ساۋالناما: الەۋمەتتىك جەلىنى قولداناسىز با؟ عالامتور شىرماۋى - فوتو
وسىنداي سۇراقتى ارقالاعان #24KZ ارناسى ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزدى. ساۋالناماعا قاتىسقان 11 ادامنىڭ 1 ەۋى عانا الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىركەلمەگەن بولىپ شىقتى. رەسپوندەنتتەردىڭ كوبى جەلىلەردە كۇنىنە 3-4 ساعاتىن جۇمسايتىنى انىقتالدى، سونىمەن قاتار تاۋلىكتىڭ 24 ساعاتىن وتكىزەتىندەر دە كەزدەستى.
مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى قولدانامىن. مىسالى، Viber، ۆكونتاكتە جەلىسىندە بارمىن جانە ولارعا تەك كەرەك كەزدە كىرىپ، ءتيىمدى قولدانۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. كەنجە بالام 8 جاستا، ۇيرەنگەننەن باستاپ وتىرادى. نە ىستەپ وتىرعانىن، كىممەن ارالاساتىنىن ۇنەمى باقىلايمىز.
مەن - الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەلسەندى قولدانۋشىلاردىڭ ءبىرىمىن. Viber، ۆكونتاكتە، WhatsApp, Skype جانە باسقا دا جەلىلەردە تىركەلگەنمىن. كۇنىنە 3-4 ساعاتتان كوپ ۋاقىتىم عالامتوردا وتەدى. جۇمىسىم الەۋمەتتىك جەلىلەرمەن تىعىز بايلانىستى. ءار 15-20 مينۋت سايىن پاراقشانى تەكسەرىپ وتىرۋىم كەرەك. بالالارىمىزعا كەلسەم، ولارعا تەك 8-9 جاسىنان قولدانۋعا رۇقسات بەردىك. ال وعان دەيىن تىيىم سالعانبىز. قازىردىڭ وزىندە بالالارىمىزدىڭ ارەكەتىن جاسىرىن بولسا دا، قاداعالاپ وتىرامىز.
ارينە، الەۋمەتتىك جەلىدە تىركەلگەنمىن. ناقتىراق ايتسام، WhatsApp, ۆكونتاكتە، Instagram-دا بارمىن. ايتەۋىر كۇنىمنىڭ جارتىسىنان كوبى وسى جەلىلەرمەن وتەدى. «تانىستارىم ىزدەپ قالدى ما؟ » دەپ كەيدە تەكسەرىپ تە قويامىن. 12 جاستاعى ءىنىم 1-2 جىل بۇرىن عانا جەلىلەردى قولدانا باستادى. ونى ءوزىم قاداعالاپ، قاجەت بولسا، شەكتەۋ قويىپ وتىرامىن.
ءوز باسىم كۇنىنە 1-2 ساعاتىمدى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ارنايمىن. ماعان حات كەلگەندە عانا كىرىپ قارايتىنىم بولماسا، جالپى تاۋەلدىلىگىم جوق. باۋىرلارىم دا جەلىلەردە تىركەلگەن، ءبىراق ولاردى قاتاڭ قاداعالايمىن دەپ ايتا المايمىن.
قىتايدا Facebook, ۆكونتاكتە دەگەن جەلىلەر جوق. ول جاقتا WeChat [ۆەيشيڭ] دەگەن جەلى ارقىلى حابارلاسىپ تۇرامىز. بالالارىمىز عالامتورمەن قولدانادى، مەكتەپتە كىشكەنتايىنان ۇيرەتەدى. جاستاردىڭ ينتەرنەتتە كوپ ۋاقىتىن زايا كەتىرەتىندەرىن جاقتىرتپايمىن، سەبەبى بۇل دەنساۋلىققا زيان.
كوبىنەسە WhatsApp, ۆكونتاكتە جەلىلەرىندە دوستارىممەن حابارلاسىپ وتىرامىن. تەك كەلگەن حابارلامالارعا جاۋاپ بەرەمىن. كۇنىنە ەڭ كوپ دەگەندە 1-2 ساعات بولەمىن. ونىڭ ءوزى بىرەۋگە قۇجات، سۋرەت، حابارلاما جىبەرۋ ءۇشىن كەرەك. مەنىڭشە، 13 جاستان باستاپ الەۋمەتتىك جەلىنى قولدانعان دۇرىس. سونىمەن قاتار ولاردى قاتاڭ قاداعالاۋ كەرەك. قانشا ۋاقىت وتىراتىنىن، كىممەن ارالاساتىنىنا ءمان بەرۋ كەرەك.
دارحان، 22 جاستا، قۇرىلىسشى: ماعان كوبىنەسە ۆكونتاكتە، WhatsApp ۇنايدى. كەشكىسىن 2-3 ساعاتىمدى الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتكىزەمىن. كۇندىز ۇيالى تەلەفونعا قارايتىن ۋاقىت تا بولمايدى. زامانعا ساي بولۋ ءۇشىن ونى دا ءبىلۋ كەرەك، ءبىراق شەگىنەن اسپاۋ قاجەت. جانار، 19 جاستا، ستۋدەنت: مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە بەلسەندىمىن. قاتتى تاۋەلدىمىن دەپ تە ايتا المايمىن، ءبىراق تاۋلىك بويى جەلىدەمىن. كوبىنەسە Instagram-نان قازاقستاندىق جۇلدىزداردىڭ ومىرىنە بايلانىستى جاڭالىقتارمەن تانىسۋعا بولادى. جىلدام ءارى سۋرەتىمەن شىعادى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردى سيرەك قولدانامىن. ينتەرنەتكە تاۋەلدى بولۋدىڭ زيانى جوق دەپ ويلايمىن. ول جاستاردى دامىتىپ، جان- جاقتى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ال بالالارعا كەلەتىن بولساق، وندا ەكىجاقتى پىكىر تۋادى. ءبىر جاعىنان بالا زامانىنا ساي تەحنيكانى بىلسە، ەكىنشى جاعىنان - زياندى.
الەۋمەتتىك جەلىدە مۇلدەم وتىرمايمىن. ماعان قىزىقتى ەمەس. ەل مەن الەمدە نە بولىپ جاتقانىن عالامتوردان وقيمىن، ال دوستارىممەن ءجيى كەزدەسىپ، جاڭالىقتارىن ءوز اۋىزدارىنان ەستيمىن. مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى ەكى ماقساتتا: جەكە جانە جۇمىس بابىمەن قولدانامىن. جۇمىسىم ينتەرنەتپەن تىعىز بايلانىستى بولعاندىقتان، كۇنىنە 3-4 ساعات جۇمسايمىن. ال جەكە پاراقشالارىما تۇنگە قاراي كىرەمىن. ءوزىمدى جەلىلەرگە تاۋەلدىمىن دەپ ويلامايمىن. جەكە پاراقشالارىم ەلدەگى جانە شەتەلدەگى دوستارىممەن ارالاسۋ ءۇشىن قاجەت. قىزىمىزعا قازىردەن باستاپ تەلەفون بەرمەيمىز، ءتىپتى تەلەديدار قارايتىن ۋاقىتتى دا شەكتەيمىز. سەبەبى بالاقايلار وعان تەز ۇيرەنىپ كەتەدى. بالانىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تاۋەلدى بولۋىنا اتا- اناسى جاۋاپتى دەپ ويلايمىن. قىزىما جەكە پاراقشا اشۋعا 8-9 جاسىندا عانا رۇقسات بەرەتىن شىعارمىن، ءبىراق ءوزىم مىندەتتى تۇردە باقىلاۋعا الامىن.
ماتەريالدى دايىنداعان ماقبال دايروۆا. سۋرەتتەر: اسحات نۋرەكين.
www.24.kz