اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن جالعىز قازاق قىزى كىم؟

استانا. قازاقپارات -«ە- ە، شۇعا دەسە، شۇعا ەدى- اۋ...» دەگەن كۇرسىنىسپەن باستالاتىن بەيىمبەت مايليننىڭ «شۇعا» اڭگىمەسىن وقىماعان جۇرت جوق شىعار. سول سەكىلدى ەسىمىن كۇرسىنىسپەن ەسكە الاتىن قازاقتىڭ قىرشىن عۇمىر ءبىر قىزى بار - شاحزادا شونانوۆا.

مەن بۇل ەسىمدى العاش رەت الاش ارىسى ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ قىزى گۇلنار اجەيدىڭ اۋزىنان ەستىگەن ەدىم.

گۇلنار ءمىرجاقىپ قىزى:

- 1936 - جىلى مەن ستۋدەنت ەدىم، دەمالىس ۇيىنە بارعانىمدا بىردە تەلجان شونان ۇلىنىڭ جۇبايى شاحزادا اپايدى كورگەنىم بار. ءبىر كورمەككە كەرەمەت سۇلۋ، ءوزى وقىعان، ءبىلىمدى، حالىق كوميسسارياتىندا قىزمەت ىستەيتىن اپاي دا سول جەردە دەمالىپ جاتسا كەرەك. مەنى كورگەننەن جانىنا جاقىن تۇتقان سول كىسى ءبىر كۇنى: «ءجۇر، ەكەۋمىز ساياحات جاسايىق»، - دەدى.

سول سەرۋەندە ەكەۋمىز تاۋ باسىنا شىقتىق. الدەن ۋاقىتتا ۇلكەن ءبىر جارتاستىڭ جانىنا جەتە بەرگەنىمىزدە، شاحزادا اپاي جارتاسقا سۇيەنىپ تۇردى دا، ءبىر كەرەمەت ولەڭدەردى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن وقۋعا كوشتى. تاڭدانا قاراپ قالعان ماعان كەنەت: «بۇل سەنىڭ اكەڭ جازعان «باقىتسىز جامالدا» جازىلعان ولەڭدەر ەمەس پە؟» - دەدى. ءسويتىپ، مەن «باقىتسىز جامالدى» ءبىرىنشى رەت شاحزادا شونانوۆانىڭ اۋزىنان ەستىدىم...

وسىعان دەيىن ەستىمەگەن سوڭ، الگى ەسىم جادىمدا قالىپ قويعان ەدى. سولايشا بۇل ەسىم ءارى قاراي ىزدەنۋگە جەتەلەدى. بۇل قىز كىم؟ الاش ارىستارى ەڭبەگىمەن قالاي تانىس؟ قازاق قىزىنىڭ ول تۇستا حالىق كوميسسارياتىندا قىزمەت ەتۋى - سيرەك قۇبىلىس. سوڭىندا بىلگەنىم، مەنى ەلەڭ ەتكىزگەنى شاحزادانىڭ الاش ارىستارىمەن بىردەي ايىپتالىپ، قۋعىننان كوز اشپاي، سوڭىندا ءدال سول ارىستارداي اتىلىپ كەتكەندىگى بولدى. ارينە، ەرلەردىڭ قاسىندا ءجۇرىپ، سولاردىڭ جارى بولعانى ءۇشىن «حالىق جاۋى» دەگەن جالا جابىلىپ، اقمولاداعى الجير لاگەرىندە جازاسىن تارتقان كۇلاندا قوجانوۆا، دامەش جۇرگەنوۆا، گۇلباھرام سەيفۋللينا، گۇلجامال مايلينا، ءازيزا رىسقۇلوۆا سىندى كوپتەگەن اپامىز بولدى، ءبىراق ءبىر جۇبانارلىعى - ولار لاگەردە بەلگىلى ءبىر ۋاقىت جازاسىن وتەپ، ءتىرى قالدى عوي. ال شاحزادا نەگە اتىلدى؟

ءومىردىڭ قىزىعى بىلاي تۇرسىن، اڭدۋسىز وتكەن ءبىر كۇنگە زار بولاتىنداي وسى ءبىر اياۋلى ارۋ كىمگە نە جازىپ ەدى؟ ول نەلىكتەن قۋعىندالدى؟ شاحزادا 1903 - جىلى باتىس قازاقستان وبلىسى جىمپيتى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى ارون قاراتايەۆ سول جىلدارى ەلگە تانىمال بولعان ازامات باقىتجان قاراتايەۆتىڭ ءىنىسى بولاتىن. سوندا شاحزادانىڭ بۇكىل ءومىرىن استان-كەستەن ەتىپ، باسقان ءىزىنىڭ اڭدۋدا بولۋىنا، قۋعىننان كوز اشپاۋىنا سەبەپ وسى عانا ەكەن.

ايگۇل ءىسماقوۆا، الاشتانۋشى:

- 1937 - جىلى قاڭتار ايىندا شاحزادا شونانوۆا الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ 2- كۋرس ستۋدەنتى اتانادى. سوندا «وسى 34 جاسىنا دەيىن ول قايدا بولدى، نەمەن اينالىستى؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى عوي. وعان دەيىن التى جىل مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە ادىسكەرى، عىلىمي حاتشى، مەكتەپ ينسپەكتورى قىزمەتتەرىن اتقارعان ەكەن. 1937 - جىلعى انكەتاسىندا توعىز جىل كەڭەس مەكەمەلەرىندە قىزمەت اتقارعانى ايتىلعان. بۇكىل ارمانى جوعارى ءبىلىم الۋ ەدى، وكىنىشتىسى، ءومىر بويىنا قانشاما وقۋ ورنىنىڭ تابالدىرىعىنان اتتاپ، ءبىراق الگىندەي تەگىنە بولا وقۋدان شىعارىلا-شىعارىلا، اقىرى سول ارمانىنا جەتە الماعان كۇيى كەتتى.

الدىمەن ول ورتا ازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن، ەكىنشى كۋرسىندا شىعارىپ جىبەردى. كەيىن الماتى مەديتسينالىق وقۋ ورنىنا ءتۇسىپ، ول جەردەن دە شىعارىلعان. باسقان ءىزى اڭدۋدا بولعان ول اراسىندا عانا وقۋىن جالعاستىرۋعا رۇقسات الىپ وتىرىپتى. 1932 -جىلى 12- ناۋرىزدان 11 - ساۋىرگە دەيىن قاراعاندى قالاسى ماڭىنداعى پريبالحاش سترويدىڭ سپاسسك بولىمشەسىنە (الجير-دىڭ ءبىر بولىمشەسى) شاحزادانى مەديتسينا قىزمەتكەرى رەتىندە جۇمىسقا جىبەرەدى. ال ول بۇكىل قاراعاندى، بالقاش ماڭىنداعى ەل سۇزەك اۋرۋىنان قىرىلىپ جاتقان تۇس بولاتىن. سوندا ول جەردەن ءتىرى قايتۋى ەكىتالاي دەپ، ادەيى ولىمگە ايدالىپ وتىر عوي. دەگەنمەن جاراتقاننىڭ كوزى ءتۇزۋ عوي، جاس قىز سول ءولىم جايلاعان ولكەدەن ءدىن امان بولعانى بىلاي تۇرسىن، ابىرويلى انىقتامامەن ورالادى.

1936 - جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگيا فاكۋلتەتىنە قايتادان تۇسكەن شاحزادانىڭ تەگى بۇل جولى دا الدىن تۇيىقتايدى. بۇل جولعى كىنا جۇبايىنا بايلانىستى ەدى. ال جۇبايى الاشتىقتاردىڭ قاتارىنداعى بەلگىلى تاريحشى، اۋدارماشى عالىم تەلجان شونانوۆ ەدى. قاراتايەۆا دەگەن تەگىنە شۇيلىگە بەرگەن سوڭ، تۇرمىس قۇرىپ، كۇيەۋىنىڭ تەگىن العاندا دا، شاحزادا ءبارىبىر قۋعىننىڭ قۇرىعىنان قۇتىلمايدى. ال تەلجان شونان ۇلى ءتىلتانۋشى-تۇركىتانۋشى عالىم، الاشوردانىڭ وقۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ەدى. زەرتتەۋ جۇمىستارىنداعى ا. بايتۇرسىنوۆقا، جالپى، الاش ىستەرىنە قاتىستى تۇستارىنا بايلانىستى «حالىق جاۋى» دەگەن ايىپ تاعىلعان تەلجان شونان ۇلى 1937 - جىلى شىلدەنىڭ 20 سىندا الماتى قالاسىندا تۇتقىنعا الىندى. ءسويتىپ، 1938 -جىلى 27 -اقپاندا اتۋ جازاسىنا كەسىلسە، اراعا ءبىر ايدا ەمەس، نەبارى 10 كۇن سالىپ، 9 - ناۋرىز كۇنى ايگىلى قاراتايەۆتاردىڭ تەگى، قازاقتىڭ ماڭدايالدى ماقتانىشى دەرلىك ءبىر قىزى شاحزادا شونانوۆا اتىلىپ كەتە بارادى.

ءماريام ءابساتتار

«الاش ايناسى»