بۇل الەمدىك شاراعا 150 دەن استام ەلدىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى كەلگەن بولاتىن. مۇنان وزگە، الەمدىك قوعامداستىق كاليفورنيادا ورىن العان جانتۇرشىگەرلىك وقيعاعا دا باسا نازار اۋدارعان ەدى. ەستە بولسا، سارسەنبى كۇنى سان- بەرناردينو قالاسىندا ەرلى- زايىپتىلار مەرەكەلىك كەشكە جينالعاندارعا وق جاۋدىردى.
پاريجدەگى كليمات جونىندەگى كونفەرەنسيا
دۇيسەنبى كۇنى پاريج ماڭىنداعى لە بۋرجە قالاسىندا ب ۇ ۇ- نىڭ كليمات ماسەلەلەرىنە ارنالعان كونفەرەنسيا ءوز جۇمىسىن باستادى. بۇل جيىنعا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ەڭ كوپ سانى قاتىسىپ، فرانسياعا 150 دەن استام مەملەكەتتىڭ باسشىلارى مەن پرەمەر- مينيسترلەرى كەلگەن ەدى.
ءىس- شارا كەزىندە قاۋىپسىزدىك شارالارى بارىنشا كۇشەيتىلدى. مۇنداي قادامعا 13 -قاراشا كۇنى پاريجدە ورىن العان بىرنەشە لاڭكەستىك ارەكەتتىڭ تۇرتكى بولعانى ءسوزسىز. لە بۋرجە فورۋمىن 3 مىڭنان استام، ال بۇكىل فرانتسيانىڭ قاۋىپسىزدىگىن 120 مىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرى قامتاماسىز ەتتى.
ءوتىپ جاتقان فورۋمنىڭ باستى قورىتىندىسى 2020 -جىلدان كەيىن كيوتو حاتتاماسىنىڭ ورنىن باساتىن ماڭىزدى حالىقارالىق كەلىسىم بولۋى ءتيىس. اتالعان قۇجات كليمات جۇيەسىندەگى جۇكتەمەنى تومەندەتۋ بويىنشا حالىقارالىق كۇش- جىگەردىڭ شوعىرلانۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
قازىرگى ۋاقىتتاعى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ مىندەتى عاسىر سوڭىنا قاراي جەر اتموسفەراسىنىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسىنىڭ 2 گرادۋس تسەلسييگە دەيىن كوتەرىلۋىنە جول بەرمەۋ بولىپ تۇر. ەگەر الەم كوشباسشىلارى ورتاق ىمىراعا كەلە المايتىن بولسا، وندا وسى عاسىردىڭ سوڭىندا جەردىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى 5 گرادۋسقا كوتەرىلەتىن بولادى. بۇل الەمدەگى مۇحيتتاردىڭ دەڭگەيىن 1 مەترگە كوتەرىپ، ادامزات بالاسى ءۇشىن زور قاۋىپ توندىرەدى.
وسىعان بايلانىستى ەكولوگتار كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ادامزات بالاسىنا تۋىندايتىن قاتەر لاڭكەستىكتەن پارا- پار ەكەندىگىن ەسكەرتۋدە. ويتكەنى، بۇل ەكى قاتەر دە عالامشارداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا بارىنشا قاۋىپ توندىرەدى.
حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن ب ۇ ۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن ويلاناتىن ۋاقىتتىڭ ءوتىپ كەتكەندىگىن ايتىپ، مۇنداي ءساتتىڭ ەندىگى ۋاقىتتا قايتىپ كەلمەيتىندىگىن باسا اتاپ ءوتتى.
«كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن بايلانىستى شارالاردىڭ ۇلتتىق جوسپارىن 180 نەن استام ەل ۇسىنىپ وتىر. ولار جاھاندىق شىعارىندىلاردى 100 پايىز قامتيدى. بۇل وتە جاقسى باستاما. دەگەنمەن، جاھاندىق جىلىنۋ ءوسىمىن 2 تسەلسيي گرادۋسپەن شەكتەۋ ءۇشىن بىزدەر العا قاراي ىلگەرىلەپ، مۇنان دا جىلدام ءىس- قيمىل جاساۋىمىز كەرەك»، - دەدى ب ۇ ۇ باسشىسى.
پان گي مۋن الەمدىك كوشباسشىلار كليمات بويىنشا «وكتەم» كەلىسىم جاساي الاتىندىعىنا سەنەتىندىگىن ءبىلدىردى. ويتكەنى، ءىس جۇزىندە بارلىق مەملەكەتتەر شىعارىندىلاردى تومەندەتۋ بويىنشا شۇعىل ءىس- قيمىلدىڭ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى ءىس- قيمىل الەۋەتىن ارتتىرۋدىڭ قاجەتتىگىن ءتۇسىنىپ وتىر.
پاريجدە تاياۋدا عانا ورىن العان لاڭكەستىك ارەكەتتەردەن كەيىن شەرۋ ۇيىمداستىرۋعا شەكتەۋ قويىلعانىنا قاراماستان جيىن وتەتىن كۇننىڭ قارساڭىندا قالا كوشەلەرىنە مىڭداعان قورشاعان ورتانى قورعاۋشىلار شىقتى. باستاپقىدا بەلسەندىلەر رەسپۋبليكا الاڭىندا ءوز اياق كيىمدەرىن قويدى. ولار وسى ارەكەتتەرى ارقىلى شەكتەۋ قويىلعانىنا قاراماستان وزدەرىنىڭ كليمات وزگەرىستەرىنە نارازىلىق بىلدىرەتىندىگىن پاش ەتۋگە تىرىستى.
باستاپقىدا بەيبىت تۇردە وربىگەن شەرۋ سوڭىندا جاپپاي تارتىپسىزدىكتەرگە ۇلاسىپ كەتتى. وسىدان كەيىن پوليتسيا كوزدەن جاس اعىزاتىن گراناتا قولدانىپ، 200 دەن استام بەلسەندى تۇتقىنعا الىندى.
الەم كوشباسشىلارى ەلدەرىنە قايتقاننان كەيىن دە كونفەرەنتسيا 11 جەلتوقسانعا دەيىن قورىتىندى شەشىم قابىلدانعانشا جۇمىس ىستەيدى.
كاليفورنيا قاندى قىرعىنى
سارسەنبى كۇنى كاليفورنيانىڭ سان- بەرناردينو قالاسىندا، اقىل- ويىندا اۋىتقۋشىلىعى بار ادامدارعا كومەك كورسەتۋمەن اينالىساتىن «Inland» وڭىرلىك ورتالىعىندا وكرۋگتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتى مەرەكەلىك ءىس- شارا ۇيىمداستىرعان بولاتىن. كەنەت مەكەمە اۋماعىنا باسىپ كىرگەن قارۋلى ەكى ادام وق جاۋدىردى. ءسال كەيىنىرەك شابۋىلداۋشىلاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىندە جۇمىس ىستەيتىن 28 جاستاعى سايەد فارۋك پەن ونىڭ 27 جاستاعى جۇبايى تاشفين ماليك ەكەندىگى بەلگىلى بولدى.
تەرگەۋ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، فارۋك مەرەكەلىك ءىس- شارا بارىسىندا بىرەۋمەن جاعا جىرتىسقاننان كەيىن كەتىپ قالعان. ودان كەيىن ايەلىمەن بىرگە ورتالىققا كەلىپ، وق جاۋدىرعان. قاندى قىرعىن سالدارىنان 14 ادام قازا تاۋىپ، تاعى 17 ادام ءتۇرلى دەنە جاراقاتىن الدى.
جانتۇرشىگەرلىك وقيعا ورىن العاننان كەيىن ول جول تالعامايتىن قارا كولىكپەن قاشىپ كەتكەن. قالادا جانە ونىڭ توڭىرەگىندە قىلمىسكەرلەردى تۇتقىنعا الۋ وپەراتسيالارى جۇرگىزىلدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي ءارى جەدەل ءىس- قيمىلىنىڭ ناتيجەسىندە قىلمىسكەرلەردىڭ كولىگى تۇرعان جەر انىقتالدى.
پوليتسيا قىلمىسكەرلەردىڭ ىزىنە تۇسكەننەن كەيىن ارادا قارۋلى قاقتىعىس ورىن الدى. قىلمىسكەرلەر 70 تەن استام وق اتسا، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ولارعا قاراتا 380 نەن استام وق جاۋدىرعان. قارۋلى قاقتىعىس بارىسىندا ەرلى- زايىپتىلار وققا ۇشسا، 2 پوليتسيا قىزمەتكەرى جەڭىل جاراقات العان.
پولتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، قىلمىسكەرلەر جاقسى قارۋلانعان. فارۋكتىڭ ۇيىنەن كوپتەگەن قارۋ-جاراق، جارىلعىش زات جانە 12 مىڭ وق-ءدارى الىنعان.
بيلىك ورگاندارى قىلمىسكەرلەردىڭ مۇنداي قادامعا بارۋىنا نە تۇرتكى بولعانىن تۇسىنبەي دال. باستاپقىدا كۇش- قۋات قۇرىلىمدارى لاڭكەستىك نۇسقاسىن قاراستىرماعان بولاتىن. الايدا، ءسال كەيىنىرەك فەدەرالدى تەرگەۋ بيۋروسى بۇل قاندى قىرعىندى لاڭكەستىك ارەكەت دەپ باعالادى.
فارۋكتىڭ اكەسى ءوز ۇلىن دىنگە مويىنسۇنعان مۇسىلمان دەپ اتاۋدا. دوستارى مەن ارىپتەستەرى دە ونىڭ وتە سىپايى ادام بولعانىن ايتۋدا. ا ق ش- تىڭ امەريكان- مۇسىلمان قارىم- قاتىناسى جونىندەگى كەڭەسى ورىن العان جايتتى دىنمەن بايلانىستىرماۋدى وتىنۋدە.
سان-بەرناردينودا ورىن العان قايعىلى وقيعانى ەستىگەن ا ق ش پرەزيدەنتى ەل كونگرەسسىن قارۋ- جاراق الىپ جۇرۋگە شەكتەۋ قاراستىرىلعان زاڭ جوباسىن قولداۋعا شاقىردى. باراك وباما پرەزيدەنت بولعان ساتتەن بەرى اقش اۋماعىندا ورىن العان جايتتارعا بايلانىستى وسىمەن 18- مارتە جاريا مالىمدەمە جاساۋدا.
ايتا كەتەرلىگى، بۇل 2012 -جىلدان بەرى ا ق ش اۋماعىندا ورىن العان ەڭ ءىرى قاندى قىرعىننىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. ەستە بولسا، وسىدان 3 جىل بۇرىن كوننەكتيكۋتتەگى «سەندي حۋك» مەكتەبىندە ورىن العان قارۋلى شابۋىل بارىسىندا 20 جاستاعى قىلمىسكەردى قوسا العاندا 28 ادام قازا تاپقان ەدى.
اۆتور: مارلان جيەمباي