قايىرشىنىڭ اڭگىمەسى

استانا. قازاقپارات - جۇما كۇنى ادەتتەگىدەي مەشىتكە باردىم.

كىرە بەرىستە الاقاندارىن جايىپ كوزگە ۇيرەنشىكتى قايىرشىلار وتىر.

بۇرىنعىداي ەمەس، ولاردىڭ دا قاراسى كوبەيىپ كەلە جاتقان سەكىلدى.

ەسىكتىڭ قوس قاپتالىندا ەكى قاتار بولىپ ءتۇزىلىپ قالىپتى.

مەشىت اۋلاسىندا قول جايىپ وتىرعان قايىرشىلار تۋرالى اڭگىمەمدى سۇيىكتى سايتىم - «الاش ايناسىنا» جولداپ وتىرمىن.

شەتكەرىرەك وتىرعان ورتا جاستاعى ايەلدىڭ ءجۇزى ماعان وتە تانىس. بەتى ءسال دومبىعىپ، تىشقان كوزدەرى سۇرامشاقتانا جىلتىرايدى. ونىڭ قاسىنداعى التى-جەتى ايلىق نارەستەسىن باۋىرىنا قىسقان سىعان تەكتەس ايەلدى دە جاقسى بىلەم.

انەۋكۇنى ءدال وسى كيىمدە، كەۋدەسىنە باسقان سابيىمەن «جىبەك جولىندا» جولىمدى كەس-كەستەپ، ۆوكزالدا تۇنەپ جۇرگەنىن، پويىزعا اقشاسى جەتپەيتىنىن ايتىپ، تيىن-تەبەن سۇراعان.

ودان ارعىسى جالعىز ماعان عانا ەمەس، ءدۇيىم ەكىباستۇزعا تانىمال-اۋ دەيمىن. مۇگەدەك ارباداعى وتىزدى ورتالاعان اقسارى جىگىت تە قايدا بارساڭ، الدىڭنان شىعادى. سوڭعى رەت ونى ورتالىق بازاردىڭ الدىنان كورىپ، از-ماز اقشا بەرگەنىم ەسىمدە. و، توبا! ورتالىقتا سىرنايلاتىپ، مۋزىكانىڭ سازدى ۇنىمەن ەلدى اربايتىن جىگىت اعاسى دا تۇراقتى مەكەنىن وسى جەردەن تاپقان با؟ ءبىراق نە ىستەرسىڭ؟ اللا تاعالا - بارلىق ادامزات بالاسىنا ورتاق. پايدا ىزدەگەن پەندەگە كۇنكورىسىن قايدا ايىرسا دا ءبارىبىر ەمەس پە؟

مۋزىكا دەمەكشى، جاستاردى جەلىكتىرىپ، بۋىن-بۋىنىن بوساتاتىن اندەر ورىندالسا، سول دۇڭگىرشەكتىڭ جانىندا يرەلەڭدەپ بيلەپ، ەل نازارىن وزىنە اۋداراتىن ماسكۇنەم كەلىنشەكتى قاسيەتتى مەكەندە كەزدەستىرەم دەپ كىم ويلاعان؟

ءبىراق كەيپى ادام ايارلىقتاي. ىشتەي «ءقايتسىن بايعۇس! ءتاۋباسىنا كەلگەن بولار»، - دەپ ىلە ءوزىمدى سابىرعا شاقىردىم. ول دا مەنى تانىدى ما، الدە ءجۇزى شىدامادى ما، كوزدەرىن تايدىرىپ اكەتتى. كەلەسى قاتارداعىلاردىڭ كوشىن جاسى جەتپىستى ەركىن ارالاپ كەتكەن اجەي باستاپ وتىر. كيىم-كيىسى، ماڭعاز كەيپى قايىرشىلاردان گورى بازاردا قۇرت، ايران-ءسۇت ساتاتىن بايبىشەگە كوبىرەك كەلەدى. «ايرانىڭىزدىڭ ءدامى قىشقىلتىم»، دەپ ەسكەرتۋ جاساعاندارعا، «باعاسىن تۇسىرگەنشە، ۇيگە اپارىپ مالعا بەرگەنىم ارتىق»، - دەپ بەت قاراتپايدى ەكەن. الدىندا ايران-ءسۇتى جوق دەمەسە، مىنا اجەي سول كىسىدەن اۋمايدى-اۋ اۋمايدى. تۇرىندە جالىنىشتان گورى «اقشا بەرمەسەڭدەر، اۋلاق جۇرىڭدەر، اللا كۇنىمدى سەندەرگە قاراتپاسىن»، دەگەن وكتەمدىك باسىم.

جۇپىنى كيىنگەن قارا تورى اجەنى وسى جەردىڭ تۇراقتى «تۇرعىنى» دەسە بولادى. قاي جۇمادا كەلسەڭ دە، وسى جەردەن تابىلادى. وزگەلەردەي تابىس كوزىن ىزدەپ، كوشە، بازار ارالاپ كەتكەن ەمەس. تۇراقتىلىعىنان با، جوق الدە تيىن-تەبەن تاستاعاندارعا كەلىستىرىپ باتا بەرە بىلگەندىگىنەن بە، قايىر-ساداقا تاستاۋشىلاردىڭ وسى اجەگە دەگەن ىقىلاسى دا ەرەكشە. قايىرشىلاردى كۇن سايىن كىم تۇگەندەگەن. كەيدە ساداقا تاراتقاندا، بارىنە بىردەي جەتپەگەندە، قايسى ءبىرى كوزىمەن ايىپتاعاندا، ساعىڭ سىنىپ، ەرىكسىز جەر شۇقيسىڭ.

بۇل جولى كادىمگىدەي ەركىنمىن. ورازادا تىلەگىم قابىل بولسىن دەپ، اقشانى قالتاعا مولىراق باستىم. سىرتتاعى قايىرشىلارعا اقشانى اياماي ۇلەستىرىپ كەلەمىن. كيىمى جۇدەۋ، ءوڭى سىنىق ايەلگە 50 تەڭگەلىكتى ۇسىنا بەرىپ ەم، قولىمدى قاعىپ جىبەردى. مەن باسىمدى شالت كوتەردىم.

- ءسىزدى مۇنداعىلار ءتىلشى دەيدى. سول راس پا؟ - دەدى جۇزىمە سىناي قاراپ.

- بولساق بولارمىز، - دەدىم مەن ونىڭ الگى ارەكەتىنە رەنجىپ.

- اقشاڭنىڭ كەرەگى جوق. شەر تارقاتسام دەپ ەدىم. بۇگىن تۇندە پويىزبەن الىسقا ساپار شەگەمىن. قايتىپ ورالار-ورالماسىم بەلگىسىز. باسىمنان وتكەن وقيعانى باياندايىن. جازىپ ال. ءتۇبى ءبىر قاجەتىڭىزگە جارار، - دەپ اينىپ كەتە مە دەگەندەي، مەنى وڭاشالاۋ جەرگە باستادى.

ەكەۋىمىز تاياۋ جەردەگى ايالدامانىڭ ورىنداعىنا جايعاستىق. ول اڭگىمە تيەگىن اعىتتى.

- مەنىڭ ەسىمىم - ۇلبولسىن. ءۇش قىزدان سوڭ دۇنيەگە كەلىپپىن. ۇلدى زارىعا كۇتىپ، قىزعا كوڭىلدەرى تولماعانى ءۇشىن اتا-انام اللانىڭ كارىنە ۇشىرادى ما، الدىمداعى ءۇش اپكەم ەرتە قايتىس بولدى. ۇلكەن اپكەم اتتان قۇلاپ، جازىم بولسا، ەكىنشى اپكەم استان ۋلاندى. ءۇشىنشى اپكەم ۇزاققا سوزىلعان سىرقاتتان كوز جۇمدى. قايعى-قاسىرەتكە ورانعان وتباسىمىزدان ەرتەلى- كەش ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتاتىن جوقتاۋ ءۇنى ۇزىلمەيتىن.

مەنىڭ جاسىم ەلۋگە اياق باستى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءان سالىپ، كوڭىل كوتەرمەپپىن. «ۇلبولسىن، ءان ايتشى» دەپ قولقالاسا، ميىمنىڭ تۇكپىرىندە جوقتاۋدىڭ زارلى ءۇنى بەبەۋلەيدى. ويناقى، كوڭىل اندەردىڭ ءوزى مەنىڭ ورىنداۋىمدا جوقتاۋعا اينالىپ شىعا كەلەدى. قايعىدان بەلى بۇگىلگەن اكە-شەشەم ءومىردىڭ سىنىنا توتەپ بەرە المادى. ارالارىنا ەكى-ءۇش جىلدان سالىپ، بىرىنەن سوڭ ءبىرى ماڭگىلىك ساپارعا اتتاندى.

قارالى ءۇي دۇنيە-مۇلكىمەن مەنىڭ يەلىگىمدە قالدى. ماڭدايىنىڭ سورى بەس ەلى مەن پاقىردىڭ ۇيىنە قىزىقتى ما، جوق الدە باسقا سەبەبى بار ما، قالاداعى قۋاياقتىڭ بىرىمەن باس قوستىم. بىرەر اي وتكەندە، ءجۇزى جابىعىڭقى، قاباعى ءبىر اشىلمايتىن مەنىڭ كەيپىمنەن شارشادى-اۋ دەيمىن، كۇندەردىڭ كۇنىندە كۇيەۋسىماعىم ماعان ەسكەرتپەستەن ءجونىن تاپتى.

مۇنان دا اۋىر كەزەڭدى باستان وتكەرگەندىكتەن بە، جارىمنىڭ وپاسىزدىعى سونشالىقتى جانىمدى جابىرقاتپادى. داتكە قۋات ەتەرلىگى، «جالعىز ەمەسسىڭ» دەگەندەي، قۇرساعىمدا بەس ايلىق شارانا بۇلكىلدەپ جاتتى.

توعىز اي، توعىز كۇن تولعاندا، تۇنەك باسقان ءومىرىمدى نۇرلاندىرىپ، جارىق دۇنيەگە شەكەسى تورسىقتاي ۇل بالا كەلدى. سول كەزدە باقىتتان ءجۇزىم بال-بۇل جانىپ، راحات سەزىمگە بولەندىم.

قىلىعى بالداي ءتاتتى ۇلىمنىڭ قىزىعىنا تويمايتىنمىن. ءومىرىم دە باسقا ارناعا بۇرىلدى. تانىستارىمنىڭ سوزىنە سەنسەم، بۇرىنعى كەيپىمنەن ءىز دە قالماپتى. ۋاقىت ءبىر ورنىندا تۇرعان با؟ كوپ ۇزاماي مەنىڭ ءبۇلدىرشىنىم دە مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتادى. انا رەتىندە وعان تولىققاندى ءبىلىم بەرۋگە تىرىستىم.  XXI عاسىر -  اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ءداۋىرى دەگەن قاعيدانى بەرىك ۇستانىپ، ماتەماتيكا مەن اعىلشىن ءتىلى پانىنە ەرەكشە دەن قويدىم. بالامنىڭ مەكتەپتەگى اياق الىسىن ۇنەمى نازاردا ۇستادىم. ەڭبەكقورلىق، تاباندىلىق قاشاندا جەتىستىككە جەتكىزەدى ەمەس پە. مەنىڭ ۇلىم دا مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ، ينستيتۋتقا ەش قينالماستان ءتۇستى. ءبىلىمنىڭ نەگىزى مەكتەپتە مىقتى قالانعاندىقتان جوعارى وقۋ ورنىن ويداعىداي ءتامامدادى. ءبىزدىڭ قوعامدا ءبىلىمدى ادام قاشاندا قادىر-قۇرمەتكە يە. قىزىل ديپلومدى ماماندى جەتەكشى بانكتەردىڭ ءبىرى ات-تۇيەدەي قالاپ، قىزمەت ۇسىندى. العاشقىدا مەنەدجەر بولىپ ورنالاسقان ول كوپ ۇزاماي قىزمەت ساتىسىمەن جوعارى كوتەرىلىپ، ءبولىم باستىعىنىڭ ورىنتاعىنا وتىردى.

تانىستارىمىزدىڭ اراسىندا: «سەندەردىڭ باستارىڭا باقىت قۇسى قوندى» دەپ قىزىعاتىندار دا، كۇندەيتىندەر دە تابىلدى. سىرت قاراعاندا، ءبىزدىڭ ءومىرىمىز جارقىن كورىنەتىن. ۇلىمنىڭ استىندا - شەتەلدىك سۋ جاڭا ماشينا. ىشكەنىمىز - الدىمىزدا، ىشپەگەنىمىز - ارتىمىزدا. ۇلىم «ءوزىم اسىرايمىن» دەگەن سوڭ جۇمىسقا دا ورنالاسپادىم. الايدا ەلگە بىلدىرمەسەم دە، مەنىڭ ءىشىمدى جەگىدەي جەگەن ۋايىم تىنىم تاپتىرمادى. ول - ۇلىمنىڭ شەكتەن تىس اقشاقۇمارلىعى. ەكىنىڭ ءبىرى قولى جەتپەيتىن جاعدايدا ءومىر سۇرسەك تە، لاس تىرلىكپەن اينالىستى. ول مەنەدجەر بولعاندىقتان نەسيە تاريحى دۇرىس ەمەس، ياعني جولى جابىلعاندارعا نەسيە راسىمدەيتىن.

ول مۇنىڭ ءبارىن زاڭدى اينالىپ ءوتىپ كەلىستىرەتىن. بىردە مەن ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ تەلەارنادان: «بانكتەردىڭ نەسيەگە بەرگەن اقشالارىن قايتارۋى قيىندادى. بۇگىندە بانك الدىنداعى قارىز پالەنباي سومانى قۇرادى»، دەگەنىن ەستىپ، قاتتى قوبالجىدىم. «مەنەدجەرلەردىڭ زاڭسىز نەسيە رەسىمدەۋى - زاڭسىزدىق. ءبىزدىڭ مەملەكەت ەندى اياعىنان تۇرىپ كەلەدى. ۇكىمەت اقشاسىن تالان-تاراجعا سالعاندار ءتۇبى جازاسىن تارتادى»، - دەپ ۇلىمدى جونگە سالعىم كەلدى. ءبىراق ءبارى كەش ەدى. مەنىڭ ۇلىمنىڭ اقشاعا قۇنىققانى سونشالىقتى، ول ءومىردىڭ ءمانى اقشاعا بايلانعان دەگەن تۇسىنىگىنەن قايتپادى.

اقىرى، نە كەرەك، جەلمەن كەلگەن اقشا بىزگە جاقپادى. الدەكىمدەردىڭ كورسەتۋىمەن ۇلىم جانە ونىڭ سىبايلاستارى قىلمىس ۇستىندە قۇرىقتالدى.

ونىڭ دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنىپ، جەكە ەسەپشوتىنا تۇساۋ سالىندى. باردى قاناعات تۇتقان مەن قوسىمشا قارجى جيناۋدى دا ەسكەرمەپپىن. ءبىزدىڭ مەنشىگىمىزدە سول باياعى «جىرتىق لاشىعىمىز» قالدى. اقشادان تارىقساق تا، اكە-شەشەمنىڭ كوزىندەي بولعان باسپانانى ساتۋعا قيمادىم.

شەشەمنىڭ جاماعايىن ءسىڭلىسىن ۋاقىتشا تۇرۋعا كىرگىزدىم. مەشىتكە كەلگەندەگى ويىم -  اتا-انامنىڭ ارۋاعىنا قۇران باعىشتاپ، ۇلىمنىڭ كۇناسى ءۇشىن كەشىرىم سۇراۋ. ۇلىم قاماۋعا الىنعالى مەنى «بالامنىڭ تاربيەسىندە قاي جەردەن قاتەلىك جىبەردىم؟» دەگەن ساۋال تىنىم تاپتىرمايتىن بولدى.

- ءسىز قالاي ويلايسىز، مەن قاي جەردەن ءسۇرىندىم؟ - دەدى مۇڭلى كوزىن اۋدارىپ.

مەن جاۋاپ تابا المادىم. جان-دۇنيەسى ءمولدىر، جۇرەگى جۇمساق انانى قالاي جۇباتارىمدى، قانداي كەڭەس بەرەرىمدى بىلمەي اۋىر كۇرسىندىم.

اۆتور: داريا ەرتاي قىزى، ەكىباستۇز