداسباي
استانا
«قامشى»