«ەلگە كومەكتەس» دەپ شاقىرىپ الىپ، ءۇش جارىم جىلدان كەيىن وسىنداي كۇي كەشەمىن دەگەن ويىما دا كەلمەپتى. «قارنىمنىڭ اشقانىنا ەمەس، قادىرىمنىڭ قاشقانىنا جىلايمىن» دەگەن ەكەن ءبىر سورلى جەتىم. «قارعايىن دەسەم جالعىزىم، قارعامايىن دەسەم جالماۋىزىم» دەگەندەي، مۇنداي دا قىزىق بولادى ەكەن ومىردە» دەپ كۇيىنەدى.
ەڭبەك دەمالىسىندا جۇرگەن ديرەكتوردى ورنىنان بوساتۋ زاڭعا تومپاق ەمەس پە؟ الماتىدا جۇرگەن ءانشىنى جەرگىلىكتى بيلىك اتتاي قالاپ شاقىرىپ الادى دا، سوڭىندا ەسكەرۋسىز ورنىنان بوساتىپ جىبەرگەندەرى قالاي؟ بۇل قاي ساسقانى؟!
وبلىستىق فيلارمونيانى 21 جىل باسقارعان سەيىتقاسىم تۇكتىبايەۆ وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قىزمەتىنەن قۋىلىپ، باسى داۋعا قالعان ەدى. سول كەزدەرى وبلىستى باسقارعان قانات بوزىمبايەۆ ساۋلە جانپەيىسوۆاعا قولقا سالادى. اكىم قولقالاپ تۇرعان سوڭ، ءارى تۋعان جەرگە بارىپ، قىزمەت ەتۋدىڭ دە ءجونى بولەك ەمەس پە؟ ءانشى وتباسىن، بالا- شاعاسىن، جۇمىسىن تاستاپ، تارازعا قاراي قونىس اۋدارادى. سوڭعى ءۇش جارىم جىل ىشىندە جامبىل وبلىستىق فيلارمونياسىندا قانشاما يگىلىكتى شارالار اتقارىلدى. ۇيىقتاپ جاتقان ونەردى وياتۋعا كۇش سالدى.
قازاقستاننىڭ بىرنەشە قالالارىندا كونسەرتتىك باعدارلامالار ۇيىمداستىرىلىپ، اۋدانداردا ۆوكالدى- ينسترۋمەنتالدى انسامبلدەر قۇرىلدى. اۋىلداردا بيشىلەر دايىنداۋ باستالدى. ءۇش جىل قاتارىنان حالىقارالىق فەستيۆال وتكىزىلسە، بۇل دا وبلىستىق فيلارمونيا باسشىسى قىزمەتىن اتقارعان ساۋلە جانپەيىسوۆانىڭ ەڭبەگى دەپ ساناۋىمىزعا بولادى.
بۇعان دەيىن فيلارمونيادا مۇنىڭ ءبىرى دە بولماعان ەكەن. وسىنشاما ەڭبەككە قاراماستان، ءۇش جىلدان كەيىن بۇرىنعى باسشىنى «كىناسىز» دەپ تاۋىپ، ءوز قىزمەتىنە قايتا اكەلىپ وتىر. تاراز قالالىق سوتى «تەز ارادا جۇمىسىن جالعاستىرۋ» تۋرالى شەشىم شىعارسا كەرەك.
وسىعان وراي، ماسەلەنىڭ انىق- قانىعىن بىلەيىك دەپ، ساۋلە اپايعا قوڭىراۋ شالعانبىز. اپاي ءالى دە تارازدا ەكەن. قالجىڭداپ «قولىم بوساعان سوڭ، سپورتپەن اينالىسايىن دەپ شەشتىم» دەيدى.
- مەنىڭ ەڭبەك دەمالىسىم كەزىندە ورنىما بۇرىنعى ادامدى قايتا اكەلىپ وتىرعىزا سالعانى جانىما باتادى. ايتسا، مەن سول ورىندى ءوزىم- اق بوساتامىن عوي. تەك ۇجىمىما ءبىر اۋىز ءسوز ايتىپ، جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ، حالىقپەن ادام سياقتى قوشتاسار ەدىم.
مەنەن سۇراماي-اق، سىرتىمنان ءبارىن شەشە سالعانى وكىنىشتى، - دەيدى ءانشى. شىنىمدى ايتسام، فيلارمونياعا مەنىڭ ەشقانداي وكپەم جوق. ءۇش جارىم جىل ىشىندە كوپ دۇنيە جاسادىق دەسەم دە بولادى. ويداعى ماقسات- مۇراتتارىمىزدىڭ كوبىنە قول جەتكىزدىك. بۇرىنعى باستىق مۇندا 21 جىل قىزمەت ەتكەن ەكەن. ول كىسىنىڭ دە ويىندا جۇرگەن دۇنيەلەرى بار شىعار. سونى جاسايىن دەپ قايتا كەلگەن دە بولار.
ءتىپتى انشىگە سوتتاسىپ، قىزمەتىنە قايتا كەلۋىنە مۇمكىندىگى بار ەكەنىن ايتىپ جاتقاندار دا بار ەكەن. «ءوز تاراپىمنان ارىز بەرىپ، قىزمەت ورنىما قايتا تالاسقىم كەلمەيدى. تۋعان جەرىمە جاقسىلى- جاماندى ءۇش جارىم جىل قىزمەت ەتتىم. كۇنى- ءتۇنى ەڭبەك ەتەمىن دەپ، ونەرىمدى ىسىرىپ قويعان دا كەزىم بولدى. اللاعا شۇكىر، ۇجىممەن جامان جۇمىس ىستەگەن جوقپىز. ابىرويلى بولدىق، ءبىراز بيىكتەرگە جەتتىك. سونىڭ ءوزى ۇلكەن مارتەبە» دەيدى ساۋلە اپاي.
ديرەكتوردىڭ ورنىنان كەتكەنى تۋرالى ۇجىم ءالى تولىق ەستي قويماپتى. ۇجىم دەمالىستا جۇرگەندىكتەن، فيلارمونياداعى وزگەرىستەردەن ءالى تولىق حابارسىز سەكىلدى. ۇجىم مۇشەلەرى جۇمىسقا شىققاننان كەيىن بۇل جاڭالىققا قالاي قارايدى؟ ءوز ديرەكتورلارىنىڭ سەبەپسىز جۇمىستان كەتكەنى ولاردىڭ دا جانىنا باتپاي ما؟
«تۋعان وبلىسىم ۇلكەن سەنىم ارتىپ، وسى قىزمەتكە شاقىردى. سەنىمدى اقتاۋ ءۇشىن ءبىراز قۇرباندىققا دا بارۋعا تۋرا كەلدى. بيىل قىزىم ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا ءتۇستى. قىزىم وتە تالانتتى. الايدا ونىڭ جۇمىستارىمەن اينالىسۋعا دا مۇمكىندىگىم بولماعان ەكەن. شىن مانىندە، تالانتقا كۇتىم كەرەك. ەلدەگى تالانتتارعا قامقورلىق جاسايمىن دەپ ءجۇرىپ، قىزىمنىڭ جاعدايى سىرت قالىپ قويدى. قىزىم «كومپوزيتور بولامىن» دەيدى. ەندىگى ويىم، قىزىمنىڭ جاعدايىن جاساپ، قامقورلىعىما السام دەيمىن».
ءانشى قىزمەتسىز قالسا، ساحنادان الىستاپ كەتەدى دەگەن ءسوز ەمەس. ساۋلە جانپەيىسوۆانى قادىرلەيتىن، ونەرىنە قۇرمەتپەن قارايتىن تىڭدارماندارى جەتەرلىك. جان سەرىگى دومبىراسى ءانشىنى جالعىز قالدىرمايدى. مۇنداعى ماسەلە جامبىلدىقتاردىڭ وسىنداي ونەرپازدىڭ قادىرىنە جەتە الماعانىندا. وزدەرى قولقالاپ شاقىرىپ الىپ، اقىرىندا «سەبەپسىز» بوساتا سالعانى دۇرىس پا؟ «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار ەمەس پە؟»
قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن تاراز جەرى دۇركىرەتىپ اتاپ وتكەلى وتىر. ايتۋلى مەرەيتوي قارساڭىندا فيلارمونيا باسشىسىن اۋىستىرۋ كىمگە قاجەت بولدى ەكەن؟! «اقتالدى»، «اق ەكەن» دەلىك، الايدا قازىرگى ۇجىمنىڭ دا ءوز ايتارى بار ەمەس پە؟ ەڭبەك دەمالىسىندا جۇرگەن باسشىنىڭ قىزمەتىنە قايتا ورالاتىنى بەلگىلى. 20 -شىلدە كۇنى ۇجىم ەڭبەك دەمالىسىنا كەتەدى، 21 -شىلدە كۇنى بۇرىنعى باسشىنى قىزمەتىنە قايتا وتىرعىزادى. سوندا ۇجىمنىڭ دەمالىسقا كەتۋىن ارنايى كۇتكەن بە؟ شىم- شىتىرىق وقيعا ما دەرسىز.
فيلارمونيادا اتقارار جوسپارى كوپ ەدى. ول جوسپاردىڭ كوبى ەندى اياقسىز قالعالى تۇر. بۇل ماسەلەنىڭ اق- قاراسىن ايىراتىن جامبىل وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى ەكەن. مادەنيەت باسقارماسى بۇل ماسەلەنى وڭ شەشە الا ما؟ الدە، وسىلاي جاۋاپسىز قالدىرا ما؟
ءبىز ونەر ادامى ءۇشىن الاڭدايمىز. «پاتشادان دا پاڭ جانداردىڭ» ەشكىمنىڭ تالاسىنا تۇسپەگەنىن قالايمىز. ساۋلەلەر كوپ، جانپەيىسوۆا - بىرەۋ! ال جانپەيىسوۆا قادىرلىرەك ەكەنىن ۇمىتپايىق!
گۇلزينا بەكتاس
«ايقىن»