ويتكەنى، زاڭعا ەنگىزىلگەن ءبازبىر وزگەرىستەر حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقپادى.
ماماندار دا كەيبىر وزگەرىستەردىڭ نەگىزسىز ەكەنىن ايتادى جانە ونىڭ كەلتىرەر پايداسىنان زيانى كوپ دەسەدى.
داۋعا سەبەپ بولعان وزگەرىستىڭ ءبىر كۇندىزگى ۋاقىتتا قالا ىشىندە اۆتوكولىك شامىن جاعىپ جۇرۋگە قاتىستى بولىپ وتىر. اكىمشىلىك پوليتسيا وكىلدەرىنىڭ پايىمداۋىنشا، كۇندىزگى ۋاقىتتا اۆتوكولىك شامىن جاعىپ ءجۇرۋ جول-كولىك وقيعاسىن ازايتادى-مىس.
سەبەبى جۇرگىزۋشىلەر شامى جانباي كەلە جاتقان وزگە اۆتوكولىكتى بايقاماي قالۋى سەبەپتى جول-كولىك وقيعاسى ورىن الىپ جاتاتىن كورىنەدى.
اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنەن الىنىپتى. الايدا ولار ناقتى قاي مەملەكەتتەردە وسىنداي تاجىريبە قولدانىستا بار ەكەنىن ايتپادى. قاي مەملەكەت، قاي ۋاقىتتان باستاپ وسىنداي تاجىريبە ەنگىزگەنى جايلى دا ماعلۇمات بەرمەدى. تەك ايتقاندارى، بۇل جول-كولىك وقيعالارىن 20 پايىزعا ازايتادى- مىس.
ال ونى قالاي ەسەپتەپ شىققانى تەك وزدەرىنە عانا ايان. ويتكەنى، ونىڭ ەسەپتەۋ فورمالاسى دا ەشقايدا جاريا ەتىلمەدى.
قالادان شىققان سوڭ، كۇرە جولداردا كۇندىزگى ۋاقىتتا شام جاعىپ ءجۇرۋ كەرەك دەگەندى تۇسىنۋگە بولادى. الايدا، قالا ىشىندە ىركەس- تىركەس كەلە جاتقان كولىك جۇرگىزۋشىلەرى شامدى جاقپاسا ءبىرىن-ءبىرى بايقاماي قالادى دەگەندى اقىلعا سىيدىرۋ قيىن-اق.
وعان قوسا، مامانداردىڭ ايتۋىنشا، شامىن جاعىپ جۇرگەندە كولىك قوسىمشا جانارماي جاعادى. الماتى قالاسى كاسىپكەرلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيكتور يامبايەۆتىڭ ەسەبىنشە، سىرتتان كەلدەتىن كولىكتەردى قوسقاندا الماتى قالاسىندا كۇنىنە 800 مىڭ كولىك قوزعالىستا بولادى ەكەن.
ونىڭ 550 مىڭى قالادا تىركەلسە، 250 مىڭى سىرتتان كەلەتىن كولىكتەر. ال ولار كۇندىزگى ۋاقىتتا شامدارىن جاعىپ ءجۇرۋى ناتيجەسىندە 40880 توننا ارتىق جانارماي جاعادى ەكەن. ال مۇنشا جانارمايدىڭ جاعىلۋى سالدارىنان اۋاعا 1145 توننا زياندى قالدىقتار تارايدى. ال بۇل، اسا ءىرى جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى ءبولىپ شىعاراتىن زياندى قالدىقپەن پارا- پار.
ماماننىڭ پايىمداۋىنشا، قاجەتتى، قاجەتسىز نارسەلەردى ويلاپ تاۋىپ، ەلدىڭ قالتاسىن قاعا بەرۋگە بولمايدى. قازىرگى تاڭدا، ونسىز دا ايلىق جالاقىمەن سالىستىرعاندا ايىپپۇل مولشەرى جوعارى. ونىمەن قوسا، ايىپپۇل كولەمى (ا ە ك) ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ وسۋىنە بايلانىستى ارتىپ وتىرادى. الايدا، جالاقى ءدال سولاي ءوسىپ وتىرعان جوق.
ماماننىڭ ايتۋىنشا بۇل نورما تەك جول پوترۋلدىك پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن عانا ءتيىمدى. سەبەبى كۇندىز شام جاعىپ ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىرماعان كوپتەگەن جۇرگىزۋشىلەر كۇندىز كولىك شامىن جاعۋدى ۇمىتىپ كەتەدى. ال سول ءۇشىن وعان ايىپپۇل سالىنادى. كۇندىزگى ۋاقىتتا شام جاقپاي كەلە جاتقان جۇرگىزۋشى وسى ارەكەتىمەن وزگە جول قوزعالىسى قاتىسۋشىلارىنا كەدەرگى جاساي ما؟!
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل تاجىريبەنىڭ پايداسىنان زيانى كوپ. ويتكەنى ونسىز دا ەكولوگياسى ءماز بولماي تۇرعان ءىرى قالالاردا ەندى اۋا ودان سايىن لاستانا تۇسەدى. ال، كۇندىز شامىن جاقپاي جۇرگەن كولىك بىرەۋدى باسىپ كەتەدى نەمەس باسقا كولىكپەن قاعىسادى دەگەن اقيقاتتان گورى اڭىزعا جاقىن.
«ءبىز وسى ءبىر نورما ارقىلى قالا تۇرعىندارىنىڭ جاعدايىن قيىنداتىپ وتىرعانىمىزدى ءالى دە تۇسىنبەي وتىرمىز. ويتكەنى، ءبىر جاعىنان قالانىڭ اۋاسىن لاستاپ تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرسەك، ەكىنشى جاعىنان ايىپپۇل سالىپ قالتاسىن قاعىپ وتىرمىز. سوندا بۇل نورما حالىق ءۇشىن جاسالىپ وتىر دەپ قالاي ايتۋعا بولادى؟!» دەيدى مامان.
ماماندار مۇنداي نورما قابىلداپ، قاراپايىم حالىقتى قيناي بەرگەنشە، جول ەرەجەسىن ورەسكەل بۇزاتىن، جول- پوترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن كوزگە دە ىلمەيتىن قالتالى جۇرگىزۋشىلەردى قاتاڭ جازالاپ، وندايلاردى قامقورىنا الىپ، قورعانشى بولاتىنداردى دا اشكەرەلەپ، ولاردى دا جازادان شەت قالدىرماۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.
اۆتور: قالدار كومەكبايەۆ
Alashainasy.kz