الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى وزەندەر مەن كولدەر - فوتو

استانا. قازاقپارات  -تابيعات تىلسىمى قاشان دا جۇمباق. ونىڭ بارلىعىنىڭ سىرىن اشا بەرۋ دە مۇمكىن ەمەس. عالامنىڭ عاجايىپتارى ادامزاتتىڭ الاقانىنا بۇكىل قۇپياسىن اشىپ سالماي، ءالى كۇنگە ءبىر سىرلارىن ىشتە بۇگۋمەن كەلە جاتىر.

بۇگىن ءبىز سىزدەردى الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى وزەندەر مەن كولدەردىڭ تىلسىم سىرلارىمەن تانىستىراتىن بولامىز.

نيوس كولى، كامەرۋن

كامەرۋن جەرىندە ورنالاسقان نيوس كولى كوركىمەن كوز تارتادى. ەلدىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا ورنالاسقان كول الەمگە «اجال قۇشتىرۋشى» دەگەن اتپەن دە تانىمال. ءدال مۇنداي اتقا يە بولۋىنىڭ دا وزىندىك تاريحى بار. 1986- جىلى كول ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى، مال-جانى، ءتىپتى، ۇساق جاندىكتەرىنە دەيىن تۇگى قالماي قىرىلعان. كەيىننەن زەرتتەۋ جۇرگىزگەن عالىمدار تەڭىز دەڭگەيىنەن 1090 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان نيوس كولىنىڭ بۇرىنعى جانارتاۋ ورنىندا پايدا بولعانىن انىقتاعان. ال ماڭايداعى تىرشىلىكتى كۇل-تالقان ەتكەن - كولدىڭ تۇبىنە جينالعان ۋلى كومىرقىشقىل گازى بولىپ شىققان. ۇزاعىنان جينالعان گاز سۋدى جارىپ سول كۇنى اۋاعا شىققان ەكەن. ۋاقىت وتە كەلە تابانىنا كومىرقىشقىل گازىن جينايتىن كول ءالى دە قاۋىپتى سانالادى.

ريو تينتو وزەنى، يسپانيا

ريو تينتو - بۇل اندالۋسيا تاۋىندا اعىپ جاتقان وزەن. كونە زامانداردان بەرى بۇل وزەن جاعاسىندا كەن بايىتۋ ىستەرى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتىر: التىن، مىس جانە ت. ب. مەتالدار. سونىڭ سالدارىنان وزەندى كۇكىرت قىشقىلى باسىپ العان. مۇنداعى كوپتەگەن قازبا كارەرلەر ايدىڭ پەيزاجىنا وتە ۇقساس كەلەدى. اي پەيزاجى مەن قىزىل وزەن سيۋررەاليستىك كارتينانى ەسكە تۇسىرەدى. عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، مارس، اي جانە يۋپيتەر عالامشارلارىنىڭ جەر قىرتىسىنىڭ استىندا ءدال وسىنداي وزەندەر بولۋى مۇمكىن.

يانتسزى (چاڭجياڭ) وزەنى، قىتاي

قىتاي وزەنى يانزتسى - ەۆرازياداعى ەڭ ۇزىن، ءارى سۋى مول وزەن. سونىمەن قاتار، بۇل وزەن الەمدە ۇزىندىعى جونىنەن امازونكا مەن نىلدەن كەيىن ءۇشىنشى ورىندا. وزەن ورنالاسقان چۋنتسين پورتتى قالاسى - ەلدىڭ ءىرى ونەركاسىپ ورتالىعى. وزەن جاعالاۋلارىندا كوپتەگەن فابريكالار مەن زاۋىتتار جۇمىس ىستەيدى. ال قالعان قالدىقتارىن يانتسزىعا اعىزىپ جىبەرەتىن كورىنەدى. وزەن سۋىنىڭ قۇرامىنان ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى حيميكاتتار كەزدەسەدى ەكەن. قىتاي ەلى باسشىلىعى وزەندى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى باستاعانمەن، يانتسزى ءالى دە الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى ءارى لاس وزەندەردىڭ قاتارىنان شىعا الار ەمەس.

امازونكا وزەنى، وڭتۇستىك امەريكا

الەمدەگى ۇزىندىعى مەن سۋىنىڭ مولدىعى جاعىنان العاشقى ورىنداردى يەلەنەتىن امازونكا قاۋىپتىلىگى جاعىنان دا العاشقى ورىنداردا. وزەندە الەمدەگى ەڭ جىرتقىش جانۋارلار مەن جاندىكتەر كەزدەسەدى. توپتاسىپ جۇرەتىن پيرانيا بالىقتارى، قارا كايماندار، اناكوندا مەن ءىرىلى-ۇساقتى جىرتقىشتار كوپتەپ كەزدەسەدى. سونىمەن قاتار، امازونكا الابى - ناعىز پارازيتتەردىڭ دە وتانى.

«قايناپ» جاتقان كول، دومينيكان رەسپۋبليكاسى

بۇل كول دومينيكان رەسپۋبليكاسىنىڭ مورن- ترۋا- پيتون ۇلتتىق پاركىنە جاقىن ماڭدا ورنالاسقان. كولدى العاش رەت 1870- جىلى ەكى اعىلشىن ساياحاتشىسى اشقان. اتى ايتىپ تۇرعانداي قىسى-جازى قايناپ جاتاتىن كولدىڭ تەمپەراتۋراسى 92°س-تى قۇرايدى. بۇل - ادام دەنەسىن كۇيدىرە الاتىن تەمپەراتۋرا. جاڭبىرلى كۇندەرى كول سۋى سالقىنداعانمەن، شومىلۋعا رۇقسات بەرىلمەيدى.

گانگ وزەنى، ءۇندىستان

بۇل وزەننىڭ لاستانۋىنا ءوندىرىس پەن حالىق سانىنىڭ ارتۋى سەبەپ بولىپ وتىر. ۇندىستەردىڭ قاسيەتتى ءارى اڭىزدارىنا ارقاۋ بولعان وزەنى سانالاتىن گانگتىڭ قازىرگى جاعدايى مۇشكىل. قاسيەتتى وزەن سۋىنا جەرگىلىكتى جۇرت ورتەنگەن ءمايىت كۇلىن تاستايدى، جۋىنادى، تۇرمىستىق قالدىقتارىن اعىزادى. ءتىپتى، مۇندا شومىلۋدىڭ ءوزى قاۋىپتى. ءتۇرلى جۇقپالى اۋرۋلاردى ادامدار شومىلىپ ءجۇرىپ جۇقتىرىپ الادى. ياعني، وزەندە ەنتەروباكتەريالاردىڭ مولشەرى جوعارى. سونىڭ سالدارىنان جىلىنا گانگ وزەنىنە شومىلعان مىڭداعان ادام دۇنيەمەن قوشتاسىپ جاتادى.

ونونداگا كولى، ا ق ش 

ⅩⅨ عاسىردا ونونداگا كولى ا ق ش جەرىندەگى تانىمال دەمالىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولعان.  ⅩⅩ عاسىر باسىندا كول ەكولوگيالىق اپاتقا ۇشىرادى. كول الابىنا تاستالعان زاۋىتتاردان شىققان نيترات، فوسفات قالدىقتارى قاۋىپتى باكتەريالاردىڭ تارالۋىنا سەبەپكەر بولدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا سۋىن ىشۋگە تىيىم سالدى. 1940- جىلى كولدە شومىلۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتتى. ناتيجەسىندە قولدان جاسالعان ەكولوگيالىق اپات سالدارىنان تانىمال دەمالىس ورنىنىڭ زامانى كەلمەسكە كەتتى. 1970- جىلى كولدەن بالىق اۋلاۋعا دا بولمايتىنى ەسكەرتىلدى.

سيتارۋم وزەنى، يندونەزيا

سيتارۋم - الەمدەگى ەڭ لاس وزەن. يندونەزيا استاناسى دجاكارتا قالاسىنىڭ ماڭىنان اعىپ وتەتىن وزەنگە 9 ميلليون تۇرعىننىڭ قوقىسىن تاستايدى. وزەندەگى قوقىس قالدىقتارىنىڭ كوپتىگى سونداي، ءبىر كورگەن ادام مۇنى وزەن دەپ استە ويلامايدى. كەرىسىنشە، قوقىستان توسەلگەن كىلەم دەپ قابىلداۋى مۇمكىن. ۇزىندىعى 300 شاقىرىمدى قۇرايتىن وزەن جاعالاۋىندا 500 گە جۋىق زاۋىتتار مەن فابريكالار بار. العاشىندا وسى ءوندىرىس ورىندارى قالدىقتارىن شىعارۋمەن وزەندى لاستاسا، كەيىننەن تۇرعىندار دا قوقىس تاستاۋعا ەتتەرى ۇيرەنىپ كەتكەن. ءتىپتى، وزەننىڭ كەي تۇستارىندا وزەن سۋىن اۋىزسۋعا پايدالانادى دا ەكەن. 1980- جىلدارعا دەيىن ولكەنىڭ كوركەم مەكەنى بولىپ كەلگەن سيتارۋم بۇگىندە الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى وزەندەردىڭ قاتارىنا ەنىپ وتىر.

عالامتورداعى كوپتەگەن اقپارات كوزدەرى ەڭ قاۋىپتى كولدەردىڭ قاتارىنا سيتسيلياداعى «ءولىم كولىن» دە قوسادى. اسىرەسە ورىس ءتىلدى سايتتاردا بۇل كولدىڭ قاتەرلىلىگى جايلى كوپ ايتىلعان. «ءولىم كولى» دەپ مىنا سۋرەتتى قوسا بەرەدى.

ال بۇل سۋرەتتەگى كول يەللوۋستوۋندا ورنالاسقان. ەستەرىڭىزدە بولسا بۇل تۋرالى جازعان بولاتىنبىز. الداعى ۋاقىتتا وقىرماندارىمىزعا عالامتوردا جايىلىپ كەتكەن «ءولىم كولى» تۋرالى اڭىزعا قاتىستى اقپارات جاريالايتىن بولامىز.

جەر بەتىندە بۇدان وزگە دە قاۋىپتى كولدەر مەن وزەندەر جەتەرلىك. كوبىسى دەرلىك، ادامدار ارەكەتىنەن كەيىن ەكولوگيالىق اپاتقا ۇشىراپ، قاۋىپتى ايماققا اينالىپ شىعا كەلگەن. ال ولاردىڭ قايتا قالپىنا كەلۋى ءۇشىن مىڭداعان جىلدار قاجەت. تابيعات تا قورعاۋدى قاجەت ەتەدى.

دايىنداعان: ومىربەك سانسىزباي

massaget.kz