موڭعولياداعى قىزمەتتە اشىلماعان قۇپيا كوپ
كەڭەس وكىمەتىنىڭ اياقتان جاڭا تۇرا باستاعان كەزەڭىندە ستاليننىڭ ءتۇرلى سەبەپپەن قازاق ۇلتىنىڭ كوشباسشىسى، بەدەلى مەن ابىرويى وتە زور تۇلعالاردىڭ بىرەگەيى تۇرار رىسقۇلوۆتى موڭعولياداعى كوممۋنيستەرگە كومەك بەرۋ ءۇشىن سوندا جۇمساعانى بەلگىلى.
سول جاقتا 9 اي ءجۇرىپ موڭعولداردىڭ تۇڭعىش اتا زاڭىن ءوز قولىمەن جازىپ، ءارى استاناسىنىڭ اتىن ۇلان- باتىر دەپ قويىپ بەرگەن رىسقۇلوۆتى بۇگىنگى موڭعول ەلى شىن نيەتپەن قۇرمەتتەيدى. ول جايىندا تاريحي كىتاپتارىمەن قاتار وقۋلىقتارىنا دا ەرەكشە ىلتيپاتپەن ەنگىزىپ ءجۇر. تىپتەن عالىمدار رەسەيدىڭ ورتالىق مۇراعاتىمەن كەلىسىمشارتقا دا وتىرىپ، استاناسىنىڭ اتاۋىن بەلگىلەپ، اتا زاڭدارىن جازىپ بەرگەن قايراتكەر جايىندا مىڭ بەتتەن اساتىن وتە قىزىقتى ماعلۇماتتاردى الدىرىپتى. مۇنداي ماعلۇماتتى استانادا وتكەن «تۇركى الەمى: تۇلعالار تاعىلىمى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا موڭعوليادان كەلگەن پروفەسسور چۋلۋۋن داشداۆا ايتتى.
سوڭعى ۋاقىتتارى تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ىنتىماعىن تەرەڭدەتۋگە كوپ كۇش سالىپ جاتقان استاناداعى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى اعىمداعى اپتادا «تۇركى الەمى: تۇلعالار تاعىلىمى» اتتى ماڭىزدى كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىردى. ماڭىزدى جيىننىڭ باستى تاقىرىبى - تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگى جولىندا جاندى اياماعان قايراتكەرلەر - يسمايل گاسپرالى، اليبەك حۋسەينزادە، مامەد ەمين راسۋلزادە، تۇرار رىسقۇلوۆ پەن سۇلتانبەك قوجانوۆ بولدى. تۇلعالاردىڭ سالماعىن ءازىربايجان، تۇركيا، وزبەكستان، رەسەي، ا ق ش، موڭعوليا، جاپونيا، قىرعىزستان ەلىنەن سالماقتى زەرتتەۋشىلەر مەن قايراتكەرلەردىڭ قاتىسۋىنان- اق اڭعارۋعا بولادى.
- ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ءىسىن ىلگەرىلەتە باستاعان تۇركى اكادەمياسى تاياۋدا حالىقارالىق ستاتۋس الىپ، جۇمىسىن جاڭا سەرپىنمەن ۇيىستىرۋعا كوشتى، - دەدى، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، عالىم دارحان قىدىرالى.
- بۇل تۇلعالاردىڭ بارلىعى كەزىندە ءيىسى تۇركىلەردىڭ تۇتاستىعى، بىرلىگى جولىنا ومىرلەرىن ارنادى. ءىشىنارا پىكىر قايشىلىقتارى بولماسا، جالپى ورتاق ماقساتتان اينىعان جوق. ماسەلەن، 1917 - جىلى مۇستافا شوقاي قازاق جۇمىسشىلارى كوميتەتىن قۇرعاندا رىسقۇلوۆ پەن قوجانوۆ ورىنباسارلىعىنا بەكىدى. كەيىن ءا. بوكەيحانوۆ ۇستالعاندا قوس تۇلعا قاتار قول قويىپ، جوعارعى باسشىلىقتان ونىڭ بوساتىلۋىن تالاپ ەتتى. مىنە، مۇنىڭ بارلىعى قازاقتىڭ، تۇركىنىڭ تۇتاستىعىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ دە ماقساتىمىز - ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەن، تۇركى تۇلعالارىنىڭ ەڭبەگىن جاس بۋىنعا ناسيحاتتاۋ.
ەكى كۇنگە سوزىلعان عىلىمي كونفەرەنتسيادا الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلىنەن جەتكەن سالماقتى عالىمدار تىڭ جاڭالىقتارىمەن دە ءبولىستى. سونىمەن بىرگە قىرعىزستانداعى تاريحشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى تىنچتىكبەك چورەتەگين كەنەسارى حاندى ۇلت- ازاتتىق جولىنداعى كۇرەسكەر رەتىندە جازىپ، وقۋلىققا ەنگىزگەندەرىن مالىمدەدى. ال تاتارستاننان جەتكەن پرفەسسور دامير يسحاكوۆ تا تۇلعالاردىڭ جاڭا قىرىن تانۋعا قاتىستى ءوزىنىڭ توسىن ويلارىمەن ءبولىستى. جالپى، تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ وكىلدەرى بۇگىنگىدەي كەلەلى باسقوسۋ وتكىزىپ، ورتاق تۇلعالارىن تانۋ مەن تابۋ جولىندا تىزە قوسا قيمىلداۋى سول بابالار مەن اعالار سالعان ىزگى جولدىڭ زاڭدى جالعاسى ەكەنى انىق.
aikyn.kz