تايسونعا تۇزاق قۇرىپ، تۇرمەگە توعىتقان كىم؟
دەگەنمەن، بۇل وقيعانىڭ ناقتى قالاي بولعانىن ءالى كۇنگە دەيىن ەشكىم ناقتى بىلمەيدى.
«دەزيرە ۆاشينگتوندى زورلاعان جوقپىن. كەرەك دەسەڭىز ساۋساعىمنىڭ ۇشى دا تيمەدى. ول مۇنى بىلەدى. باستىسى، جاراتۋشىم بىلەدى. ۆاشينگتوننىڭ بۇل ارەكەتى ونىڭ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قارا تاڭبا بولىپ قالادى»
«1991 -جىلدىڭ 19 - شىلدەسىندە مەنىڭ ءتانىم مەن جانىم قورلاندى. مەن ومىرىمدەگى ەڭ اسىل دەپ ساناعان پاكتىگىمنەن ايىرىلدىم. مەن نەبارى 18 جاستامىن. ەندى الدا نە بولاتىنىن بىلمەيمىن. ءتىپتى ءومىر سۇرۋگە دە كۇشىم قالمادى. مەنى مۇنشا ازاپتاعان ادام لايىقتى جازاسىن تارتسىن!»
(ۆاشينگتوننىڭ سوتقا جازعان حاتى)
تايسوننىڭ نۇسقاسى
1991 -جىلدىڭ 18-شىلدەسىندە يندياناپوليس قالاسىندا وتكەن «بلەك ەكسپو» فەستيۆالىندە مايك «امەريكانىڭ قارامارجان ارۋى» بايقاۋىنا قاتىسىپ جاتقان دەزيرە ۆاشينگتون ەسىمدى قىزبەن تانىسادى. سول كەزدە داڭقتى بوكسشىنى كورگەن كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ول كۇنى مايك تەك دەزيرەگە عانا ەمەس، باسقا قىزدارعا دا كوز قيىعىن تاستاپ، ولارعا «ۋاقىتتى جاقسى وتكىزۋ ءۇشىن» كەشكە ءوز بولمەسىنە شاقىرعان- مىس.
سول بايقاۋدىڭ ءتۇسىرىلىمى كەزىندە تايسون ۆاشينگتوندى قۇشاعىنا الىپ، وعان جاقىنىراق تانىسۋعا ۇسىنىس تاستاعان. ال، دەزيرە بولسا ءالسىن عانا جىميىپ، قارسىلىق تانىتپاپتى. سوندىقتان دا تايسون ونى كەزدەسۋگە شاقىرىپ، قاسىنا قۇربىسىن ەرتە كەلۋدى سۇراعان ەكەن. ارينە، كەلبەتتى قىزدىڭ بىردەن كەلىسە كەتكەنىنە مايك تا مارقايىپ، ءتىپتى توسەك قاتىناسىنا دەيىن جوسپارىن الدىن- الا قۇرىپ تاستاعان دا بولار.
ۋاعدالاسقانداي، كەشكى كەزدەسۋگە دەزيرە ءوزىنىڭ قۇربىسىن الىپ كەلەدى. ۇشەۋى تاماقتانىپ، ءبىراز اڭگىمە- دۇكەن قۇرادى. ودان كەيىن قىزدار بايقاۋ كەزىندە ءىش كيىم كەزەڭىندە تۇسىرىلگەن سۋرەتتەردى شىعارىپ، ماقتانىشپەن كورسەتكەن.
كەزدەسۋدەن كەيىن تايسون ۆاشينگتونمەن بىرگە ءوزىنىڭ بولمەسىنە بارىپتى. ءدال وسى كەزدە مايكتىڭ جاڭا كۇزەتشىسى دەيل ەدۆاردس (دون كينگتىڭ جيەنى) ءوزىنىڭ بولمەسىنە كەتىپ، ۇلكەن قاتەلىك جاسايدى. نەگىزى، بوكسشىنىڭ بۇعان دەيىنگى كۇزەتشىلەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك مايكتىڭ ءنومىرىنىڭ قاسىندا بولىپ، مايكتى مۇقيات قورعاپ جۇرگەن. ونىڭ قاسىندا بەيتانىس قىز بولسا، ولار ءتىپتى ەسىگىنىڭ الدىندا تۇرىپ كۇزەتكەن.
تايسوننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بولمەگە كىرگەن بەتتە دەزيرە ونىڭ ۇيىقتايتىن بولمەسىنە كىرىپ كەتكەن. ولار شامالى اڭگىمەلەسىپ، سۇيىسە باستاعان. سودان كەيىن قىز ۆانناعا كىرگەن. كەيىن ول جاقتا ۆاشينگتون ءىش كيىمىن شەشكەنى بەلگىلى بولدى.
قىز قايتىپ ورالعان سوڭ ولار تاعى ءبىراز ايمالىسىپ، توسەك قاتىناسىنا تۇسكەن. بولار ءىس بولىپ قويعاننان كەيىن تايسون دەزيرەگە بولمەسىندە قالۋدى ۇسىنادى. ءبىراق، قىڭىر مىنەز دەزيرە بۇل ۇسىنىسقا كونبەي، ونى ءدال سول ۋاقىتتا ءوز بولمەسىنە الىپ بارىپ تاستاۋىن تالاپ ەتكەن.
ءبىراق، ءاردايىم ءوز ايتقانىنان قايتپايتىن مايك وسى كەزدە ۆاشينگتوندا داۋىس كوتەرىپ، «قۇرىپ كەت» ، - دەپ ايقاي سالادى. بۇل كەزدە دە بوكسشىنىڭ كۇزەتشىسى بولماي، دەزيرە بولمەدەن جالعىز ءوزى شىعىپ، تايسوننىڭ ليمۋزينىنە ءمىنىپ كەتىپ قالادى. ول كولىككە مىنگەن بويدا «سەنە المايمىن. ول ءوزىن كىممىن دەپ ساناپ ءجۇر؟ مەن ونى ورنىنا قويامىن» دەگەنگە ساياتىن سوزدەر ايتتى دەگەن اڭگىمەلەر دە بار.
ال، بۇل وقيعادان تۋرا ءبىر اپتا وتكەننەن كەيىن تايسون وزىنە قىز زورلادى دەگەن ارىز تۇسكەنىن بىلەدى.
ۆاشينگتوننىڭ نۇسقاسى
نەگىزى، بۇل ىسكە قاتىستى تۇسىنىكتەمەسىندە دەزيرە تايسوننىڭ بولمەسىنە ءوز ەركىمەن بارعانىن جوققا شىعارمايدى.
- ول مەنەن، بىرەر مينۋتقا بولمەمە كىرىپ كەتۋگە قالاي قارايسىڭ دەپ سۇرادى. مەن: «مەيلى، جارايدى» ، - دەپ جاۋاپ بەردىم. ءبىز بولمەگە كىرگەن ساتتە- اق ول مەنى قۇشاقتاپ، سۇيە باستادى، - دەيدى جابىرلەنۋشى قىز.
- ۆاننادان قايتىپ كەلگەنىمدە مايك مەنى ءوزىنىڭ توسەگىنە الىپ بارىپ، شەشىندىرە باستادى. الدىمەن جوعارعى جاعىمداعى كيىمدەرىمدى، كەيىن ءىش كيىمىمدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ول ويىنا نە كەلسە، سونى جاساپ، ماعان: «قارسىلىق بىلدىرمە، قارسىلىق بىلدىرمە» ، - دەپ قايتالاي بەردى. مەن بولسام «جوق، جوق. ارى كەت. قۇرىپ كەتشى. ءوتىنىش، مەنى جىبەرشى» ، - دەپ قارسىلىق بىلدىرگەن ەدىم. ءبىراق، ول مەنەن الدەقايدا كۇشتى عوي. كۇشىنە سالىپ ويىنا كەلگەنىن جاسادى. شارۋانىڭ بارلىعى بىتكەننەن كەيىن مەن توسەكتەن تۇرا سالىپ كيىندىم. كەيىن: «ليمۋزين ورنىندا تۇر ما» ، - دەپ سۇراپ ەدىم، ول: «ەگەر قالاساڭ جانىمدا قالۋىڭا دا بولادى» ، - دەپ جاۋاپ بەردى، - دەيدى دەزيرە.
ەرتەڭىنە ۆاشينگتون بولعان جايتتىڭ بارلىعىن اناسىنا ايتىپ، ارىز جازعان.
سوت شەشىمى
اۋەلدە مايك تايسونعا قارسى ايىپتى يندياناپوليس قالاسىنىڭ پروكۋروى دجەففەري موديسەت قاراۋى كەرەك ەدى. بۇل ءىستى وسى ازاماتتىڭ جۇرگىزۋگە قالانىڭ قارا ءناسىلدى ازاماتتارى تۇراتىن ايماعىنى بارلىعى دەرلىك قولداعان. ءبىراق، دجەففەري موديسەت مايك تايسونعا ايىپ تاقپايتىنىن اشىپ ايتىپ، بۇل ىستەن بىردەن باس تارتادى.
الايدا، جوعارعى سوتتاعى 6 ادامنىڭ 5 ءى تايسون جازاعا تارتىلسىن دەپ، ءىستى قايتا قوزعاپ، ونى گرەگ گارريسون ەسىمدى تاۋەلسىز پروكۋرورعا تاپسىرادى. تايسوندى بۇل ىستە اتاقتى پروموۋتەر دون كينگ جالداعان ۆينس فۋللەر ەسىمدى قورعاۋشى قورعاعان. ءبىراق، ول تەك دون كينگتىڭ سالىقتان جالتارىپ كەتۋىنە كومەكتەسىپ جۇرگەن قارجى ادۆوكاتى بولعان. ال، فەدەرالدى سوتتا قىلمىستىق ءىستى ەشقاشان جۇرگىزبەگەن.
ءسويتىپ، تايسونعا قاتىستى قىلمىستىق ءىس 1992 -جىلدىڭ 27-قاڭتارىندا رەسمي باستالىپ، 1992 -جىلدىڭ 10-اقپانىندا اياقتالادى. ونى پاتريتسيا گيففورد ەسىمدى سوت جۇرگىزگەن.
بۇل ءىستىڭ نەگىزى شيكىلىگى كوپ. بىرىنشىدەن، سوت تايسون مەن دەزيرەنىڭ قول ۇستاسىپ، قوناق ۇيگە كىرىپ بارا جاتقانىن كورگەن كۋاگەرلەردى شاقىرماعان. ەكىنشىدەن، زورلانعان قىز مەديتسينالىق ساراپتامادان وتپەگەن. ۇشىنشىدەن، وقيعا بولعان جەرگە ساراپتاما جاسالىنباعان. تورتىنشىدەن، دەزيرەنىڭ دەنەسىنەن ەشقانداي دا جاراقات تابىلماعان. بەسىنشىدەن، دون كينگ جالداعان قورعاۋشى ءوز جۇمىسىن دۇرىس ىستەمەگەن. ءبىراق، بۇل ىستەگى ەڭ باستى شيكىلىك ۇكىم شىعاراتىن 12 ادامنىڭ 2 ەۋى عانا قارا ءناسىلدى، ال قالعانىنىڭ بارلىعى اق ءناسىلدى ازامات بولعان.
90 -جىلدارداعى ەڭ اتىشۋلى سوت وتىرىسىندا مايك تايسون ايىپتى دەپ تانىلىپ، التى جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. دەسەك تە، «تەمىر تايسون» تۇرمەدە ءۇش جىل وتىرىپ، ۇلگىلى ءتارتىبى ءۇشىن ۋاقىتىنان ەرتە بوساپ شىعادى.
ايتپاقشى، وسى ءىس اياقتالىپ، تايسون تۇرمەگە تۇسكەننەن سوڭ ونىڭ پروموۋتەرى دون كينگ ۆينس فۋللەرگە (مايكتىڭ قورعاۋشىسى) 100 ميلليون دوللار قارىز بولعانى بەلگىلى بولدى. كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا، قارىزىنان قۇتىلۋ ءۇشىن تايسوندى تەمىر تورعا تىققان وسى پروموۋتەر ەكەنىنە دالەلدەر بار. ءبىراق، ول ءىستى ەشكىم قوزعاماعان.
«ماعان ارىز تۇسكەن ساتتە- اق مەن بۇل ىستە جەڭىپ شىقپايتىنىمدى ءبىلدىم. وعان سەبەپتەر دە كوپ. بىرىنشىدەن، ول كەزدە ماعان تەڭ كەلەتىن اق ءناسىلدى بوكسشى جوق ەدى. ەكىنشىدەن، مەنىڭ پروموۋتەرىم قيىن جاعدايعا تاپ بولدى .. .»
(مايك تايسون)
شەت ەلدىك باسىلىمداردان ىقشامداپ دايىنداعان: ۋاليحان قوسانباي
«الاش ايناسى»