قالا اكىمدىگى ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس پەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى تاقىرىبىنىڭ جالعاسى رەتىندە جالپى العاندا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى قۇرىلىسىنا قارجى تارتۋدى جۇزەگە اسىراتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كووپەراتيۆتەرى بويىنشا بارىنشا ناقتى اقپارات ۇسىنادى.
تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى تۇرعىن ءۇي كووپەراتيۆتەرى ارقىلى «تۇرعىن ءۇي قاتىناسى تۋرالى» زاڭمەن (16.04.1997ج) جانە ق ر ا ك- نىڭ 108-بابىمەن رەتتەلگەن.
سالىنىپ بولماعان تۇرعىن ۇيلەردى ساتۋ ارقىلى ساتىپ الۋشىلاردىڭ قارجىسىن تارتۋدى ديەۆەلوپەرلەر مەن قۇرىلىس سالۋشىلار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرادى (ت ك). مۇنداي جاعدايدا بولاشاق تۇرعىندار شارشى مەتردى ەمەس، ۇلەستى ساتىپ الادى.
بۇعان قوسا، ت ق ك-نىڭ ءاربىر مۇشەسى ۇلەسكەر رەتىندە تۇرعىن ءۇي كووپەراتيۆى نەمەسە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كووپەراتيۆى ازاماتتاردىڭ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ نەگىزگى ەرەجەسىن باسشىلىققا الۋى ءتيىس. تقك - بۇل قۇرىلىستى جانە تۇرعىن ۇيگە مەنشىك قۇقىعى كووپەراتيۆكە تيەسىلى تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋدى كوزدەيدى. ال ازاماتتار - كووپەراتيۆ مۇشەلەرى وزدەرىنە بەكىتىلگەن عيماراتتى پايدالانۋ جانە يەلىك ەتۋ قۇقىعى بار، كەيبىر جاعدايلاردا پايدالانۋ قۇقىعى بەكىتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا كوندومينيۋم نىسانى سانالاتىن جالپى مۇلىكتى كۇتىپ ۇستاۋعا كەتەتىن شىعىندارعا قاتىساتىن تۇلعالار بولىپ سانالادى.
ت ق ك اياسىندا قۇرىلىستا، قايتا سالۋدا جانە ودان كەيىن كوپ قاباتتى ءۇيدى كۇتىپ ۇستاۋعا ونىڭ مۇشەلەرى ءوز قارجىسىن جۇمسايتىنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. مۇنداي كووپەراتيۆتەر مۇشەلەرى تۇگەل قاتىسقان قۇرىلتايشىلىق جيىندا قابىلدانعان جارعى نەگىزىندە جۇمىس جاسايدى. جوعارىدا اتالعان زاڭنىڭ 56-بابى نەگىزىندە مۇنداي جيىندارعا كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ نەمەسە سەنىمدى وكىلدەرىنىڭ كەمى ۇشەۋى قاتىسۋى ءتيىس ەكەن.
الايدا، تقك ازاماتتاردىڭ وزدەرى ەرىكتى تۇردە قۇرعان ۇيىمى بولىپ تابىلاتىنىنا قاراماستان، ءۇردىستىڭ باسىم بولىگىندە قۇرىلىس كومپانيالارى تۇرادى.
قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ تقك- نە قىزىعۋشىلىق ارتتىرۋى جايدان جاي ەمەس. ىڭعايلى قۇرىلىس كومپانياسىمەن تۇرعىن ءۇي كووپەراتيۆىن قۇرۋ - قر- نىڭ «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەسكەرلىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭى جانە باسقا دا كەلىسىمشارت تۇرلەرىنە قاراعاندا ساتىپ الۋشىلاردى ءسال دە بولسا ارتىعىراق ساقتاندىرادى. تۇرعىن ءۇي كووپەراتيۆىندەگى ۇلەسكەردىڭ قۇقىعى ناقتى مۇشەلەرى ءالى قابىلدانباي جاتىپ- اق قۇرىلىس كومپانياسى دايىنداعان كووپەراتيۆتىڭ جارعىسىمەن انىقتالادى. سوعان سايكەس، بۇل قۇجاتتىڭ باسىم بولىگى قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ مۇددەسى تۇرعىسىنان جاۋاپ بەرەدى.
ەگەر قۇرىلىس كومپانياسى تۇرعىن ءۇي كووپەراتيۆىن ءوزى قۇرعان بولسا، ولار ءۇشىن قۇقىقتىق پوزيتسيالاردىڭ يكەمدىلىگى كوپ ءرول وينايدى. ال شىندىعىنا كەلسەك، ءۇش بەلسەندى مۇشەنى انىقتاپ العاننان كەيىن قۇرىلىس كومپانيالارى كوبىنەسە كووپەراتيۆتەردى وزدەرى قۇراتىنى بەلگىلى. سوسىن كووپەراتيۆتىڭ جالپى جيىنىندا جارعىنى بەكىتەدى، كووپەراتيۆتىڭ ءتوراعاسىن، باسقارما مۇشەلەرى مەن ريەۆيزيالىق كوميسسيانى سايلايدى.
مۇنداي جاعدايدا مەردىگەر (قۇرىلىس كومپانياسى) ءىس جۇزىندە كووپەراتيۆتى باسقارادى جانە جوعارىدا اتالعان زاڭنىڭ 56-شى بابىنا سايكەس مۇشەلىككە قابىلداۋ جانە باسقا جارنالاردىڭ كولەمىن انىقتاۋعا نەمەسە ودان تۇسكەن قارجىنى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنان بولەك ماقساتقا بىرەۋلەرگە بەرۋ قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە باسقا دا ماڭىزدى شەمىدەردى قاىبلداۋعا ىقپال ەتە الادى.
سول سەبەپتى «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەسكەرلىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭىمەن سالىستىرعاندا مۇندا ساتىپ الۋشىلاردىڭ قۇقىعى از قورعالعان، ويتكەنى ۇلەسكەرلەردىڭ بارلىق قۇقىعى كووپەراتيۆتىڭ جارعىسىمەن ايقىندالادى.
سوندىقتان الاياقتىقتىڭ قۇربانى بولماۋ ءۇشىن قۇرىلىس جۇرگىزۋگە نەگىز بولاتىن رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتامالاردى زەردەلەپ وقىپ، ۇعىپ العان ءجون. مىندەتتى تۇردە كووپەراتيۆ پەن قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ قاتىناسىنا نازار اۋدارىپ، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس كووپەراتيۆىنىڭ جارعىسىن مۇقيات وقۋ كەرەك. ەگەر كووپەراتيۆ تۋرالى ەرەجە بار بولسا، ونىمەن دە جاقسىلاپ تانىسىپ شىققان ابزال.
استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى، سونداي- اق قازاقستان قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەر قاۋىمداستىعى كەلەسىدەي جايلارعا ايىرىقشا نازار اۋدارۋعا كەڭەس بەرەدى.
بىرىنشىدەن، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس كووپەراتيۆى ءبىر مەزگىلدە «كووپەراتيۆ جانە قۇرىلىس كومپانياسى» بولىپ تابىلا ما، جوق پا، ال مەردىگەردىڭ اگەنتتىك وكىلدىگىن باسقا ءبىر جاقتان اكەلىپ قۇرىلىسقا جالداماي ما، وسىعان كوڭىل بولگەن دۇرىس. باسقا ءبىر مەردىگەر جالداسا، تۇرعىن ءۇي كووپەراتيۆى مۇشەلەرىنە قاۋىپتىلىك كۇشەيە تۇسەدى. ويتكەنى، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كووپەراتيۆى مەن قۇرىلىس فيرماسىنىڭ اراسىندا جاسالعان كەلىسىمشارتتا كووپەراتيۆ قارجىلاندىرۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان جاعدايدا قۇرىلىس فيرماسى سالىنىپ بىتكەن نەمەسە ءالى اياقتالماعان ءۇيدى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس كووپەراتيۆىنە وتكىزبەۋىنە قۇقىق بەرەتىن جاعداي قاراستىرىلۋى مۇمكىن.
ونداي جاعدايدا تولەمدى تولىق جۇزەگە اسىرعان بەلسەندى كووپەراتيۆ مۇشەسىنىڭ ءوزى باسقا پاتەرلەر تولىق ساتىلىپ بولماي نەمەسە اكىمشىلىك پەن قارجىلاندىرۋ جۇيەسىندە تۋىنداعان كەدەرگىلەرگە بايلانىستى ءوزىنىڭ پاتەرىن الا الماي قالادى.
ەكىنشىدەن، جوبانىڭ پروپورتسيانالدىق وزىندىك قۇنى وسكەن سايىن ۇيلەسكەرلىك جارنانى ءوسىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن كەلىسىمشارت ماتىنىنە نازار اۋدارۋ كەرەك. ەگەر كووپەراتيۆ مۇشەسى جوبانى ۋاقىتىلى تولىقتاي قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىگى بولماعان جاعدايدا، كووپەراتيۆتىڭ مىندەتتەمەلەرى وزگەرىپ، كەلىسىمشارت بۇزىلادى. مۇنداي جاعدايدا اقشانى كەرى قايتارىپ الۋ وتە قيىن، ويتكەنى وسىنداي كەلىسىمشارتتاردا اقشالاي قارجى ءسىزدىڭ پاتەرىڭىز باسقا ءبىر مۇشەگە «ايىپپۇل» ۇستاۋ ارقىلى ساتىلعاننان كەيىن عانا (تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ) قايتارىلادى دەپ كورسەتىلەدى. وسىلاي قايتارعاننىڭ وزىندە بۇعان بىرنەشە جىلدار كەتەدى.
ۇشىنشىدەن، ۇلەسكەرلىك جارنا تۋرالى كەلىسىمشارت سايكەسىنشە كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنە بارلىق «فاكۋلتاتيۆتىك» ۇستالىمداردى، سونىڭ ىشىندە تەحنيكالىق قۇجاتتى ازىرلەۋ، تىركەۋ، دايىن جىلجىمايتىن مۇلىكتى مەنشىك قۇقىعىن تىركەۋگە دەيىن كۇتىپ ۇستاۋ جانە باسقا جاعدايلاردى قاراستىرادى.
تورتىنشىدەن، ايىرىقشا اتاپ ءوتۋ كەرەك، كووپەراتيۆ مۇشەسى قاتىسقان قۇرىلىستا پاتەرلەردىڭ دايىندىعى كورسەتكىشتەرى كەلىسىمشارتپەن ناقتى ليميتتەلمەيدى. سوندىقتان مۇنداي پاتەرلەردى كەز كەلگەن ۋاقىتتا، سونىڭ ىشىندە قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان كەزەڭدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس كووپەراتيۆى تاپسىرۋعا دايىن دەپ مالىمدەۋى مۇمكىن.
بۇدان سوڭ، پاتەردىڭ ناقتى الاڭىن انىقتاۋ ماسەلەسىنە، سونداي- اق، ۋاقىتىندا كەلمەگەن، ارالىق تولەمدەردى (جارنانى) ۋاقىتىلى تولەمەگەن جانە باسقا سەبەپتەرگە بايلانىستى كەلىسىمشارتتى بۇزۋ جاعدايلارىنا دا دۇرىستاپ قاراعان ابزال.
سوندىقتان قالا اكىمدىگى مەن قازاقستان قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەر قاۋىمداستىعى ازاماتتاردى اسا ساق بولۋعا، كەلىسىمشارتتى مۇقيات وقۋعا ەشقانداي قىسىلماۋعا، زاڭگەردەن اقشا ۇنەمدەمەۋگە، تەك قانا سەنىمدى قۇرىلىس كومپانيالارىنا ءۇمىت ارتۋعا شاقىرادى.
ءسوز سوڭىندا قالا اكىمدىگى شاھار تۇرعىندارىنا جۇزەگە اسىرىلۋعا ۇسىنىلاتىن ۇسىنىستاردى زانڭامالىق تالاپتارعا سايكەستىگىن تەكسەرمەيتىن، جۇرگىزىلىپ جاتقان وپەراتسيالاردىڭ زاڭدىلىعىنا ءمان بەرمەيتىن، ءسويتىپ الەۋەتتى ساتىپ الۋشىلاردى شاتىستىراتىن جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى مەن ساتۋ جونىندەگى اگەنتتىك سياقتى قاپتاعان قۇرىلىمداردان الشاق بولۋدى ۇسىنادى. سەبەبى، جيناقتالعان مالىمەتتەرگە قاراعاندا، ساتىلىمعا كوبىنەسە قۇرىلىسى توقتاپ قالعان ۇيلەردىڭ پاتەرلەرى ساۋداعا قويىلادى، ولاردىڭ قاجەتتى قۇجاتتارى بولمايدى، كەيبىر جاعدايلاردا جەر تەلىمىنە سايكەستى قۇقىعى بولماعاندىقتان ول اۋماقتا قۇرىلىس جۇرگىزۋ ءىس جۇزىندە مۇمكىن ەمەس فاكتىلەر دە كەزدەسەدى.
زاڭدى بەلدەن باسقان وسىنداي ءىس- ارەكەتتەردىڭ سالدارىنان ادامدار، ءبىزدىڭ قالامىزدىڭ تۇرعىندارى زارداپ شەگەدى. سونداي ازاماتتاردىڭ، قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ، كاسىبي قاۋىمداستىقتاردىڭ، سونىڭ ىشىندە قازاقستان قۇرىلىسشىلار اسسوتسياتسياسىنىڭ ءوتىنىش- شاعىمدارى، مىندەتتەرىنە ادال ەمەس قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ پاتەرلەرىن ءارتۇرلى اگەنتتىكتەر ارقىلى ساتۋعا قاتىستى شاعىمدارى قالا اكىمدىگى جانىنداعى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ قاراۋىنا ءتۇسىپ جاتادى. ولاردىڭ بارىنە مۇنداي قىزمەتتىڭ زاردابى جايلى جانە الداعى ۋاقىتتا ونداي جاعدايلارعا جول بەرمەۋى قاجەتتىگى ەسكەرتىلدى.
مىسالعا، №1 ساتۋ ورتالىعى كەلەسىدەي قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ پاتەرلەرىن ساتادى: «تولەندى» ت ق ك (اقمولاجىلۋ سەرۆيس ج ش س): «ۆەنەرا» ت ك، «ابات» ت ك، «كوكتال-2» ت ك، «انيسا» ت ك، «انيسا-2» ت ك، «انيسا-3» ت ك؛ «قاراجات- ن س» ج ش س: «اق تىلەك» جانە «اسپان» ت ك؛ «حاياس» ج ش س («اتريۋم» ج ش س)، «قۇتتى مەكەن» ت ك (تىلەنديەۆ كوشەسى بويىنشا ت ك) جانە باسقالارى بولىپ كەتە بەرەدى.
«استاناداعى ءۇي»: «حاياس» ج ش س «قۇتتى مەكەن»؛ «سترويكلاسس» ج ش س «اق وتاۋ» ت ك؛ «وركەن» ت ق ك «سەناتور» ت ك، «استانا دۇنيە»: «تولەندى» ت ق ك («اقمولاجىلۋ سەرۆيس» ج ش س) «انيسا-2»؛ «وركەن» ت ق ك- «سەناتور» ت ك؛ «قاراجات- ن س» ج ش س- «اسپان» ت ك، «اق شاڭىراق» جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى: «Kaz Avto Development» ج ش س «تۇران استانا» ت ك،Expo Realty: «وركەن» ت ق ك («اقمولاجىلۋسەرۆيس» ج ش س) - «سەناتور» ت ك؛ «حاياس» ج ش س «تىلەنديەۆ» ت ك؛ «تولەندى» ت ق ك («اقمولاجىلۋسەرۆيس» ج ش س) «استانالىق-2» ت ك،
«ۆاش دوم گدە- ت و ريادوم» جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى: «ازبۋكا جيليا» ج ش س- «كومسومول» ت ك؛ «حاياس» ج ش س - «قۇتتى مەكەن» ت ك،
«س ر ۋ» جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى»: «وركەن» ت ق ك «سەناتور» ت ك،
«استانا» جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى: «كاپيتالقۇرىلىسسەرۆيس» ج ش س «گرانيتنىي» ت ك،
«چەلسي» جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى: «باقىت-11» ج ش س - «جاستار-4» ت ك،
«ەsil Group» جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى: «پوليترەند- استانا» ج ش س «پامير» ت ك جانە باسقالارىن ساۋداعا شىعارۋمەن اينالىسادى.
قالا اكىمدىگى وسى كومپانيالاردىڭ سالىپ جاتقان نىساندارىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىنە تاعى ءبىر مارتە نازار اۋدارۋعا جانە «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەسكەرلىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭ اياسىندا ارەكەت ەتۋدى تاعى ءبىر مارتە قاپەرگە سالادى.
قۇرىلىس سالۋشىلار مەن اگەنتتىكتەردىڭ قولدانىستاعى زاڭنامانى بۇزۋىنا بايلانىستى بارلىق انىقتالعان فاكتىلەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جىبەرىلەدى.