كۇيەۋىمنىڭ دوسىنا تۇرمىسقا شىقتىم
ءبىراق ماڭدايعا جازعاننان قاشىپ قۇتىلمايدى ەكەنسىڭ. مەنىڭ جايىمدى بىرەۋ تۇسىنەر، بىرەۋ تۇسىنبەس، ءتىپتى كىنالايتىندار دا تابىلار.
جوعارعى وقۋ ورنىن بىتىرگەن بويدا ماماندىعىم بويىنشا جۇمىسقا تۇرۋعا مۇمكىندىك بولمادى، سوندىقتان 2 جىل ءار ءتۇرلى ءىستى كاسىپ قىپ، كۇن كوردىم. ءوز قاجەتتىلىكتەرىمنەن باسقا اۋىلداعى اكە-شەشەمنىڭ كومىر-وتىنىن، مالدىڭ جەم-ءشوبىن الىپ بەرۋگە دە قارجى تابۋىم كەرەك بولدى. ءسويتىپ، ءارقيلى جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە بولاشاق كۇيەۋىم مەدەتپەن تانىستىم.
تانىستىعىمىزدىڭ سوڭى ماحابباتقا ۇلاستى. ءوزى قالانىڭ ىرگەسىندەگى اۋىلداردىڭ بىرىندە اتا-اناسىمەن تۇرادى ەكەن. كوپ ۇزاماي ەكەۋمىز شاڭىراق كوتەردىك. ول ءوزى سويلەسىپ ءجۇرىپ، الماتىنىڭ مەكتەپتەرىنىڭ بىرىنە ءمۇعالىم ەتىپ جۇمىسقا تۇرعىزدى. ءوزى ءسۇت زاۋىتىنان شىققان ونىمدەردى كۇن ۇزاق قالانىڭ ساۋدا نۇكتەلەرىنە تاسىمالدايدى.
ەكەۋمىز دە كۇندەلىكتى قالاعا جەكە كولىگىمىزبەن قاتىناپ جۇردىك. سول ساتتەردى ءالى دە ساعىنا ەسكە الامىن. ەكەۋمىز ءۇشىن كۇندە تاڭەرتەڭگىلىك، كەشكىلىك بىرگە جول ءجۇرۋ كەرەمەت قۋانىشتى ءسات ەدى. جول بويى سىرلاسامىز، ازىلدەسەمىز، كەيدە بۇرتيىسىپ، رەنجىسىپ الامىز. جاڭادان ۇيلەنگەن جاستار ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى باقىتتى شاقتار بولاتىن.
مەدەت كەيدە ءوزى مەنى الىپ قايتا المايتىن بولسا، جان دوسى داۋلەتكە تاپسىراتىن. «ءوزىڭ ءبىر تال شاشىن تۇسىرمەي، ۇيگە جەتكىزىپ سال» دەپ قالجىڭعا سۇيەپ، تاپسىرىپ جۇرەتىن. وندايدا داۋلەت دوسىنىڭ ايتقانىن قالت جىبەرمەي ورىنداپ، مەنى جەتكىزىپ سالادى.
ەكەۋمىز رەنجىسىپ قالساق، كەيدە ءبىر-بىرىمىزگە ارتىق-اۋىس ءسوز ايتىپ قويساق، ارامىزدا ءبىزدى تاتۋلاستىرۋعا بارىن سالىپ، شىر-پىر بولىپ ۇنەمى داۋلەت جۇرەتىن. داۋلەتتى ۇيدەگىلەر دە ءوز ۇلدارىنداي جاقسى كورىپ كەتكەن. قاشان ۇيلەنەسىڭ دەپ ونىڭ قۇلاق ەتىن جەۋشى ەدى.
اتا-ەنەم قاراپايىم، جاقسى ادامدار، مەن ول شاڭىراققا تەز ۇيرەنىسىپ، باۋىر باسىپ كەتتىم. مەدەت ۇيدەگى جالعىز ۇل، ءارى كەنجەسى ەدى. الدىندا التى اپكەسى بار. ولار ۇنەمى باۋىرلارىنىڭ قامىن ويلاپ، جوعىن تۇگەندەپ جۇرەتىن. مەنى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدا ولاردىڭ دا ۇلەسى بولدى.
ءبىر جىلدان سوڭ وتباسىمىز قۋانىشقا كەنەلىپ، ءسابيىمىز دۇنيەگە كەلدى. ۇلىمدى ۇيدەگىلەردىڭ ءبارى توبەلەرىنە كوتەرەدى. داۋلەت كىندىك اكە بولامىن دەپ نيەت بىلدىرگەن سوڭ، ءبىز دە قارسى بولمادىق. ءوزى «مۇمكىن مەنىڭ دە جولىم بولىپ، ءبىر ارۋدى قولىما قوندىرىپ، وسىنداي بالپاناقتاي ۇلدىڭ اكەسى بولارمىن» دەپ قالجىڭعا سۇيەپ، ىرىمدايتىنىن اڭعارتقان- دى.
مەن دە داۋلەت تەزىرەك ۇيلەنسە ەكەن، جانىما قۇربى تابىلار ەدى دەپ ويلايتىنمىن. ءتىپتى ءوزىمىز بىلەتىن جاقسى قىزداردى وعان تانىستىرىپ، تابىسىپ كەتسە ەكەن دەپ تىلەكتەس بولاتىن ەدىك.
سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە مەدەت جول اپاتىنا ۇشىراپ، اۋرۋحاناعا ءتۇستى دەگەن سۋىت حابار ەستىدىك. الىپ-ۇشىپ اۋرۋحاناعا بارىپ ەدىك، جان ساقتاۋ بولىمىندە دەپ ەشقايسىمىزدى كىرگىزبەدى.
دارىگەر «ءسىز جۇبايىسىز با؟» دەدى دە، وڭاشالاۋ ايتاتىن اڭگىمەسى بارداي يەك قاقتى. سونداعى ايتقانى «حالى تىم ناشار. مۇندايدا تەك ءبىر عاجايىپ بولماسا، ءومىر ءسۇرىپ كەتۋى ەكىتالاي. جۇرەگى قانشاعا شىدايتىنىن ايتا المايمىن. دايىندالا بەرسەڭىزدەر بولادى» دەدى دە كەتە بەردى.
مەڭ-زەڭ كۇيدە قالدىم. نە دەدى دەپ ەنتەلەپ كەلگەن اتا-ەنەمە، قايىن اپكەلەرىمە نە دەرىمدى بىلمەي مەلشيگەن قالپى تۇرىپ قالىپپىن. ولار مەنىڭ بەت-جۇزىمنەن-اق بايقاعان بولۋى كەرەك، بىرەۋى دارىگەردىڭ ارتىنان قايتا جۇگىرىپ كەتتى.
ايتسا-ايتقانداي التى ساعات دەگەندە «ءولدى» دەگەن سۋىت حاباردى دا ەستىرتتى. سونىمەن ەكى جىل قول ۇستاسقان كۇيەۋىم تىلگە كەلمەستەن، و دۇنيەلىك بولدى.
جۇرەگىم قان جىلايدى، اتا-ەنەمنىڭ ۇيىندە ءجۇرمىن، ءبىراق جانىمدا مەدەت جوق. ەندى ورالماسىن بىلسەم دە، انە-مىنە كەلىپ قالا ما دەپ ەلەڭدەيمىن. ۇيدە وتىرۋ مەن ءۇشىن ازاپ بولدى، ۇيگە سىيماي كەتتىم. تويىمىزدى جاساۋعا اقشا جەتپەگەن سوڭ، مەنىڭ جۇمىسىم تۇراقتى بولعاندىقتان مەنىڭ اتىمنان نەسيە العان بولاتىنبىز.
ونىڭ تولەمى دە ەندى وزىمىگە قاراپ تۇر. بالام دا جاسقا تولعان. وسىنىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزگەن ەنەم «ەڭسەڭدى كوتەرۋ ءۇشىن جۇمىسقا شىق، ءبىر ۋاقىت كوڭىلىڭ بولىنەدى. بالاعا ءوزىم قارايمىن. نەسيە دەگەن بالە تاعى بار» دەپ، جۇمىسقا شىعاردى.
بۇرىنعىداي دايىن كولىك جوق، قالاعا قاتىناپ جۇمىس ىستەۋ قيىن بولدى. اراسىندا داۋلەت قولى قالت ەتسە، جەتكىزىپ سالىپ، ۇيگە الىپ قايتىپ ءجۇردى. كوبىنە ءوزىم جول توسىپ، كەيدە قوعامدىق كولىكپەن جۇرەمىن.
مەدەتتىڭ قازاسى داۋلەتتىڭ دە جانىنا قاتتى باتتى. ەكەۋمىزدىڭ مۇڭىمىز ورتاق، اڭگىمەمىز ورتاق. ءبىر-بىرىمىزبەن دوس رەتىندە سىر ءبولىسۋ، قيىندىعىمىزدى ءبولىسۋ ءبىزدى بىرتە-بىرتە جاقىنداستىرا ءتۇستى. مەدەتتىڭ قايتىس بولعانىنا ەكى جىل تولعاندا ول ماعان دەگەن سەزىمىن اشىق ءبىلدىردى. اشىق دەگەن ارينە، ايتقانعا عانا.
ءبىراق سەزىنىپ تۇرىپ، جەتكىزە الماۋ، قالاي قابىلدايدى دەگەن قورقىنىش، بارىنەن دە دوسىنىڭ الدىنداعى پارىزى ما، جوق كىنالى ءىسى مە، ءوزى دە اشىپ ايىرا الماۋ - سونىڭ ءبارىن جەڭە الۋ وڭاي ەمەس ەدى. ءبىر شەشىمگە كەلۋ ماعان دا جەڭىل بولعان جوق.
بارىنەن دە ءۇي-ىشىمىزگە قالاي ايتامىز دەپ قاتتى قينالدىق. اقىرى ايتتىق. ولار داۋلەتتىڭ الدارىنان وتەسم دەگەن نيەتىن قايتارىپ تاستادى، بىردەن ۇركە قارادى، مۇلدە قابىلداي المادى. قايىن اپكەلەرىم ءتىپتى «ەكەۋى باياعىدا، مەدەتتىڭ كوزى ءتىرى كەزدە كوڭىلدەس بولعان شىعار. ايتپەسە، مۇمكىن ەمەس» دەگەندەي اڭگىمەلەرگە دەيىن ايتتى.
ءبىراق مەن ءوزىمدى جاقسى تۇسىنەتىن، بالامدى اكەسىندەي جاقسى كورەتىن ادامنىڭ بار بولعانىنا قۋاندىم. ارينە، مۇمكىن ونداي قادامعا بارۋعا ءالى ەرتەرەك پە ەدى، بىلمەيمىن. ءبىراق ءوز باسىم، ەگەر مەدەت ءوزىنىڭ قايعىلى قازاعا ۇشىرايتىنىن بىلسە، مەنى داۋلەتكە تاپسىرىپ كەتەتىن ەدى، جاي عانا تاپسىرماي، «مەنى جوقتاتپا، ۇلىم مەن ايەلىمدى جىلاتپاي، ايالا» دەپ امانات ەتىپ كەتەر مە ەدى دەپ تە ويلايمىن.
قازىر اتا-ەنەم مەنى كورگىسى كەلمەيدى. قايىن اپكەلەرىم دە سولاي. ءتىپتى مەن ەشتەڭە دەمەسەم دە «ءبىزدىڭ ارقامىزدا جۇمىسقا تۇرىپ ەدىڭ، ەندى قالعان نەيسەڭدى دە ءوزىڭ تولەپ بىتىرەسىڭ. ساعان كوك تيىن دا بەرمەيمىز» دەدى كەتەرىمدە.
بۇگىن داۋلەت ەكەۋمىز ءۇش بالالى وتباسىمىز. ونىڭ اتا-اناسى مەنى تۇسىنىستىكپەن قابىلدادى. قايىن جۇرتىما باسۋ ايتىپ، الدىنان ءوتىپ الۋعا كوندىرىپ كورمەك ەدى، ولارىنان تۇك شىقپاعان سوڭ، قويدى.
مەن ءوزىمدى باقىتتى ايەلمىن دەپ ويلايمىن. ءبىراق كوكەيىمدە قالىپ قويعان ءبىر وكىنىش، قازاقتا 1 جىلدان كەيىن-اق جەسىر كەلىنىنە «اينالايىن، ءبىر جىل وتىردىڭ، جاسسىڭ، ەندى ءوز ءومىرىڭدى ويلا، ءبىز ساعان رۇقسات بەرەمىز» دەمەۋشى مە ەدى. قايىن جۇرتىم نەگە وسىلاي ايتقىسى كەلمەدى. ولارمەن ارازداسقان كۇيدە، شىندىعىندا ولاردىڭ مەنىمەن ارازداسقان كۇيىندە ايىرىلىسقانىمىز مەنىڭ جادىمنان وشپەي ءجۇر.
داريعا سارقان
«الاش ايناسى»