الەمنىڭ ەڭ اسەم كولدەرى - فوتو
بۇل جەرلەردىڭ كوركەم تابيعاتىن ءبىر سۋرەتتەن ۇعىنۋ مۇمكىن ەمەس، ونىڭ ادەمىلىگىن تەك سول جەرگە بارىپ قانا باعالاۋعا بولادى.
الەمدەگى ەڭ اسەم كولدەردىڭ ءتىزىمى قانداي؟
بايكال كولى، رەسەي
الەمنىڭ ەڭ تەرەڭ كولىنىڭ اۋماعى 31722 شارشى مەتردى قۇرايدى. عالىمدار 25-35 ميلليون جىل بۇرىن پايدا بولعان دەسەدى. بۇل كولدىڭ سۋىنىڭ مولدىرلىگى سونشالىق، 30-40 مەتر تەرەڭدىكتەگى نارسەلەردى انىق كورۋگە بولادى. سونىمەن قاتار، بايكال كولىنىڭ سۋىندا مەتان كوپ بولعاندىقتان، مۇز ەرىگەن ۋاقىتتا سۋ بەتىندە تەپ-تەگىس شەڭبەرلەر پايدا بولادى. مۇنى جاقىن اراداعى تاۋدىڭ شىڭىنان دا انىق بايقاۋعا بولادى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن ساياحاتشىلار بۇل شەڭبەرلەردى جات عالامشارلىقتاردىڭ ىزدەرى دەپ ەسەپتەيدى ەكەن.
حيللەر كولى، اۋستراليا
اۋستراليانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا، وڭاشالاۋ جەردە ەۆكاليپت ورمانىمەن قورشالعان حيللەر كولى بار. بۇل كولگە بارعىسى كەلگەندەر تەك اۋە كولىگىمەن عانا جەتە الادى. كولدىڭ ەرەكشەلىگى - سۋىنىڭ قانىق القىزىل تۇسكە بويالعاندىعى. بۇل ەرەكشە جاعدايدىڭ سەبەبى ءالى بەلگىسىز. عالىمداردىڭ «سۋ ىشىندەگى بالدىرلاردىڭ سەبەبىنەن» دەگەن جورامالدارى تەكسەرۋ ناتيجەسىندە راستالمادى.
كرەيتەر كولى، ا ق ش
اتى ايتىپ تۇرعانداي، كرەيتەر كولى جانارتاۋدىڭ كراتەرىندە، ياعني تۋرا اۋزىندا ورنالاسقان. كرەيتەر - امەريكاداعى ەڭ تەرەڭ كول. ەشقانداي وزەن كەلىپ قۇيمايتىندىقتان، قورشاعان ورتادان بولەكتەنىپ، ءموپ-ءمولدىر حالدە تۇر. بۇل كولدە ءجۇز جىلدان استام ۋاقىت بويى ۇلكەن «بورەنە» قالقىپ جۇرەدى. عالىمدار مۇنى كول سۋىنىڭ قۇرامىندا ەرەكشە كومپونەنتتەردىڭ بولۋىنان دەپ ەسەپتەيدى.
بەس گۇل كولى، قىتاي
بەس گۇل كولى - قىتايدىڭ تسزيۋچجايگوۋ ۇلتتىق ساياباعىنداعى كوپتەگەن سۋ بوگەندەرىنىڭ ءبىرى. تەرەڭدىگى بار بولعانى 5 مەتر بولاتىن كولدىڭ تۇبىندە ءبىر-بىرىمەن ايقاسىپ وسكەن اعاشتار بار. كوگىلدىر ءتۇستى كول سۋى مەن اينالاسىن قورشاعان اعاشتاردىڭ تۋدىرعان اسەم كورىنىسىن كورۋ ءۇشىن كۇنىنە مىڭنان استام تۋريستەر كەلەدى ەكەن.
رەزيا كولى، يتاليا
وڭتۇستىك-تيرولدىق رەزيا كولى قولدان جاسالعان: 1950- جىلى جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى سۋ توعانىن سالۋ كەزىندە وسى جەردەگى بىرنەشە اۋىلداردى دا سۋ استىنا باتىرۋدى ويلاستىرعان. سونىڭ ناتيجەسىندە بارلىعى سۋعا كەتىپ، تەك ⅩⅣ عاسىردا سالىنعان قوڭىراۋلى شىركەۋ عانا قۇلاماي ساقتالعان. شىركەۋدەگى قوڭىراۋ الىنىپ تاستالسا دا، ءتۇن ۋاعىندا قوڭىراۋ داۋسى ەستىلەدى دەگەن اڭىز بار.
ەيبراحام كولى، كانادا
كانادانىڭ البەرت پروۆينتسياسىندا ورنالاسقان ەيبراحام كولىنىڭ اسەم كورىنىسىن تاماشالاعىڭىز كەلسە، قىستا بارعانىڭىز دۇرىس. تابيعاتتىڭ ءدال وسى مەزگىلىندە سۋ بەتىنە مەتان كوپىرشىكتەرى كوتەرىلىپ، كول تۇبىندە ادەمى ورنەكتەر پايدا بولادى. الايدا، بۇل اسەم كورىنىستى تاماشالاۋ ءۇشىن قىستىڭ قاقاعان ايازىنا، ازىناعان جەلىنە، جەردىڭ تايعاقتىعىنا دايىن بولۋ كەرەك.
ناكۋرۋ كولى، كەنيا
كەنياداعى ناكۋرۋ كولى ءوزىنىڭ اسەمدىگىمەن ەمەس، جەرگىلىكتى فاۋناسىنىڭ ادەمىلىگىمەن ەرەكشە. تەرەڭدىگى 3 مەتردى قۇرايتىن كولدىڭ اششى سۋىندا كوپ مولشەردە فيتوپلانكتوندار بار. وسى پلانكتونداردى جەۋ ءۇشىن مۇندا مىڭداعان قوقيقازدار كەلىپ، ناكۋرۋ كولىن القىزىل تۇسكە بويايدى.
پليتۆيتس كولدەرى، حورۆاتيا
حورۆاتيا ۇلتتىق ساياباعىنىڭ ەڭ تاماشا جەرى - ءبىر-بىرىمەن سارقىرامالار ارقىلى بايلانىسقان كوك-جاسىل ءتۇستى 16 كول. كولدەردىڭ اينالاسىندا ۇڭگىرلەر سانى وتە كوپ. پليتۆيتس كولدەرى يۋنەسكو-نىڭ «بۇكىل الەمدىك مۇرالارى» تىزىمىنە ەنگەن.
تاال كولى، فيليپپين رەسپۋبليكاسى
پاريج - ەيفەل مۇناراسىمەن، لوندون - بيگ بەنىمەن، نيۋ-يورك - بوستاندىق ەسكەرتكىشىمەن تانىمال. ال فيليپپين رەسپۋبليكاسىنىڭ سيمۆولى - تاال كولى. كول ىشىندەگى ارالدا ورنالاسقان كىشكەنە كول مىڭداعان جىل بۇرىن جانارتاۋ اتقىلاۋى ناتيجەسىندە پايدا بولعان.
دايىنداعان: نازەركە سماعۇل
massaget.kz