قازاق ونەرىنىڭ ساڭلاقتارى: بالۋان شولاق بايمىرزا ۇلى
ونىڭ ەسىمىن دە حالىق وسى سوڭعى ونەرىنە سۇيسىنگەندىكتەن ەركەلەتىپ، جاس كۇنىندە ساۋساعىن ءۇسىتىپ الۋىنا بايلانىستى «بالۋان شولاق» دەپ اتاعان، ايتپەسە ءوزىنىڭ ازان شاقىرىلىپ قويىلعان شىن اتى - نۇرماعانبەت. شىققان تەگى - ۇلى ءجۇزدىڭ دۋلات تايپاسىنىڭ سامبەت رۋىنان. ءبىراق اتالارى ەرتە كەزدە ارقاعا قونىس اۋدارعاندىقتان، ونىڭ بار ءومىرى كوكشەتاۋ وڭىرىندە، اتىعاي، قاراۋىل رۋلارىنىڭ اراسىندا وسكەن.
اكەسى بايمىرزا اعاش شەبەرى بولعان. اكەسىنە قاراعاندا، شەشەسى قالامپىر قارۋلى كىسى بولعان دەيدى. «الىپ - انادان» دەگەن عوي، بالۋان شولاق تا وسى اناسىنا تارتىپ، تەڭدەسسىز الىپ كۇشتىڭ يەسى بولعان.
14 جاسىنان باستاپ كۇرەسكە ءتۇسىپ، ات قۇعىندا ويناعان سپورتشى بولعان، شاۋىپ كەلە جاتقان ات ۇستىندە ءار ءتۇرلى كۇردەلى جاتتىعۋلاردى شەبەر ورىنداعان. مىسالى: جۇيتكىپ كەلە جاتقان ات ۇستىندە تۇرەگەلىپ، نە باسىمەن تۇرۋى، اتتىڭ باۋىرىنان ءوتۋى، ءبىر اياعىن ۇزەڭگىگە قىستىرىپ، شالقالاپ جاتىپ شابۋى بويىنداعى جويقىن كۇشتى، ەپتىلىكتى شەبەر يگەرە الاتىندىعىن، قازاقتىڭ دالالىق سيرك ونەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعاندىعىن ايعاقتايدى. كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ۇلكەن جيىنداردا 51 پۇت (830ك گ- داي) كىردىڭ تاسىن كوتەرىپ، ءدۇيىم جۇرتتى تاڭ قالدىرعان. 1899 ج. ورىس پالۋانى يۆان كورەنمەن كۇرەسىپ، ونىڭ قابىرعاسىن سىندىرعاندا بالۋان شولاق 35 تە ەدى.
مۇنىڭ ۇستىنە بالۋان شولاق ءان- كۇيگە جاسىنان قۇمار بولادى. بەرتىن كەلە، جىگىت شاعىندا بالۋان شولاق وسى ەكى ونەردى قاتار دامىتادى. اكە- شەشەسى قايتىس بولعان سوڭ، عانيكەي دەگەن قىزعا ۇيلەنگەن بالۋان شولاق ەل ارالاپ، سالدىق قۇرادى جانە جالعىز- جارىم جۇرمەي، ماڭىنا ءانشى- كۇيشى، پالۋان، ونەرلى جاستاردى جينايدى. توپ قۇرىپ، «ءانسامبل» بولىپ ساۋىق قۇرۋ بالۋان شولاقتىڭ داستۇرىنە اينالعان.
ءوزى ۇستاز تۇتقان ءبىرجان سال، اقان سەرى اندەرىنىڭ تاماشا ورىنداۋشىسى ءارى ءناسيحاتشىسى بولادى. ولاردىڭ ءانشى- كومپوزيتورلىق ءداستۇرىن بەرىك ۇستانىپ، كەيىن ءوزى دە ءان شىعارادى. بۇل تۇرعىدان العاندا، بالۋان شولاق قازاقتىڭ انشىلىك ونەرىن ورىستەتۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسقان كومپوزيتور. كوكشەتاۋ، قارقارالى، قاراوتكەل، سارىسۋ بويىنداعى ەلدەردى تۇگەل ارالاعان. بالۋان شولاق بايان- اۋىل، سەمەيدە بولادى، ارقانىڭ اندەرىن جەتىسۋعا جەتكىزەدى. وسى ساپارىندا كەنەن ازىربايەۆ بالۋان شولاقتىڭ كوپتەگەن اندەرىن ۇيرەنىپ، حالىققا تاراتادى.
بالۋان شولاقتىڭ «اشىلى- ايىرىق» ، «بالۋان شولاق» ، «جەلدىرمە» ، «دىكىلدەك» ، «كوكشەتاۋ» ، «قوسالقا» ، «قوس بارابان» ، «قوس پەرنە» ، «قۇلان كىسىنەس» ، «كەنجە قوڭىر» ، سياقتى اندەرى بار. ونىڭ حالىق اراسىنا كەڭىنەن تاراعان اندەرى - «عاليا» مەن «سەنتيابر» . «عاليا» نازىك سەزىم دۇنيەسىن، ءمولدىر ماحابباتتى شەبەرلىكپەن سىرشىل اۋەندە جىرلاعان عاشىقتىق ليريكاسى بولسا، بالۋان شولاقتىڭ اندەرىن شەبەر ورىنداۋشىلار ج. ەلەبەكوۆ، م. كوشكىمبايەۆ، م. تىربايەۆ، ج. كارمەنوۆ، ق. بايبوسىنوۆ، ت. ب. بولدى.
بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى ا. ۆ. زاتايەۆيچ ەل اراسىنان بالۋان شولاقتىڭ بىرنەشە اندەرىن جازىپ الىپ، ونى «قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» جانە «قازاقتىڭ 500 ءانى مەن كۇيى» جيناقتارىنا ەنگىزەدى.
سان ونەرىمەن حالقىن ريزا ەتىپ، سارىارقاسىن سازدى اۋەنىمەن تەربەتكەن، زامانىنىڭ ايتۋلى سال- سەرىسىنىڭ ءبىرى بولعان بالۋان شولاق بايمىرزا ۇلى 1916 - جىلى ءوزىنىڭ وسكەن ءوڭىرى وزەكتى سايدا قايتىس بولادى.