ويتكەنى، ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا سايگۇلىكتەر تەك قانا يەسىنىڭ ەمەس، بۇكىل اۋلەتىنىڭ، ەلىنىڭ مارتەبەسىن اسقاقتاتاتىن تۇلىك تورەسى. قازاقتا اتاقتى تۇلپارلار، سايگۇلىكتەر از بولعان جوق، قازىر دە بار. ولاردىڭ قاتارىنا قوبىلاندىنىڭ تايبۋرىلىن، الپامىستىڭ بايشۇبارىن، قامباردىڭ قاراقاسقا اتى مەن ەر تارعىننىڭ تارلانىن، قابانبايدىڭ قۋباسى مەن اقانسەرىنىڭ قۇلاگەرىن جاتقىزۋعا بولادى.
جۇيرىك اتتار اقىلدى كەلەتىندىكتەن، يەسى ۇيگە كىرۋگە نيەت ەتسە، ۇرىكپەيدى، سوڭىنان ەرەدى. سەزىمتال جانۋار بولعاندىقتان، سايگۇلىكتەردى ەركىن قويا بەرەدى. ولار ەشقايدا كەتىپ قالمايدى، يەسىنەن ۇزامايدى. سايگۇلىكتەر يەسىن جاقسى كورەتىندىكتەن، قانداي جاعدايدا دا ولاردى دالاعا تاستاپ كەتپەيدى. اۋىرىپ، جارالانىپ، جەرگە قۇلاپ قالسا، جانىندا قورعاپ تۇرادى. قاۋىپ- قاتەردى سەزىپ، يەسىن وعان جولاتپاۋعا تىرىسادى. سوعىس كەزىندە مينا قويىلعان القاپقا تاپ بولعانىندا يەسى اتىنىڭ باسىن قويا بەرىپ، ونىڭ امان- ەسەن الىپ شىققانى تۋرالى وقيعالار تاريحتا بولعان. يەسى ولگەندە تۇلپارى سەزىپ، مۇڭعا باتادى، كىسىنەپ، ازالانادى دا. وسىنداي وقيعالاردىڭ ءبىرى احمەت احماديەۆ اقساقالدىڭ «ءومىردىڭ ءوزى كۋا» اتتى كىتابىندا جاقسى جازىلعان.
باتىرلار جەكپە- جەككە شىققاندا وزدەرىنىڭ قارۋىنا، شايقاسۋ شەبەرلىگىنە عانا ەمەس، استىنداعى مىقتى تۇلپارىنىڭ كۇش- قۋاتىنا، سوعىس تاسىلىنە جەتىك ۇيرەتىلگەنىنە دە سەنگەن. تىلەۋلى باتىردىڭ كەزقۇلاق اتتى العادايدا جاۋ تۇلپارىن قايمىقتىرىپ تاستايتىن، وتە ايبىندى ارعىماعى بولىپتى.
اقىلدى سايگۇلىكتەردىڭ قاتارىنا جاقىپ ءبيدىڭ قوس كۇرەڭىن دە جاتقىزۋعا بولادى. جاقىپ - قاليعوجانىڭ اكەسى، مەنىڭ اتام. كەڭەس ءداۋىرىنىڭ العاشقى جىلدارىندا دۇنيەدەن وتكەن. اتامىز ادىلدىگىمەن، جومارتتىعىمەن ءوز ورتاسىنا سىيلى بولعان. كەزىندە ول كىسىنىڭ قالياكپار، سادۋاقاس ەسىمدى قوس بالۋانى، قوس قۇماي تازىسى مەن قوس بۇركىتى جانە قوس كۇرەڭ سايگۇلىك اتتارى بولىپتى.
اتامىزدىڭ وسى بايلىقتارىنىڭ قاسيەتتەرى جايىندا ۇلان اۋدانىنا قاراستى الماساي اۋىلىندا تۇرعان، 90 جاستى القىمداپ، ۇلى وتان سوعىسى جەڭىسىنىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا باقيلىق بولعان نەمەرەسى، مەنىڭ اعايىم قاستاي كوزىنىڭ تىرىسىندە جىر عىپ ايتىپ وتىراتىن. سولاردىڭ ىشىندە قوس كۇرەڭ تۋرالى اڭگىمەسىن قىزىعا تىڭدايتىنبىز.
قوس كۇرەڭ ءبىر بيەدەن تۋعان سايگۇلىكتەر. بىرىنەن ءبىرى ءبىر جاس ۇلكەن بولعانىمەن ءبىتىمى بىردەي، بىرىنەن ءبىرىن ايىرۋ قيىن ەدى. بايگەدەن ۇنەمى ۇلكەنى الدا، كىشىسى ارتتا قۇيرىق تىستەسىپ كەلەدى ەكەن. ال اعايىمنىڭ ايتۋىنشا، ۇلكەنىنەن كىشىسى جۇيرىك بولعان. وعان ءمىنىپ، بايگەگە ءوزى دە شاپقان عوي. كىشى كۇرەڭ بايگە جولىندا سۋىرىلىپ الدا شابادى دا، كومبە توبەسى كورىنىسىمەن ەكپىنىن باسەڭدەتىپ، «اعاسىن» العا ءتۇسىرىپ جىبەرەدى. مەيلى، ودان ءارى قانشا ارەكەتتەنسەڭ دە ول ءوز دەگەنىن ىستەپ، كومبەگە ەكىنشى كەلەدى. مىنە، جىلقىنىڭ جۇيرىگىنە بايلانىستى سىرى بەيمالىم تىلسىم دۇنيەنىڭ تاڭعاجايىپ وقيعالارىنىڭ ءبىرى وسىنداي.
سوۆەتحان قاليعوجين، وسكەمەن.
«الاش ايناسى»