دەنساۋلىق نەدەن بۇزىلادى؟
بۇگىنگە دەيىن «دۇرىس تاماقتانۋ» دەگەن ءپان قالىپتاسپاعان. تەك سىرقات بولعان سوڭ عانا قالاي تاماقتانۋ تۋرالى «ديەتالوگيا» دەگەن ءپان ۇيرەتىلىپ كەلدى. بۇل دا توبىر قاۋىمنىڭ ءبىر ۇلكەن كەمشىلىگى.
ال پايعامابارىمىزدىڭ س. ا. ۋ. ساۋشىلدىققا قاتىستى بۇكىل حاديسى وسى «دۇرىس تاماقتانۋ» عىلىمىنىڭ قاينار كوزى دەسە بولادى. ماسەلەن، تاماقتاناردان بۇرىن قول جۋۋ، استى ابدەن شايناۋ، سۋسىندى ءبولىپ ءبولىپ جۇتۋ، تاماقتى وتە ىستىق جەمەۋ، وتە سۋىق ىشپەۋ، وتىرىپ جەۋ، وتە تويىپ جەمەۋ، تەك حالال ەتىلگەن ازىقتى قولدانۋ...
وسى حاديستەردى بۇلجىتپاي ورىنداپ جۇرگەن مۇسىلمان ادام اللانىڭ بىزگە امانات ەتكەن دەنەسىنە قيانات ەتپەي مول ساۋابقا يە بولماق. سوندىقتان، تاماقتانۋدى سالت داستۇرگە ەمەس عىلىمعا ساي ۇيلەستىرۋ ابزال.
سۋ: ادام دەنەسىنىڭ ءار ك گ سالماعىنا 40 ميلليليتر سۋ تۇراقتى بارىپ تۇرۋعا ءتيىس. ياعني، ورتاشا 60 ك گ سالماقتى ادام كۇنىنە 6 ليتر سۋسىن ءىشۋى قاجەت. الايدا، ادام وسى ەڭ قاجەتتى نارسەنى تولىق ىشپەيتىن ناشار ادەتكە بويى ۇيرەنىپ كەتكەن.
سوندىقتان، دەنەسىندەگى كلەتكالىق سۋ ۇنەمى تاپشىلىقتا بولادى. ءارى ادام كۇنىنە شامامەن تەرى ارقىلى 600 ميلليليتر ، تىنىس ارقىلى 600 ميلليليتر جانە ءزار مەن باسقا جولدارمەن تاعى وسىنداي مولشەردە سۋدى شىعىندايدى.
ويتكەنى، سۋ ادام دەنەسىنە بارلىق قاجەتتى زاتتى جەتكىزەدى دە بارلىق قاجەتسىز ۋلى زاتتاردى شىعارىپ تۇراتىن ەرەكشە سۇيىق. كلەتكا دەڭگەيىندەگى سۋدىڭ ازايۋىنان تەز ۇمىتشاقتىق، ەسكە ساقتاي الماۋشىلىق، باس زەڭۋ، شارشاۋ، تەرىنىڭ قۇرعاۋى، بەت تەرىسىنىڭ قاتپارلانۋى، تىنىستىڭ تارىلۋى سەكىلدى جاعداي تۋىندايدى.
ال مۇنداي كەزدە ءزاردىڭ قويۋلانۋى دەنەدە سۋ جەتىسپەۋدى كورسەتەدى. ال سۋدىڭ ارتىق قورى توق ىشەكتە ساقتالاتىندىقتان ادام جەتىسپەگەن سۋدى توق ىشەكتەن الۋعا ءماجبۇر بولادى. سودان بولىپ ءىش قاتۋ باستالادى. ياعني دەنەدە سۋدىڭ ۇنەمى جەتىسپەۋى ءار ءتۇرلى اۋرۋدىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپ دەگەن ءسوز.
سوندىقتان «دۇرىس تاماقتانۋدىڭ» الىپپەسى سۋ جانە سۋسىن ىشۋدەن باستالادى. ەڭ جاقسى سۋسىندار: اراسان سۋى، بۇلاق باستاۋ سۋلارى، جەمىس شىرىندارى، تۇزسىز قارا شاي، قانتسىز كوك شاي، اق قىمىران، ساۋمال، شالاپ ايران.
وسىنداي سۋسىندى تۇراقتى ىشكەن كەزدە ادام ارتىق تاماق ءىشۋ ادەتىنەن ارىلادى (سۋسىن مەن تاماق ءىشۋ سەزىمى ءبىر نۇكتەدە بولعاندىقتان ادام تولىق سۋسىنداعان كەزدە اشقاراقتانۋدان قۇتىلادى) ، زات الماسۋ كۇشەيىپ ادام قۋاتتانىپ سەرگەك جۇرەدى، بۇلشىق ەتتىڭ قىزمەتى ارتاتىندىقتان دەنەدەگى ارتىق ماي ەنەرگياعا اينالادى ياعني سەمىرۋ توقتايدى، بەت ءپىشىن وڭەيەدى، ءىش قاتۋدان قۇتىلادى، بۋىنداردىڭ قوزعالىسى جاقسارىپ سىرەسۋ ازايادى، مويىن مەن بەلومىرتقا، بۇيرەكتىڭ تۇزدانۋ، قۇمدانۋىنان ايىعادى. ال سۋسىندى ءىشۋدىڭ ەرەجەسىن جاقسى ءبىلۋ قاجەت: سۋسىندى كۇن شىققان ۋاقىتتان باستاپ قۇپتان ۋاقىتى كىرگەنگە دەيىنگى ارالىقتا از ازداپ تۇراقتى ىشكەن دۇرىس.
سۋسىندى ادام ءوز دەنە جىلۋىنان تومەندەۋ عىپ جىلى ءىشۋ قاجەت، ىستىق شاي ءىشۋ دۇرىس ەمەس. سۋسىندى ىشكەندە از ازداپ اۋىزعا ۇرتتاپ ءدامىن الا وتىرىپ باياۋ ىشسە دەنەگە سىڭەدى، اسىعىس دەرەۋ ىشسە ءبارى بۇيرەكپەن شىعىپ كەتەدى. سۋسىن بولۋعا جارامايتىن سۇيىقتار: ءسۇت قاتقان شاي (بۇل تاماق ەسەبىندە ىشەك ارقىلى سىڭەدى)، كوفە، ەتتىڭ سورپاسى، گازداندىرعان سۋسىندار، سىرا، اشى قىمىز، قويىرتپاق ايران. ال زياندى سۇيىقتارعا بوياۋلى سۋسىندار، كوكا كولا، سپرايت، پەپسيلەر جاتادى. بۇلاردان مۇلدە باس تارتۋ كەرەك! ال سىرقاتتانىپ قالعان كەزدە ءجيى ءجيى قايناعان سالقىن سۋ ءىشۋدىڭ ءوزى شيپا.
كالتسي: بۇل ميكروەلەمەنت ادام ءۇشىن اعاشتىڭ تامىرى، ءۇيدىڭ ىرگەتاسى سەكىلدى ءرول اتقارادى. سۇيەكتە، تىستە، تىرناقتا، بۇلشىق ەتتە كالتسي بولماسا ولاردىڭ قىزمەتى بۇزىلادى. سۇيەك وڭاي سىنادى، ءتىس مۇجىلا باستايدى، ەت سۋالادى. ال جۇرەكتىڭ قىزمەتىن باسقاراتىن نەگىزگى زات وسى كالتسي. كالتسي جەتىسپەۋدەن جۇزدەگەن اۋرۋ تۋىندايدى.
ءجاسوسپىرىم كەزدە كالتسي قاجەتتىلىگى وتە جوعارى بولادى. سۇيەكتەنۋ، ءوسۋ، جىنىستىق جەتىلۋ وسى كالتسي ارقىلى عانا جۇرىلەدى. بالالاردىڭ سۇيەگىنىڭ دۇرىس بولۋى ءتىسىنىڭ قالىپتى شىعۋى وسى د ۆيتامينىنىڭ كومەگىمەن كالتسي ارقىلى جۇزەگە اسادى.
كۇنىنە ۇلكەن كىسىگە ورتا ەسەپپەن 1000 م گ كالتسي قاجەت. 11-15 جاستاعى جاسوسپىرىمدەرگە 1200 م گ، ال ەكىقابات ايەل مەن ومىراۋ ەمىزەتىن انالارعا 1500- 1700 م گ كالتسي قاجەت. ويتكەنى، انا بوسانعان كەزدە 30 000 مگ كالتسي جوعالتادى، بالانى ءار ەمىزگەندە 300 م گ كالتسي شىعىندايدى.
سوندىقتان، قۇرامىندا كالتسي مول تاماقتى كۇندەلىكتى جەۋ قاجەت. كالتسي جاسىل كاپۋستادا، اق تاماقتا اسىرەسە ايراندا، ىرىتىلگەن اقىرىمشىكتە كوپ بولادى. تەڭىز جاندىكتەرىندە، بالىقتا، ءارتۇرلى تۇقىمداردا مول بولادى. جەمىستەردەن بانان، اپەلسيندە، ءسابىز، پوميدوردا، سالات جاپىراقتارىندا كوپ. جەمىستەردى شيكى سالات كۇيىندە، كوكونىستەر مەن بالىقتى جەڭىل بۋعا ءپىسىرىپ جەۋ دۇرىس. تازا سۇيەك سورپاسىنا كوكونىستەردى قايناتىپ جەۋ دە پايدالى.
ال گازدى، ءتۇستى سۋسىندار كالتسيدىڭ دەنەگە سىڭۋىنە بوگەت بولاتىندىقتان ىشپەۋ كەرەك. پيتستسا، شيپس، شوكلاد، كوفە، مانتۋ سەكىلدى تەز دايىندالاتىن تاماقتاردى دا تاماقتانۋ ادەتىنەن الىستاتقان دۇرىس. مۇنىڭ ءبارى قارىنىن تويدىرعانمەن قاجەتتى زاتتاردى دەنەگە اكەلمەيتىندىكتەن بوس سەمىرۋدى تۋدىرادى.
تالشىق (كلەتچاتكا): تالشىق دەگەنىمىز، ازىق تۇلىكتىڭ قۇرامىندا بولىپ اس قورتۋ جولىنا ەنگەن كەزدە ەش وزگەرىسسىز قورتىلماي شىعاتىن ەرەكشە زات. ياعني اسقورىتۋ جولىنىڭ تازالاۋشى، سىبىرىتكىسى، ىشەكتەردىڭ جيىرلۋ قوزعالىسىن جاقسارتۋشى دەگەن ءسوز. تالشىق سۋعا ەريتىن جانە ەرىمەيتىن دەگەن ەكى ءتۇرى بولادى. سۋعا ەريتىندەرى: قيار، پوميدور، اپەلسين ت. ب. سۋعا ەرىمەيتىندەرگە: ءسابىز، كاپۋستا، جەمىستەردىڭ قابىعى. سۋعا ەريتىنى قان تامىرىنداعى حولەستريندى دە، ءوت قابىنداعى تاس قۇمداردى دا تازالايدى. تالشىقتى تاماق اۋىزعا كىرگەن ساتتەن باستاپ تازالىق جۇرگىزەدى. مىسالى، ءسابىز جەگەن كەزدە ءتىس اراسى وتە جاقسى تازارادى.
تاماقتىڭ قۇرامىندا بولۋعا ءتيىس «تالشىق» دەپ اتالاتىن ەرەكشە زات سوڭعى كەزدىڭ تاماقتارىندا جەتكىلىكسىز بولۋدا. سونىڭ كەسىرىنەن اش ىشەك پەن توق ىشەكتىڭ بىلعانۋى اس قورتۋ جۇيەسىندە ءار ءتۇرلى اۋرۋ تۋدىرۋدا.
تالشىقتى كۇن سايىنعى تاماقتانۋدا 25-35 گرام مولشەردە پايدالانعان ابزال. تالشىقتار جاسىل كوكونىستەردە كوپ بولادى. ماسەلەن كوك الما، ءجۇزىم، كاپۋستا، ارپا تالقانى، قارا نان، سالات جاپىراقتارىندا كوپ.
ال، ەتتە، اق ۇندا، سۇتتە تالشىق بولمايدى. وسىنداي ەش تالشىقسىز تاماقتى ۇنەمى جەۋدەن توقىشەكتىڭ جۇمىسى بۇزىلادى. الدەنەشە كۇن جەگەن تاماقتىڭ قالدىعى توق ىشەكتە ساقتالىپ دەنە دارەتحاناعا اينالادى دەگەن ءسوز.
سوندىقتان سانالى تۇردە تاماقتا تالشىقتى كەرەكتەنۋ وتە قاجەت. مىسالى، جەمىستەردى قابىعىمەن جۇتۋ، كوك الما جەۋ، جاسىل كوكونىستەردى وتە كوپ قايناتپاۋ بۋعا ءپىسىرۋ تالشىقتىڭ ازىقتا ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
انە بۇرشاق، فاسول سەكىلدى داقىلداردى كوپ قولدانۋ، قارا ناننىڭ قىرتىسىن جەۋ سەكىلدى ادەت توق ىشەكتى تازا ۇستاۋدىڭ امالى دەپ بىلگەن ءجون. ەت پەن ۇندى بىرگە شايناۋعا ءماجبۇر ەتەتىن موڭعولدىڭ «بۋۋزىسى» مەن قازاقتىڭ «بەس بارماعى» دەنساۋلىققا، اس قورىتۋ جۇيەسىنە وتە زارارلى. ارالاسقان ەت پەن ۇندى اسقازاننىڭ قورىتۋى وتە قيىن جانە ەكەۋى دە تالشىقسىز تاماق بولعاندىقتان اش ىشەك پەن توق ىشەكتى جەلىمدەيتىن زيانى بار.
ال توق ىشەكتى ۇنەمى تازا ۇستاۋدىڭ جالعىز جولى تالشىقتى تاماقتى كۇندەلىكتى كەرەكتەنەتىن ادەت قالىپتاستىرۋ. تالشىقتى تاماقتى تۇراقتى كەرەكتەنگەن ادامداردىڭ اراسىندا دەنەنىڭ كوبلىگۋى ء(ىسۋ) توقتايدى، قان شابۋ ءقاۋپى ازايادى، توق ىشەكتىڭ راك اۋرۋى كەزىكپەيدى.
ويتكەنى، ادام تابيعاتىندا ءشوپ قورەكتى ماقۇلىققا جاتادى. سوندىقتان ءوز تابيعاتىنا ساي تاماقتانۋ ادامنىڭ دەنساۋلىعىنىڭ باستى كەپىلى. سوڭعى زاماندا ادامنىڭ جەۋ ءناپسىسىن قوزدىراتىن دەنەگە پايداسىنان زيانى كوپ سۋپەرماركەتتىڭ زاتىنا ادامدار بۇكىل اقشاسىن شاشاتىن بولدى. ەگەر جوعارىدا ايتقان بويىنشا تەك دەنەگە پايدالى ازىقتاردى عانا ساتىپ الىپ ادەتەنسە وتباسىنىڭ تاماققا جۇمسايتىن ەكونوميكاسى ءۇش ەسە ۇنەمدەلەتىنى تاجىريبەدە دالەلدەنگەن نارسە. ىسكە اسىرۋعا كىرىسىڭىز، ساحابالار سەكىلدى ءار نارسەنى ءسوز بەن ەمەس ىسپەن ىستەيتىن تاقۋا مۇسىلماندىق مىنەزدى بويعا ءسىڭىرۋدىڭ بۇل دا ءبىر جولى.
قانت پەن تۇز: قانتتى كوپ كەرەكتەنۋ 75 ءتۇرلى اۋرۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى بولادى. كوپتەگەن اللەرگيالىق تەرى اۋرۋلارى، اياقتىڭ كوكتامىرى كەڭەيۋى، بۇيرەك ءۇستى بەزىنىڭ بۇزىلۋى، دەنەدەگى كلەتكالاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۋاقىتىنىڭ ازايۋى، اۋىز قۋۋسىنىڭ يىستەنۋى سەكىلدى جاعداي تىكە قانتتىڭ كەسىرىنەن.
ال سەمىرۋدىڭ باستى سەبەبى مەن جۇرەك قان تامىر اۋرۋىن ءورشىتۋشى دە وسى قانت. تەرى استى مايى قالىڭداعان سايىن دەنەگە ەڭ سوڭعى قاندى جەتكىزۋشى كاپيلليار قىل تامىرلارى ءوز ەركىنەن تىس 300 ك م دەيىن ۇزارادى.
مىنە وسىعان قان جەتكىزۋ ءۇشىن جۇرەك بار قورىن جۇمساپ ەڭ سوڭىندا جۇرەك بۇلشىق ەتتەرى السىرەيتىن يشەميا دەگەن اۋرۋعا ۇشىراتادى. قانت دەنەدەگى ەڭ قاجەتتى ميكروەلەمەنتتەر سا، ماگني، كاليدىڭ قورىن ازايتادى.
ديابەت قانت اۋرۋ مەن ەرتە قارتايۋدىڭ سەبەبى بولادى. سوندىقتان وڭدەلگەن اق قانتتان مۇلدە باس تارتۋ قاجەت. شايعا قانت قاتاتىن ءتاتتىشىل ادەت پەن قانتتان جاسالعان ءتۇرلى كاپميتتەردى جەۋدى مۇلدە دوعارۋ دۇرىس. ويتكەنى قانتتا ەشقانداي پايدا جوق حيميالىق وڭدەۋدەن وتكەن قانت، ءتاتتى ۋ دەگەن ءسوز. ال تابيعي قانتتى الماستىراتىن جەمستىڭ فۋرۋكتوزاسى مەن ارانىڭ بالىن مولشەرمەن قولدانۋ قانتتىڭ قاتەرىنەن قۇتقاراتىن بىردەن ءبىر جول. اۋەلى ءوزىڭىز وسى زياندى ادەتتەن باس تارتىپ، سونسوڭ بالا شاعاڭىزدى تاربيەلەڭىز.
اس تۇزىن مولشەردەن تىس كەرەكتەنۋ قازىرگى زامانعى ءبىر زياندى ادەتكە اينالدى. ال دەنەگە ارتىق ەنگەن تۇز باسقا بارلىق ۋلى زاتتاردى دەنەدە ۇستاپ تۇراتىن ماگنيت سەكىلدى پالە. ال پايدالى زاتتاردى بولسا دەنەدەن ىعىستىرىپ شىعارادى.
ءسويتىپ قان قىسىمىنىڭ كوتەرىلۋى دەيتىن اۋرۋدىڭ نەگىزگى سەبەپشىسى بولادى. ەگەر مۇلدە تۇز كەرەكتەنبەيتىن بولسا وندا قان قىسىم دەگەن اۋرۋ بولماس ەدى. ەگەر ول بولماسا قان قىسىمنان تۋىندايتىن قان شابۋ دەگەن قاتەردەن ادام امان بولار ەدى. مۇنىڭ ءبىر مىسالى گرەلانديا دەگەن مۇزدى ارالدىڭ جيەگىن مەكەندەيتىن ەسكيموس دەگەن حالىقتىڭ اراسىندا ەشقانداي قان قىسىم دەگەن اۋرۋ بولمايدى ەكەن.
ويتكەنى ولار ءتىپتى تۇز دەگەن نارسەنى بىلمەيتىن كورىنەدى. ال تۇزسىز تاماق جەپ ۇيرەنگەن ادام سول تاماقتىڭ ناعىز ءدامىن سەزە الادى. ونىڭ ءوزى سول تاماقتىڭ دەنەگە تەز ءسىڭىپ تارالۋىنا پايداسى مول. تۇز قاجەت ەمەس، ادەت!
انتيوكسيدانت: ميكروەلەمەنتسىز، بەلوگى از، ءۆيتامينى جوق، مينەرالدارى بولمايتىن ساپاسىز تاماق ادام دەنەسىندەگى كلەتكالاردا «ەركىن راديكال» دەگەن يونداردى تۋدىرادى. ياعني قالىپتى جاعدايدا كلەتكا سىرتىن ەكى مينۋس يوندى وتتەگى مولەكۋلالارى قورشاپ تۇرۋعا ءتيىس. قالادا ەكولوگيانىڭ بىلعانۋى، تۇرمىستا ءارتۇرلى ۇنتاق، سۇيىق حيميالىق سابىنداردى كوپ كەرەكتەنۋ، الدامشى جىلتىراق تاماقتاردى پايدلانۋ كلەتكاداعى وسى وتتەگى يونىنىڭ بىرەۋىن كەمىتەتىندىكتەن الگى ەكى يوندى وتتەگى ءوز اراسىنان شىنجىر قۇساپ بىرىگە باستايدى. مۇنى «ەركىن راديكال» دەپ اتايدى.
ولار كلەتكانىڭ مەمبرانا قابىعىن جۇقارتىپ ونىڭ ىشىندەگى يادروسىن بۇلدىرە باستايدى. ءسويتىپ كلەتكا دەڭگەيىندە پايدا بولاتىن قاتەرلى ىسىك، قان اۋرۋى، يممۋنيتەت ازايۋ سەكىلدى ەمدەلۋى قيىن اۋرۋلاردى تۋعىزادى. مىنە وسىعان قارسىلىق كورسەتەتىن پايدالى زاتتاردى «انتيوكسيانت» دەيدى. ونى كۇندەلىكتى تاماقتا تۇراقتى قولدانۋ قازىرگى زامانعى «ۋلانۋ كەزەڭىندە» وتە قاجەت. انتيوكسيدانتقا ەڭ نەگىزى «جەتى ءوڭدى» دەپ اتالاتىن جەمىس جيدەك پەن كوكونىستەر جاتادى.
قىزىل ءتۇستى جەمىستەر: وندا ليپوكاين دەگەن ەڭ پايدالى زات بار. بۇعان پوميدور، گرەفرۋت، قاربىز جاتادى. سارى ءتۇستى جەمىستەر: سارى قىزىلشا، جۇگەرى. كارتيكويد دەگەن ەڭ كۇشتى انتيوكسيدانت وسىلاردا بولادى. باسقا بىردە ءبىر جەمىستە جوق. سارعىش كوكونىستەر: ءسابىز، مانگو، قاۋىن، تىكۆادا كوپ. كاروتيندەر وسىلاردا مول. ءتورتىنشى، قىزىل سارى جەمىستەر: اپەلسين، ماندارين، ابيركوس.
بۇلاردا س ۆيت ەڭ كوپ، ىشكى قىرتىستارى تالشىقتارعا باي. بەسىنشى، قىزىل كۇلگىن جەمىستەر: باكلاجان، سۆەكلا، ءجۇزىم، ورىك، كليۋكۆا، چەرنيكا، بۇلدىرگەن (كلۋبنيكا) بۇلاردا انتيوكسيدانت بولاتىن امين قىشقىلدارى وتە مول. التىنشى، جاسىل ءتۇستى كوكونىستەر: بارلىق كاپۋستا، تەڭىز كاپۋستاسى. جەتىنشى، اق جاسىل ءوڭدى كوكونىستەر: سارىمساق، پياز، سالات جاپىراقتارى، بروكليندەر. شپيناتتا ا، ۆ ۆيتاميندەر مەن ميكروەلەمەنتتەر، وسىمدىك بەلوكتارى وتە مول بولعاندىقتان تاماق تۇرلەرىندە تۇراقتى پايدالانۋ وتە دۇرىس.
قورتىندى: وسى جازىلعانداردى وتە نازارمەن، ىقىلاسپەن وقۋ قاجەت. ويتكەنى بۇل عىلىم. عىلىم اللانىڭ ءبىر ەسىمى، ادامعا اقىل ارقىلى تانىسىن دەپ بەرىلگەن. ادام اقىلىن زۇلىمعا (بۇل دۇنيەنىڭ الدامشى قىزىعى ءۇشىن جاسالاتىن قۋلىق سۇمدىقتار) ەمەس عىلىمعا جۇمساۋى ءتيىس. عىلىمعا اقىلىن جۇمساۋدىڭ ءوزى قۇلشىلىق. عىلىمعا اقىلىن جۇمساۋ سۇننەت امالىنا دا جاتادى. وقىعان نارسەنى ۇعۋ كەرەك. ۇققان نارسەنى دەرەۋ ىسكە اسىرۋ شارت. ويتكەنى بۇل ساحابالاردىڭ جولى. ال ساحابالاردىڭ جولىمەن جۇرگەندەر اسپانداعى جارىق جۇلدىزدى باعدار ەتكەن جولاۋشى سەكىلدى اداسپايدى دەگەن حاديس بار.
دەنەنىڭ بىرتىندەپ ۋلانۋى جانە وسىدان بولىپ قارتايۋ دۇرىس تاماقتانباۋدان بولادى. دەنەنىڭ ۋلانۋىنىڭ باستى بەلگىسى تەرى اسىنىڭ مايلانىپ قارىننىڭ شىعۋى، بۇعاقتىڭ سالبىراۋى. (حاديستە قارىن سالىپ سەمىرگەن مۇسىلمانعا قاتاڭ ەسكەرتۋ سول ءۇشىن جاسالعان بولۋ كەرەك).
ەڭ نەگىزگى دەنەنىڭ بىلعانۋى توق ىشەكتىڭ بىلعانۋىنان باستالادى. توق ىشەكتىڭ قىزمەتىن قالىپتى بولدىرۋ ءۇشىن كەشكى 20 ساعاتتان سوڭ ەت قوسىلعان قورتىلۋى اۋىر تاماقتاردى ىشپەۋ كەرەك. جانە تاماق دەپ اتالاتىن نارسەنىڭ ءبارىن تالعاۋسىز جەي بەرەتىن ادەتتەن باس تارتۋ كەرەك. تەك قانا تەز سىڭەتىن قۇرامىندا ۆيتامين، مينەرالى بار ساپالى تاماقتاردى تاڭداۋ دۇرىس. اسىرەسە مالدىڭ ەتىنەن جاسالعان تاعامدى تەك كۇندىزگى ۋاقىتتا كوكونىسپەن بىرگە ازداپ جەۋدى ادەت ەتۋ ءجون.
ويتكەنى، مال ەتى اس قورىتۋ جۇيەسىندە سەكسەن ساعات! بويى بولادى. باۋىر، جۇرەك، بۇيرەك بارىنە وتە كوپ سالماق تۇسىرەدى. سوڭعى زاماندا مالعا ءار ءتۇرلى ۆاكتسين، انتيبيوتيك ەگەتىن بولعاندىقتان وسى زياندى زاتتار ەت ارقىلى ادام دەنەسىنە سىڭەتىندىكتەن ونىڭ دەنەگە تاراۋى وتە زارارلى.
ءارى قازاقتار ەتتى ءۇش ساعاتتان ارتىق قايناتاتىن ادەتى ەتتى ەت ەمەس سابىنعا اينالدىرادى. وسى سەبەپتەن «قازاقي ەت جەۋ» دەگەن جابايىلانعان ادەتىمىزگە تۇزەتۋ ەنگىزەتىن كەز جەتتى. مۇمكىندىگىنشە، بالىق ەتى، ادال قۇس ەتىن دە جەپ ۇيرەنۋ دەنەمىزدى ساۋشىلدىقتا بولدىراتىن جاقسى ادەت دەپ بىلگەن ءجون.
وسى جازىلعان ەرەجەلەر «دۇرىس تاماقتانۋدىڭ» الپپەسى عانا. الپپەنى ۇيرەنبەي كىتاپتى وقي المايتىنىمىزداي وسى الپپەدەگى جازىلعانداردى قولدانۋدىڭ ءوزى ءبىر مۇستاقاپ امال بولار ەدى. اللا ءبارىمىزدىڭ زەيىنىمزدى اشسىن، ىنتامىزدى ارتتىرسىن، ىقىلاسىمىزعا ىقىلاس قوسىپ پايعامابارىمىزدىڭ س. ا. ۋ. ىزىنەن اداسپاۋدى ءناسىپ ەتكەي!
اباي حامزا
islam.kz