نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اتتاليدىڭ كىتابىنا نە ءۇشىن قىزىقتى؟

استانا. قازاقپارات - كۇنى كەشە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسكەن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەكونوميست جاك ءاتتاليدىڭ ەڭبەكتەرىن، سونىڭ ىشىندە «بولاشاقتىڭ قىسقاشا تاريحى» اتتى ەڭبەگىن ءجيى وقيتىندىعىن جەتكىزگەن.

 سەبەبى وندا 20-30 - جىلدان كەيىن بولاتىن الەمدەگى كوپتەگەن وزگەرىستەرگە بولجام جاسالادى. وسىعان وراي، «الاش ايناسى» ءتىلشىسى دە ەلباسى وقىعان كىتاپقا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ، ونىڭ قىسقاشا مازمۇنى تۋرالى وقىرمانمەن وي بولىسكەندى ءجون كورەدى.

 ءسوز باسىندا ايتا كەتكەن ءجون، قارجىگەر جاك اتتاليدى اۋزى دۋالى بولجامشى دەسە دە بولاتىنداي ەكەن. ماسەلەن، بۇعان دەيىن فرانتسۋز جاك اتتالي ءبىراقاتار گەوساياسي وزگەرىستەرگە، كاپيتاليزمنىڭ قارجىلىق تۇراقسىزدىعىنا، لاڭكەستىك قاۋىپ- قاتەرلەرگە، عالامتور مەن ۇيالى بايلانىستىڭ كەڭىنەن تاراۋىنا بولجام جاساعان بولاتىن. ونىڭ كوپتەگەن ساياسي كورىپكەلدىگى تۋرا سولاي ىسكە اسقان. ال ءوزىنىڭ «بولاشاقتىڭ قىسقاشا تاريحى» اتتى ەڭبەگىندە اۆتور بۇگىنگى الەمنىڭ نەگىزگى كۇشتەرىن انىقتاپ وتىرىپ، ەڭ قىزىقتىسى ا ق ش سياقتى دەرجاۆالاردىڭ توقىراۋىنا بولجام جاسايدى.

 ج. اتتاليدىڭ ويىنشا، قازىرگى جەر- جاھاندى بيلەپ تۇرعان -  نارىق. سەبەبى سوڭعى داعدارىستاردىڭ باسىم بولىگى «اقشالار شەرۋىمەن» تىكەلەي بايلانىستى. ەگەر اتالعان ەۆوليۋتسيا جالعاسا بەرسە، وندا اقشا ءبارىن، ءتىپتى مەملەكەتتەردى دە قۇرتۋى بەك مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە ول كەيبىر ەلدەردى بىرتىندەپ كۇيرەتىپ كەلەدى. بۇل رەتتە اۆتور ا ق ش سەكىلدى باس ويىنشىنىڭ ءوزى دە بۇعان توسقاۋىل بولا المايتىنىن ايتادى. ءسويتىپ، نارىق نەگىزگى زاڭعا اينالىپ، باي مەن كەدەيدىڭ اراجىگى اجىراي بەرەدى. ادامزات تابيعاتقا دۇرىس قارامايدى. ارميا، پوليتسيا، ءادىل سوت -  ءبارى- ءبارى جەكە مەنشىككە اينالادى. بۇل -  جاھاندانۋدىڭ ءبىر كورىنىسى. اتتالي ونداي الەمدى «گيپەريمپەريا» دەپ اتايدى. اۆتوردىڭ ويىنشا، ادامزات بالاسى ودان باس تارتسا، سان الۋان سوعىستارعا بەلشەسىنەن باتادى. وسى «گيپەرشيەلەنىس» كەزىندە مەملەكەتتەر، ءدىني توپتار مەن لاڭكەستىك ۇيىمدار ءبىر- بىرىنە قارسى شىعىپ، ادامزاتتىڭ جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى.

 الايدا جاھاندانۋدى توقتاتپاي، اۋىزدىقتاسا، نارىقتى قۇرتپاي، تەك شەكتەپ قانا قويسا، سونداي- اق ءبىر مەملەكەتتىڭ ۇستەمدىگى جويىلىپ، دەموكراتيا جاھاندىق سيپاتقا يە بولسا، وندا ەركىندىكتىڭ جاڭا ۇلگىسى پايدا بولادى. ونى «گيپەردەموكراتيا» دەپ اتايدى. سونىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ دەموكراتيالىق «ۇكىمەتىن» قۇرىپ، اتالعان بيلىكتىڭ تاجىريبەسىن جان- جاققا تاراتۋعا بولادى. وندايدا ءاربىر ادام ءوز ەركىمەن تاڭداۋ جاسايدى. تەحنيكا مەن تەحنولوگيالاردى وزدىگىمەن پايدالانىپ، كەيىنگى ۇرپاققا قورشاعان ورتانى قاز- قالپىندا قالدىرا الادى.

 اتتالي الداعى ەلۋ جىلدى بىلاي دەپ سيپاتتادى: گيپەريمپەريا گيپەرشيەلەنىس ارقىلى گيپەردەموكراتياعا وتەدى. 2035 - جىلعا دەيىن ا ق ش- تىڭ ۇستەمدىگى اياقتالادى. سودان باستاپ بولاشاقتىڭ ءتورت بىردەي تولقىنى -  گيپەريمپەريا، گيپەرشيەلەنىس پەن گيپەردەموكراتيا بىرىنەن سوڭ ءبىرى لاپ ەتە تۇسەدى. العاشقى ەكەۋى ءولىم- جىتىمگە سەبەپ بولسا، ءۇشىنشىسى بولماي قالۋى دا ىقتيمال. «دەگەنمەن، 2060 - جىلدا گيپەردەموكراتيا جەڭىسكە جەتەدى دەپ سەنەمىن. سەبەبى بۇل - ادامزاتتى ۇيىمداستىرۋدىڭ جوعارى فورماسى، ەركىندىكتىڭ وزىق ۇلگىسى» ، - دەيدى جاك اتتالي. الايدا سول گيپەردەموكراتياعا جەتۋ ءۇشىن ءبىراز قيىنشىلىقتاردان وتۋگە تۋرا كەلەدى.

 قىسقاسى، ەلباسى وقىعان كىتاپتى ءسىز دە وقىڭىز. بولاشاققا شولۋ جاساپ قايتاسىز.

 

اۆتور: ارمان اسقار

«الاش ايناسى»