جەر سىلكىنىسىنىڭ وشاعى تەرەڭدەگەن سايىن ونىڭ قۋاتى دا ارتا تۇسەدى - عالىم پىكىرى
بۇل تۋرالى بۇگىن الماتىدا حالىقارالىق «شەكاراسىز جەر سىلكىنىسى» جوباسى اياسىندا وتكەن اشىق عىلىمي ءدارىس بارىسىندا كەمبريدج ( ۇلى بريتانيا) ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجەيمس دجەكسون ءمالىم ەتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا، تيان- شان تاۋ تىزبەگىندە ادەتتە جەراستى دۇمپۋلەرىنىڭ وشاقتارى تەرەڭدە ورنالاسقان. دەمەك، بۇل ايماقتا كۇشتى جەر سىلكىنىسىنىڭ بولۋى ىقتيمال.
«30-40 شاقىرىم تەرەڭدىكتەن شىعاتىن جەر سىلكىنىستەرىنىڭ قۋاتى جويقىن بولىپ كەلەدى. الماتى سەيسميكالىق قاۋىپتى ايماقتا ورنالاسقان. بۇل جەردە جەر سىلكىنىسىنە دايىن بولۋ، ونىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن جاڭا ادىستەردى، تەحنولوگيالاردى قولدانۋ اسا ماڭىزدى. اسىرەسە عارىشتىق تەحنولوگياعا ارقا سۇيەۋگە بولادى. ارينە، جەر سىلكىنىسى تەكتونيكالىق جارىلىمداردىڭ قوزعالىسىنان تۋىندايدى. سول جارىلىمداردا جەر قىرتىسىنىڭ ءبىر جاعى تومەن تۇسە، ەكىنشى جاعى جوعارى كوتەرىلەدى. مىنە، جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن وزگەرىسكە ۇشىراعان جەر بەدەرىن جەر سەرىگىنە ورناتىلعان رادارلىق تەحنولوگيا ارقىلى تەرەڭ زەرتتەپ بىلۋگە بولادى. بۇل ءزىلزالانىڭ تابيعاتىن ۇعىنۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزەدى» ، - دەدى ءوز سوزىندە عالىم.
اشىق دارىسكە عالىمدار مەن ستۋدەنتتەر، گەولوگيا جانە سەيسمولوگيا سالاسىنىڭ ماماندارى قاتىستى.
اشىق ءدارىستى وتكىزۋدەگى باستى ماقسات - ءزىلزالانىڭ قاۋىپتىلىگىنە جۇرتشىلىق نازارىن اۋدارۋ جانە اتالمىش حالىقارالىق جوبا بويىنشا عىلىمي- زەرتتەۋ جۇمىستارىنا جاس مامانداردى كوپتەپ تارتۋ.
«سوڭعى كەزدەرى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك- شىعىسىندا جەر سىلكىنىستەرى وتە جيىلەپ كەتتى. ارينە، ولاردىڭ بالدىق ماگنيتۋداسى وتە ءالسىز. دەگەنمەن، بۇل عالىمداردى، وسى سالانىڭ ماماندارىن، قالا بەردى، جۇرتشىلىقتى مەيىلىنشە الاڭداتۋدا. سوندىقتان جەر سىلكىنىسىن بولجاۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى، ادىستەرى جايىندا ءوزارا تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورىن شاقىرىپ وتىرمىز» ، - دەدى ءوز سوزىندە ق. ساتبايەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ق. تۇرىسوۆ اتىنداعى گەولوگيا جانە مۇناي گاز ءىسى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، پروفەسسور ەرىك بەسىمبايەۆ.
اۆتور: جاپپاربەرگەن ايبوتا