تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن قالاي باعالاپ ءجۇرمىز؟
الايدا سول بايلىعىمىزدى باعالاپ، جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋدى كەيىنگى ورىنعا قويىپ كەلەمىز. ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ، دەربەستىگىمىزدى پاش ەتكەن تاۋەلسىزدىكتى ءوز دەڭگەيىندە ۇلىقتاي الماي كەلە جاتقانىمىز ايدان انىق. تاريحىمىز بەن تانىمىمىزعا ەش قاتىسى جوق جاڭا جىل مەرەكەسىنە كەلگەندە جانىمىزدى سالامىز دا تاۋەلسىزدىكتى ناسيحاتتاۋعا كەلگەندە تابانداپ قالاتىنىمىز وكىنىشتى-اق. وسىلايشا كولەڭكەدە قالدىردىق.
قازىر جاڭا جىل مەرەكەسىنە دايىندىق شارالارى ەكى اي بۇرىن باستالىپ كەتەدى. نەشە ءتۇرلى جارنامالار مەن قۇتتىقتاۋلار ءىلىنىپ، جاسىل شىرشالار بوي كوتەرە باستايدى. «كەلە جاتقان جاڭا جىل مەرەكەسى قۇتتى بولسىن» دەپ قاۋقىلداسىپ، قولىنان كەلگەنىن ءبارىن ايامايتىن كەيبىر شەنەۋنىكتەردىڭ تاۋەلسىزدىك جونىندە جاق اشپايتىنى جاسىرىن ەمەس.
ال تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىن ەكى-اق كۇن قالعاندا ەسىمىزگە تۇسىرەمىز دە، جەتىم قىزدىڭ تويىنداي ەتىپ ىرىمىن جاساي سالامىز. بۇل جىل سايىن قايتالانىپ كەلە جاتقان ءۇردىس. قازاقتىڭ باسىنان ارىلماي كەلە جاتقان ۇلكەن قاسىرەت. جالپى، جاڭا جىلدىڭ ءبىزدىڭ ۇلتىمىز ءۇشىن دە، مەملەكەتىمىز ءۇشىن ەشقانداي ماڭىزى جوق ەكەنى ايتىلىپ تا، جازىلىپ تا ءجۇر.
مۇنى - ءبىز ءبىر ايدىڭ ەكىنشى ايعا اۋىسۋى سەكىلدى، ءبىر جىلدىڭ ەكىنشى جىلعا اۋىسۋى دەپ قانا تۇسىنگەن ءجون. ەندەشە، وسى كەمشىلىككە كەلەشەكتە قالاي توسقاۋىل قويامىز؟ قازاقتىڭ باعىنا بىتكەن قاسيەتتى مەرەكەنى بولاشاقتا قالاي اسپەتتەيمىز، بەدەلىن قالاي كوتەرەمىز؟ «پىكىرلەر الاڭىنىڭ» بۇگىنگى قوناقتارى ءسوز ەتسىن.
قۇل-كەرىم ەلەمەس، اقىن:
- ءبىز رۋحاني تۇرعىدان ەرگەجەيلەنىپ كەتتىك. بۇل - قاراپايىم بولىپ كورىنگەنمەن ويلانعاننىڭ جۇرەگىن ويىپ تۇسىرەتىن ماسەلە.
بۇل ماسەلە جالپى مەملەكەتتىڭ مەملەكەتتىگىن بىلدىرەتىن، ونىڭ ەڭ ۇلى ءىسى. نەمەسە تاۋەلسىزدىك مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ ۇلى مەرەكەلەرىنىڭ ءبىرى. ءارى ەڭ باستى مەرەكەسى. انىعى - مەملەكەتتىڭ مەرەكەلىك ءرامىزى! سوندىقتان ونى «جاڭا جىل» مەرەكەسىمەن كومەسكىلەۋ مەملەكەتتىگىمىزدىڭ وزىنە سىن! اۋەلى ونى تويلاپ بولعانعا دەيىن جاڭا جىل مەرەكەسى جايلى جارنامالاردى، مەرەكەلىك شوۋلاردى توقتاتا تۇرعان ءجون. تەك تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنىڭ جارناماسى جاسالۋى شارت. باسىلىمدار مەن تەلەارنالاردى وسى تۇرعىدا پايدالانىپ، ۇلتىمىزدىڭ يدەولوگيالىق قارۋى ەتۋىمىز شارت.
تاۋەلسىزدىك اتتى ءتاتتى ۇعىمنىڭ قادىر-قاسيەتىن قاستەرلەپ، وعان شەكسىز قۇرمەت كورسەتۋ ەڭ اۋەلى وزىمىزدەن باستالۋى كەرەك. ونسىز بۇل مەرەكەنىڭ جاڭاجىلدىڭ كولەڭكەسىندە قالعانى قالعان.
ەكىنشىدەن، بۇل تاۋەلسىزدىكتى دارىپتەۋدى سول مەرەكە قارساڭىندا عانا قولعا الىپ، باسقا كەزدە ءۇنسىز جاتۋعا تاعى بولمايدى. جىل بويى ءار نارسەنىڭ ىڭعايىنا كەلتىرىپ، ءتۇرلى جيىندار مەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ كەرەك. ءار ءبىر اتا-انا بۇل تاۋەلسىزدىكتىڭ باعاسىن وتباسىندا وتىرىپ-اق بالالارى مەن نەمەرەلەرىنىڭ قۇلاعىنا قۇيىپ، ساناسىنا ءسىڭىرۋدى وزدەرىنىڭ ەڭ باستى مىندەتىنە اينالدىرۋ كەرەك.
تاۋەلسىزدىك كۇنى كەزىندە جۇرتقا قۇندى-قۇندى سىيلىقتار تاراتىپ، بالالاردىڭ كوڭىلىن كوتەرەرلىكتەي تانىمدىق شارالار ۇيىمداستىرىپ، فيلمدەر كورسەتىپ، وسى كۇندى اسىعا كۇتەتىندەي دارەجەگە جەتكىزۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن.
امانتاي تويشىباي، جۋرناليست:
- بۇل - كوپتەن بەرى جازا-جازا جاۋىر بولعان تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى. قاراشا ايىنان باستاپ ءار قالانىڭ ورتالىق الاڭدارىندا ءزاۋلىم شىرشالار بوي كوتەرەدى. ءبىراق تاۋەلسىزدىكتىڭ نىشانى دا سەزىلمەيدى. وسىلاي وزگەنىڭ جىن ويناعىنا ءتاۋ ەتىپ، «قور بولعان قايران تاۋەلسىزدىك...» دەپ نالىپ جۇرەتىنىمىز وكىنىشتى.
ءبىزدىڭ قازاق ءبىر ادەتتى بويىنا ءسىڭىرىپ السا ودان قايتىپ قۇتىلۋى ەكى تالاي. سونىڭ ءبىرى - شىرشا قويۋ ءداستۇرى. بيلىكتەگى شەنەۋنىكتەر پرەزيدەنتتىڭ جانە اكىمنىڭ شىرشاسى دەپ، جىل سايىن جەلتوقسان ايى باستالماي جاتىپ ابىگەرگە ءتۇسىپ جۇرگەنى... ءتىپتى، «كىمنىڭ شىرشاسى بيىك بولادى؟» دەپ اكىمدەر ءوزارا باسەكەلەسەتىندى تاۋىپ الدى. مۇنى - قازاقتىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعىسى كەلمەيتىن كەيبىر شوۆينيستەردىڭ جاساپ جۇرگەنى دەۋگە بولادى. وندايلاردىڭ ەركىنە سالساڭ، جەلتوقساننىڭ 16-17-دەگى مەرەكەلىك كۇندەردى كۇنتىزبەدەن مۇلدەم الىپ تاستاعىسى كەلەدى.
بۇل - حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن مويىنداعىسى كەلمەيتىن سولقىلداق ساياساتتىڭ سولاقاي ىقپالىنا ءتۇسىپ، ۇلت قادىر تۇتاتىن قاسيەتتى ۇعىمداردى مويىنداعىسى كەلمەيتىندەردىڭ ارەكەتى دەر ەدىم. بۇل ەڭ الدىمەن كەلەشەك ۇرپاقتىڭ بويىنا پاتريوتتىق سەزىمنىڭ قالىپتاسۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان جاڭا جىل مەرەكەسىنە ايلاپ، اپتالاپ شابىلۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. كەرىسىنشە سول ۋاقىتىمىز بەن كۇشىمىزدى تاۋەلسىزدىك كۇنىنە جۇمساعانىمىز ءجون.
ايبەك ىدىرىسوۆ، ءمۇعالىم:
- تاۋەلسىزدىك - ەستىگەن قۇلاققا جاعىمدى، كەز-كەلگەن ۇلتقا قاستەرلى ۇعىم. «وسى تاۋەلسىزدىك بىزگە قالاي جەتتى؟ قادىر-قاسيەتىن بىلە الىپ ءجۇرمىز بە؟ ۇلتتىق بولمىسىمىزدى تولىقتاي قالىپتاستىرا الدىق پا وسى ارالىقتا؟» دەگەن ويلار كەز-كەلگەن ادامدى مازالاۋى ءتيىس شىعار. ءبىراق مەنى قىڭجىلتاتىنى وسى سۇراقتارعا ۇلكەن ارىپپەن «جوق!» دەگەن جاۋاپتىڭ ءوز جۇرەگىمنەن شىعۋى. سەبەبى، بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلاتىن جاستار جاعى، ۇلتتىق بولمىسىمىزعا دا، ەگەمەندىگىمىزگە دەگەن قادىر-قاسيەتىڭە دە مىي قاتىرىپ جاتقانى شامالى. كوبىنىڭ ويلايتىنى قارىننىڭ توقتىعى، كويلەكتىڭ كوكتىگى، بيلىككە قول جەتكىزىپ بەدەلدىڭ قۇلىنا اينالۋ. ال، شىن مانىنە كەلسەك وسى وزدەرىڭ ازامات ساناپ، كەۋدە كەرىپ جۇرگەن كوپشىلىكتىڭ بويىندا، كەشەگى جەلتوقساننىڭ مۇزدى قارىندا ۇلت تاعدىرى، ۇرپاق بولاشاعى ءۇشىن قۇربان بولعان قايرات پەن ەربولدىڭ، ءسابيرا مەن ءلاززاتتىڭ جالىندى رۋحىنىڭ ۇشقىنى دا جوق عوي. سونىمەن قوسا، جالپى ەزگىدەن ەڭسەسى تۇسكەن حالىق، نارىق زاماندا نان تاپقانعا شۇكىر دەۋمەن جۇرگەندەي.
ال بالىق باسىنان ءشىرىپ جاتسا كىمگە داۋ ايتامىز؟ ەلباسى ءوز مەرەكەسى كۇنى، جاڭا جىل مەرەكەسىنىڭ العاشقى اشىلۋىندا ەلگە تىلەگىن جاۋدىرادى. نەگە قانمەن جەتكەن قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدەن اتتاپ ءوتتى ەكەن دەگەن وي سانالى جاننىڭ جۇرەگىن اۋىرتپاي قويمايدى. شىنىمەن بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى شايتاننىڭ شوعىن ۇرلەيتىن 31- جەلتوقسان كۇنگى جاڭا جىلعا اسىعادى. ال. تاۋەلسىزدىك بىزگە كوكتەن تۇسكەندەي 16- جەلتوقساندى «قارالى كۇن» دەپ تە جاريالامادىق.
ازىرلەگەن: تىلەۋبەردى ساحابا
kazakia.kz