ءيىسشىل قازاقتى قايدان تابامىز؟

استانا. قازاقپارات - بۇگىندە ەلىمىزدە ءتۇرلى ءوندىرىس ورىندارى ارتىپ كەلەدى.

ونىڭ ىشىندە اسىرەسە ىشىمدىك وندىرەتىن، كونديتەرلىك ونىمدەر، تەمەكى وندىرەتىن ءوندىرىس ورىندارى كوپ.

وسى كاسىپورىندارعا اۋاداي قاجەت اسا سۇرانىسقا يە ماماندىق بار. ول دەگۋستاتورلار. ياعني قازاقى تىلىمىزگە سالساق، «ءدام ايىرۋشى» بولىپ شىعادى. ىشەتىن ءشايىڭىز بەن كوفەڭىزدىڭ، اندا-ساندا ۇرتتاپ قوياتىن ىشىمدىك اتاۋلى، ءيىسى اڭقىعان پارفيۋمەرلىك ونىمدەرىڭىزدىڭ جوعارى ساپالى بولىپ شىعۋىنا ەڭ الدىمەن وسى ماماندار ات سالىسادى. ءوندىرىس ورىندارىندا ءونىمنىڭ ءدامىن تاتىپ، قاي قوسپانىڭ ارتىق كەم ەكەنىن انىقتاپ، ءبىر ىزگە سالاتىن دا، جوعارى سۇرىپتى بولىپ شىعۋىنا مۇرىندىق بولاتىن دا وسىلار.

بۇگىندە وسىنداي سيرەك كاسىپتىڭ تۇتقاسىن ۇستاعاندار وتە از. ءتىپتى جوقتىڭ قاسى دەۋگە دە بولادى. ونىڭ ىشىندە دە تاجىريبەلىنىڭ تاجىريبەلىسىن تابۋ دا وڭاي ەمەس. ونىڭ وزىندە ولاردىڭ كوبىسى زەينەت جاسىنا جاقىنداعاندار.

كەزىندە اراق زاۋىتتارىندا، فابريكالاردا جۇمىس ىستەگەندەر. جاستاردىڭ اراسىندا بۇل كاسىپتى ءناسىپ ەتەيىن دەپ نيەت تانىتقاندار بايقالمايدى. بىلە بىلگەنگە بۇگىنگى تاڭدا ەڭ سۇرانىسى جوعارى ءارى باسەكەلەسى جوق ماماندىق وسى دەگۋستاتور بولىپ تابىلادى.

وعان تۋا ءبىتتى ءدامدى ايىرا بىلەتىن قاسيەت كەرەك. ەرەكشە ءدام سەزۋ قاسيەتى كوپ ادامداردا كەزدەسە بەرمەيدى بۇل ماماندىقتى يگەرۋ ءۇشىن گرۋزيا سۋبتروپيكالىق شارۋاشىلىق ينستيتۋتى، كييەۆ ۇلتتىق ساۋدا-ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتى، ماسكەۋ تيتەستورلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارى جۇمىس ىستەيدى.

ەڭ مىقتى دەگۋستاتورلاردى دايىنداپ شىعاراتىن وقۋ ورنى ينديادا. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسى ماماندىققا دايارلايتىن وقۋ ورنى مۇلدە جوق. بۇگىندە بەلگىلى كومپانيالاردا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندەردىڭ باسىم بولىگى رەسەيدە ءبىلىم العاندار. كوپتەگەن كومپانيالار دەگۋستاتورلاردى وزدەرى وقىتىپ دايىندايدى. ءدام ايىرۋشىلاردىڭ ءوزى بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى.

ماسەلەن ءشاي وندىرىسىندە ىستەيتىندەردى تيتەستورلار، كوفەدە كاپ-تەستەر، تەمەكى وندىرىسىندە فۋمەلە، ءدام تەحنولوگى، سومەلە بولىپ بولىنەدى. ولاردىڭ الار ايلىعى دا از ەمەس. ورتاشا جالاقىسى 1500- 2000 ا ق ش دوللارى، ال اۋكسيوندى ساۋدا ۇيلەرىندە

ءتىپتى 7000 ا ق ش دوللارىنا دەيىن تولەيدى. جوعارى جالاقىلى ماماندىقتىڭ پايداسى مەن زيانى دا جوق ەمەس.

پايداسى: جوعارى جالاقىلى جۇمىس. قاي ءوندىرىس ورنىنىڭ بولماسىن بولاشاعى دەگۋستاتورلارعا بايلانىستى. ءتىپتى تاۋەلدى دەسە دە بولادى. تاجىريبەلى دەگۋستاتورلار قولدان قولعا تيمەيدى، سۇرانىسقا اسا يە ماماندىق، ولار ەڭبەك رىنوگىندا باسەكەلەستەرى جوق بىردەن ءبىر ماماندىق بولىپ تابىلادى... قازاقتىڭ قارا بالاسى دا وسى ەڭبەك مايدانىندا توبە كورسەتسە دەيمىز.

زيانى: كاسىبي تۇرعىدان تيىم سالۋلار كوپ. كوسمەتيكالىق بوياۋلاردى پايدالانۋعا، ءيىسى اڭقىعان ءتىس جۋاتىن پاستامەن جۋىنۋعا، تەمەكى شەگۋگە، اراق ىشۋگە تيىم سالىنادى. قاتىرىلعان، كەپتىرىلگەن، قۋىرىلعان تاعامداردى جەۋىنە بولمايدى. ونىڭ ءبارى دە ءدام سەزۋ قاسيەتىنەن ايىرۋى مۇمكىن. ءومىردىڭ قىزىعىنان باس تارتۋ ارقىلى عانا جوعارى جالاقىلى جۇمىسقا قول جەتكىزۋگە بولادى. ولارعا كوپ جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ءوندىرىس ورنىنىڭ سىرىن سىرتقا شاشپاۋعا «انت» قابىلدايدى.

قاي ءوندىرىس ورنى بولماسىن سۇرانىسقا يە تاۋارىنىڭ سىرى ءمالىم بولىپ قالىپ، باسەكەلەستەرى كوبەيگەنىن قالامايدى. سول سەبەپتەن دە كەيبىر كاسىپورىندار دەگۋستاتورلارىنا ارنايى كۇزەتشى دە جالدايدى. ونىڭ ءار قادامى، تەلەفونمەن سويلەسۋى اڭدۋلى.

مامانداردىڭ ەسەپتەۋلەرىنە قاراعاندا تابيعاتتا 2 مىڭنان استام ءيىستىڭ ءتۇرى بار كورىنەدى. ال، ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك ءيىس سەزۋ مۇشەسى ارقىلى 500 دەن استام ءيىستى ايىرۋعا بولادى ەكەن. 100 ادامنىڭ 12 سى عانا ءدام سەزۋدىڭ ەرەكشە قاسيەتىنە يە ەكەن. ال 58  ى ەڭبەكتەنۋ ارقىلى عانا جەتەدى. بۇل تاراپتا دەگۋستاتورلارعا ارتىلار جۇك اۋىر ەكەنى بەلگىلى. ولار جىلىنا ەكى رەت ەميتحان تاپسىرىپ تۇرادى.

ماسەلەن، الكوگولدى ءونىم شىعاراتىن زاۋىتتا جۇمىس ىستەيتىن ءدام ايىرۋشىلاردى ناعىز «القاش» دەپ سانايتىندار دا جوق ەمەس. بۇل نەگىزسىز. ولار اراقتى ىشپەيدى، تەك ءدامىن تاتىپ كورەدى. كوفە وندىرەتىن زاۋىتتا ىستەيتىندەر كۇنىنە 200 دەن اسا شىنى كوفەنىڭ ءدامىن تاتۋىنا تۋرا كەلەدى ەكەن. ولار ءارتۇرلى كوفەنىڭ ءدامىن تاتىپ كورگەن سايىن اۋىزدى سۋمەن شايىپ وتىرادى. دەگۋستاتوردىڭ بەرگەن باعاسىنا ەشكىم دە قارسى كەلمەيدى.

سىر ءوندىرىسى مەن پارفيۋمەريا دا دا ءوز دەگۋستاتورلارى بار. بۇل ماماندىقتىڭ دا ءوز زاڭدىلىقتارى بار. ءدامدى ايىرۋ الدىندا تەمەكى شەكپەۋ كەرەك، اش تا توق تا بولماۋى كەرەك. كوڭىل كۇيدىڭ كوتەرىڭكى بولۋى دا اسەر ەتەدى. اشىق ءتۇس، بوتەن ءيىس تە بولماۋى ءتيىس. ولاردىڭ ءدامدى ايىرا بىلۋدە ەستە ساقتاۋ قابىلەتى وتە جوعارى بولۋى قاجەت. ولار ءونىمنىڭ جاڭا سورتتتارىنىڭ پايدا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. تاجىريبەلى دەگۋستاتور قاي نارسەنىڭ ءدامىن تاتىپ كورگەننەن-اق ونىڭ قاي ەلدە وندىرىلگەنىن ايتىپ بەرە الادى. اسا قاجەت بولعاندىقتان ولار بيولوگيا، بوتانيكا، بيوحيميا، گەوگرافيا، فيزيكادان حابارى بولۋى كەرەك. ولاردى ءتىپتى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن عالىم دەپ ايتساق تا ارتىقتىق بولمايدى.

مىقتى مامانعا قاي جەردە دە سۇرانىس بار. شىمكەنتتە «تاۋ» ساۋدا بەلگىسىمەن ىشىمدىك پەن گازدالعان سۋسىندار وندىرەتىن «كيت-سو» ج ش س-نىڭ باسشىلىعى دەگۋستاتور ىزدەپ تاۋسىلعاندارىن جىر عىپ ايتادى. اقىرى شىمقالادان تابا الماعان سوڭ تارازدان تاۋىپتى. كەزىندە تارازداعى ىشىمدىك وندىرەتىن زاۋىتتا دەگۋستاتور بولىپ جۇمىس ىستەگەن بىلىمگۇل تولەۋوۆا بۇگىندە وسى ءوندىرىس ورنىندا جۇمىس ىستەيدى. كاسىپورىن ءۇي اپەرىپ بار جاعدايىن جاساپ قويعان. جوعارى جالاقى دا قالتاسىندا.

«ءدال وسى سالادا مامانداردىڭ وتە از ەكەنى راس. ءوزىم ماسكەۋدىڭ تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىن بىتىرگەم. بىرنەشە جىلدىق تاجىريبەم بار. جاستاردى وسى كاسىپتى يگەرۋگە باۋلىعىم-اق كەلەدى. الايدا ولاردىڭ تاراپىنان ىنتا- ىقىلاس بايقالمايدى» دەيدى دەگۋستاتور.

انگليادا دەگۋستاتورلاردىڭ ءدام سەزۋ مۇشەسىن ياعني ءتىلىن 10 ميلليون فۋنت ستەرلينگكە ساقتاندىرادى ەكەن. ەلىمىزدەگى تام-تۇم ماماندارعا مۇنىڭ اۋىلى ءالى الىس... بۇگىندە ىشكەن اراعىڭىزدىڭ ءدامى تىم اشى بولىپ، نە بولماسا ۋلانىپ قالىپ جاتقان جاعدايلار بولسا دەمەك ول دەگۋستاتورى جوق كىشىگىرىم ءوندىرىس ورنىندا دايىندالعان دەگەن ءسوز. ءوز ءونىمىنىڭ جوعارى ساپالى بولىپ، سۇرانىسقا يە تاۋارعا اينالۋى ءۇشىن كومپانيالاردىڭ باسىم بولىگى دەگۋستاتورلارعا تاۋەلدى، ءتىپتى تاجىريبەلى ءدام ايىرۋشىنى تاپپاي تابانىنان توزىپ جۇرگەندەرى دە بار. ازەر دەگەندە تاپقان مىقتى ماماندارىنىڭ «اق دەگەنى العىس، قارا دەگەنى قارعىس»، تاقىمىنا تەمىر تۇلپار، قالتاسىنا مول قاراجات سالىپ بەرىپ، بار جاعدايىن جاساپ باعادى. ءدال وسى تۇستا دەگۋستاتورلار دايىندايتىن كاسىپتىك كۋرستار نە بولماسا جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جانىنان فاكۋلتەتتەر اشىپ، سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋعا ابدەن بولادى-اق. ءوندىرىس ورىندارىنا مامان دايارلاۋمەن قاتار، تاجىريبە جيناقتاعان سوڭ وقىتۋشى ۇستاز بولۋىنا دا بولار ەدى. وعان تەك نيەت بولسا بولعانى.. .

مامان دايىنداۋدا ىلگەرىلەۋشىلىك بولماعانىمەن وسى سالاعا قاتىستى زاڭ زاكۇنىمىز جەتەرلىك. ماسەلەن " قر _"ەتيل سپيرتى مەن الكوگول ءونىمىنىڭ ءوندىرىلۋىن جانە اينالىمىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ تۋرالى» 1999 - جىلعى 16 - شىلدەدەگى Z990429 زاڭى بار. وندا بىلاي دەلىنگەن:

- دەگۋستاتسيا 18-20'س اۋا تەمپەراتۋراسىندا، جارىق ءۇي-جايدا جۇرگىزىلەدى. بولمەدە اۋا تازا بولۋى، بوتەن يىستەن ادا بولۋى ءتيىس.

- ءاربىر ۇلگىنى دەگۋستاتسيالاعان سوڭ ءدامدى بەيتاراپتاندىراتىن قۇرال رەتىندە اۋىزدى سۋمەن شايۋ ۇسىنىلادى، سونداي-اق اق نان، اشى ەمەس ىرىمشىك جانە وتكىر ءيىسى مەن ءدامى جوق باسقا دا ونىمدەردى قولدانۋ ۇسىنىلادى.

- پۋنشتەر مەن رومنىڭ دەگۋستاتسياسىن ىستىق شايمەن، بالزامداردى - شايمەن نەمەسە كوفەمەن، كوكتەيلدەردى گازداندىرىلعان مينەرالدى نەمەسە سودا سۋمەن، تونيكپەن جانە مۇزبەن جۇرگىزۋ ۇسىنىلادى.

«الاش ايناسى»