انگلياداعى قازاقشا ستايل
راس، ونداي ادەمى دۇنيەلەردى جاساۋ ءۇشىن ۋاقىت، تەحنيكالىق قۇرالدار مەن قولدىڭ ەبى كەرەك. الىس انگليادا تۇراتىن وتانداسىمىزدىڭ سايتىنا تاپ بولعاندا العاش ويىما كەلگەنى وسى بولدى. قالىپتاسقان ادەتپەن مۇنداي ءمىنسىز دۇنيەلەردى كىم جاساعانىن، الىستاعى انگليادا قازاقى ويۋ- ورنەكتى ديزاينى بار دۇنيەلەردىڭ قايدان جۇرگەنىن بىلگىم كەلدى. ءسويتىپ وتىرىپ، سايت يەسىن تاۋىپ سوزگە تارتتىم. تانىسىپ قويىڭىز - ايمان ساعاتوۆا. سايتتىڭ ادرەسى - kazakhsha-style.co.uk. ايماننىڭ باتىس قازاقستانداعى اقسايدان اعىلشىن ەلىنە قونىس اۋدارعانىنا 8 جىل بولىپتى.
- سايتىڭىزدىڭ اتى ەلەڭ ەتكىزدى. مۇنداي اتاۋدى ونىمىڭىزگە قالاي، قايدان الدىڭىز؟ سايتتى كىم جاسادى، جۇرگىزەدى؟
- بۇل مەنىڭ ءستيلىم. ەس بىلگەلى قولونەرمەن اينالىسىپ كەلەمىن. سوندىقتان قازاقى ستيلدەگى دۇنيەلەر جانىما جاقىن. ويۋ- ورنەكتى، تەرىدەن جاسالعان بۇيىمداردى باسىندا «سارمات» دەپ اتاعىم كەلگەن. ۇزاق ويلاندىم. كەيىن العاشقى سومكەمدى جاساپ شىققاندا وسى اتاۋ بىردەن ءتىلىمنىڭ ۇشىنا كەلدى. قازاقشا ستايل بۇل مەنىڭ قولونەر ءستيلىم بولىپ قالىپتاسىپ كەتتى. سايتقا كەلەر بولساق، ءوزىم جاسادىم. ءوزىم سۋرەتتەرىن سالىپ، جۇرگىزىپ وتىرامىن.
- «سارمات» اتاۋىن ويلاستىرعانىڭىزعا قاراعاندا تاريحشىسىز عوي دەيمىن...
- مەنىڭ ءاۋ باستاعى ماماندىعىم تەحنيكالىق ماماندىق، وعان قوسا اۋدارماشىمىن. اتام تاريحشى بولعان. انام ارحيتەكتور، سۋرەت سالادى. انامىزدىڭ قاسيەتى ۇيدەگى ءۇش قىزدىڭ ىشىندە ماعان «جۇعىپتى» . جالپى، قولونەرشىلىككە كەلسەك، ول مەنىڭ اۋەستىگىم. جانىم سۇيەدى.
- ءبىر زاتتى جاساۋعا قانشا ۋاقىت كەتەدى؟ ماتەريال قالاي وڭدەلەدى؟ بيزنەسىڭىزدەن پايدا تۇسە مە؟
- ءبىر زاتتى جاساۋ ءۇشىن مەن 25 ساعاتتان 45 ساعاتقا دەيىن ۋاقىت جۇمسايمىن. ءبىر قىزىعى، سۇيىكتى ىسىڭمەن اينالىسقاندا ءىشىڭ مۇلدەم پىسپايدى. كۇيزەلىسكە ۇشىرامايسىڭ. باسىندا اۋەستىك بولاتىن، ءبىراق ءوسىپ، دامىتىپ اكەتۋ ءۇشىن قۇرالدار كەرەك بولدى. قىزىعۋشىلىق ادامدى تارتىپ اكەتەدى ەكەن. بيزنەس دەپ ايتۋعا ازىرشە ەرتەرەك، ويتكەنى ساتىلىمنان تۇسكەن قارجى ماتەريالعا، ءوزىمنىڭ وقۋىما، جاڭا ءبىلىم يگەرۋىمە كەتەدى. جالپى تەرى ماتەريالى وتە قىمبات. مەن جاسايتىن ماتەريال قازاقستاندا جوق. ارزان قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەۋ ارزان دۇنيەنى جاساۋعا اكەلەدى. ءبىراق شەبەرلىگىڭدى دامىتساڭ ۇيرەنىپ كەتۋىڭە، لايىقتى ناتيجە الۋعا دا بولادى. ەلىمىزدە بۇل وندىرىستىك باعىت اسا دامي قويماعان. بۇل كاسىپتى جولعا قويۋ يدەياسى قازاقستاندا جۇرگەندە كەلگەن ەدى. ءبىراق تەرى يلەۋ، اسىرەسە، تابيعي وڭدەۋ تەحنولوگياسىنىڭ تالاپتارى وتە قاتاڭ. ءدال ءقازىر بۇل تەحنولوگيا تەك ساناۋلى ەلدەردە عانا دامىعان. يتاليا، انگليا، مەكسيكا جانە ا ق ش پەن كانادادا عانا جوعارى دارەجەدە دامىعان. تۇركيالىق رەسۋرستار دا بار، ءبىراق ول جاقتا دا ساپا ناشار. سالىستىراتىن نارسە بار بولعان كەزدە عانا ساپانى تۇسىنەسىز. ايتپەسە، كەز كەلگەن ادام تازا تەرىنىڭ باعاسىنا جەتە بەرمەيدى. اسىرەسە، يتاليادا ستاندارت تالاپتارى وتە قاتاڭ. ءتىپتى امەريكالىقتار مەن اعىلشىنداردىڭ وزدەرىن جولدا قالدىرادى. ويتكەنى، وڭدەۋشى زاتتىڭ قۇرامىنداعى حيمياعا كوپ نارسە بايلانىستى. دەگەنمەن، امەريكالىقتاردان ارتىق ەتىپ ەشكىم ەشتەڭە وندىرە قويعان جوق. سول سەبەپتى ءار جاسالعان دۇنيەنىڭ باعاسى قىمباتقا شىعادى. دەگەنمەن مەن جاساپ شىعارعان ونىمدەرىمە سۇرايتىن قۇن باسقالارمەن سالىستىرعاندا ەڭ تومەندەرىنىڭ ءبىرى. ەگەر مەن قايىس بەلبەۋدى 24 ساعات ىشىندە تىگىپ، وعان 175 فۋنت- ستەرلينگ سۇراسام، امەريكالىقتار ءدال وسىنداي جۇمىس كولەمىنىڭ ەڭبەگىنە 600 دوللار سۇرايدى. مەن وسىنداعى (بريتانيا) جانە شتاتتارداعى ارىپتەستەرىممەن تىعىز بايلانىستامىن. ولاردىڭ جاساۋ تەحنيكاسى مەنىكىنەن باسقا. سوندىقتان ءوز جۇمىسىمنىڭ باعاسى مەن شەبەرلىگىمنىڭ دەڭگەيىن دە جاقسى بىلەمىن. وسى سەبەپتەردى ەسكەرە وتىرىپ، ازىرشە سونداي پايدا تۇسەدى دەپ ايتا المايمىن. ءارى ىزدەنۋگە ۋاقىتىڭ كوپ كەتەدى. ىزدەنىس جاقسى قاسيەت. بۇل ەلدە ءوزىن ءوزى جەتىلدىرىپ وتىرۋ كەڭىنەن تاراعان. امەريكالىق ارىپتەستەرىم زەرگەرلىك ناقىشتاردى سالۋ سالاسىنداعى بىلىمدەرىمەن، تاجىريبەسىمەن قۋانا- قۋانا بولىسەدى.
تەرىنى يلەۋ - وڭدەۋدىڭ باستاپقى جانە ماڭىزدى كەزەڭى بولىپ سانالادى. وڭدەلگەن ساپالى دۇنيە عاسىرلار بويىنا ساقتالۋى مۇمكىن. بۇل شيكىزاتتىڭ وزىندىك كونسەرۆاتسيالانۋى سەكىلدى. يلەۋدىڭ ەكى ءادىسى بار. ەجەلگى جانە قازىرگى كۇنى كەڭ تارالعان يلەۋ ءادىسى - وسىمدىك نەگىزىندە. مۇنداي وڭدەۋ تابيعي تەكتى قىشقىل ارقىلى جۇزەگە اسادى. بۇل قىشقىلدى بەلگىلى ءبىر اعاش تۇرلەرىنەن عانا، ەمەننەن (ەمەندىك دەپ تە اتالادى) ، ميموزادان جانە جاڭعاق دىڭدەرىنەن الادى. وسىمدىك نەگىزىندە يلەپ- وڭدەلگەن تەرى تولىقتاي تازا تابيعي ءونىم بولىپ سانالادى. يلەۋدىڭ ەكىنشى ءتۇرى حروم قوسىندىلارىن قولدانۋدان تۇرادى. بۇل حيميالىق زاتتار تەرىگە بەرىكتىك، ۇزاققا شىدامدىلىق، توزىمدىلىك سيپاتىن بەرگەنىمەن ونى قولدانىستان شىققان سوڭ ۋتيليزاتسياعا جىبەرۋ كەزىندە قيىندىقتار تۋدىرادى.
- قازاقستاندا كاسىپ اشقىڭىز كەلمەي مە؟
- قازاقستانعا قايتىپ كوشىپ بارىپ، ءوندىرىسىمدى اشۋ ۇلكەن ارمانىم دەر ەدىم. ءدال ءقازىر وعان مۇمكىندىگىم جوق. بارعا قاناعات. ءبىراق ەلگە قايتىپ كەلۋ ۇنەمى ويىمنىڭ ءبىر تۇكپىرىندە جۇرەدى.
- بىزدە ۇلتتىق ناقىشتاعى ورنەكتەرى بار دۇنيەلەرمەن اينالىساتىن كومپانيالار بار عوي. سولارمەن ارىپتەستىك ورناتۋعا ىنتالاندىڭىز با؟
- مەن ولارعا ءوز قىزمەتىمدى ۇسىنىپ حابارلاسىپ، حات جازىپ كوردىم. الايدا جاۋاپ بولمادى.
- مۇمكىن ماسەلە باعاسىندا بولار. ءسىزدىڭ تاۋارىڭىزدىڭ باعاسى ءبىزدىڭ تومەنگى جالاقى كولەمىنە تەڭ دەسەم دە بولادى.
- ولار جاپپاي وندىرەتىن ءوندىرىس بولعاندىقتان، كوپ وندىرە الادى. ال مەنىكى ساناۋلى دۇنيەلەر بولعاندىقتان باعاسى دا نەگىزدى. ويتكەنى، ءار جۇمىستىڭ ارتىندا تىنىمسىز ەڭبەك جاتىر. ءوز ۋاقىتىمنىڭ وتەۋى ءارى كۇنكورىس. سول سەبەپتى دۇنيەلەرىمە باعانى سايكەسىنشە سۇرايمىن. انگليا وتە قىمبات ەل، تاۋار باعاسىنىڭ ەلۋ پايىزى ماتەريالعا كەتەدى. ال قالعانى ۋاقىتىم مەن ەڭبەكتىڭ قوسىندىسى، ياعني كوز مايىن تاۋىسقان ۋاقىتتارىم. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتايىن، ماعان اسىپ- تاسقان داۋلەتسىز، جاي عانا ەسەپشوتتاردى تولەپ، قاراپايىم ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن اپتاسىنا 5 سومكە تىگۋىم كەرەك. نەمەسە ايىنا 25 سومكە، سونىڭ وزىندە ارتىق كىرىس تۇسپەيدى. دەمالىسقا قارجى جيناي الماۋىم مۇمكىن. ءارى ولار بىردەن وتە قويمايدى. سوندىقتان مەن تەك سومكە تىكپەيمىن. ءامياندار، بەلدىكتەر، سۋىق قارۋ قىنى، سونداي- اق ءبىرلى- جارىم قىزىقتى تاپسىرىستار ءتۇسىپ تۇرادى. مىسالى، قويىلاتىن رىتسارلىق توبەلەستەر كورسەتىلىمدەرى ءۇشىن تەرى دۋلىعالار تىگۋ، ستيمپانك ستيلىندە تەرى كورسەتتەر. وسىلاردىڭ بارلىعىنا قازاقى ويۋ- ورنەكتەر سالىپ وتىرامىن. ولار عاجايىپ ۇيلەسىم تابادى. كەيدە تاپسىرىس بەرۋشىلەر كەلىپ، ءوز اقشاسىنىڭ كولەمىن ايتىپ، ولاردى تۇگەل جۇمساعىسى كەلەتىنىن ايتادى.
- انگليادا ونىمدەرىڭدى كىمدەر كوبىرەك الادى؟
- كوپشىلىگى ينتەرنەت ارقىلى حابارلاسىپ، تاپسىرىس بەرىپ جاتادى. ەڭ قىزىعى، العاشقى ساتىپ الۋشىلارىم وتانداستارىمىز ەمەس، شەتەلدىكتەر بولعان. اسىرەسە، قازاقستاندا جۇمىس ىستەگەن شەتەلدىكتەر، ەلىمىزگە قۇرمەتىن ءبىلدىرىپ، ەلىمىزگە عاشىق بولعان ازاماتتار ءجيى حابارلاسادى.
- شەتەلدىكتەرگە سىيعا تارتۋعا ۇيالماي كورسەتەتىن دۇنيە عوي. رەسمي، زيالى قاۋىم وكىلدەرى، ىسكەرلىك ورتالارمەن بايلانىسقا شىعىپ كورمەدىڭىز بە؟
- زەرگەرلىك، قولونەرشىلىك ونەرى مەن ساتا ءبىلۋ ونەرى ەكى بولەك پە دەيمىن. شىعارماشىلىق ادامىنا ول بەرىلمەگەن سەكىلدى. بۇل ماسەلەگە كەلگەندە انام سەكىلدى وتە ۇيالشاقپىن. بۇيىمدارىمدى ايتۋعا، كورسەتۋگە، بايلانىستارىمدى اراعا سالۋعا ىڭعايسىزدانامىن. نەگىزى، ءبىرىنشى ماماندىعىم بويىنشا مەن ەلشىلىك شارالارىنا، زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءجيى جينالاتىن جەردە كوپ جۇرەمىن. ءبىراق اۋدارماشى رەتىندە. ول جەرلەردە مەنى ەشكىم قولونەرمەن اينالىسادى دەپ ويلامايدى. قازاقى بۇيىمدارداعى ويۋ- ورنەكتىڭ تەرەڭ ماعىناسى بار ەكەندىگىن ءار قازاق تۇسىنەدى. ءجيى قولدانىلاتىن ءقوشقارمۇيىزدىڭ كيەسى، بويتۇمارلىق قاسيەتى بار.
- شەبەرحاناڭىز، وقۋشىلارىڭىز بار ما؟
- جەكە شەبەرحانام جوق، ۇيدەگى گاراجىمدى ستۋديا- شەبەرحاناعا اينالدىرىپ جابدىقتاپ قويدىم. مۇندا كوپتەگەن شەبەرلەر ۇيرەتۋ ارقىلى دا جاقسى تابىس تابادى. ءبىراق ءوزىم ۇيرەنۋ ۇستىندەمىن عوي. ءارى ۇيرەتۋ كوپ جاۋاپكەرشىلىكتى، ءمورالدىق تۇرعىدا دايىندىقتى قاجەت ەتەدى. جۇگى اۋىر. تابىس كەرەك ەكەن دەپ، شالا- پۇلا ءىس جاساعىم كەلمەيدى. قاشان تياناقتى تۇردە دايىن بولامىن، سول كەزدە شاكىرت الامىن.
- قازىر نە ىستەپ جاتىرسىز؟
- جاڭاجىلدىق سىيلىقتاردى دايىنداپ جاتىرمىن. دوستارىما، تۋىس- تۋعاندارىما، جيەندەرىمە، سىڭلىلەرىمە بىلەزىكتەر جاساعىم كەلەدى. اكە- شەشەم اقسايدا تۇرادى. اپا- سىڭلىلەرىم مۇناي سالاسىندا ىستەيدى. مەنىڭ قولونەرشىلىگىم تۇراقتى تابىس كوزى بولماسا دا ءوز- ءوزىمدى تاپقانىما قۋانامىن. ءوز ىسىمنەن ءلاززات الامىن. قارا كۇن دەپ اقشا جيمايمىن، كۇيزەلىسكە تۇسپەيمىن. تەك ءبىر نارسە ءۇشىن الاڭدايمىن. ول باۋىر ەت بالالارىم. مەن ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىقتارىم وسىلار.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ۆەنەرا تۇگەلباي،
«ەگەمەن قازاقستان»