اۋىر سومكەنىڭ زاردابى قانداي؟
ەلىمىزدە بەكىتىلگەن سانيتارلىق تالاپتار بويىنشا، وقۋشىلاردىڭ كۇندەلىكتى مەكتەپكە كوتەرىپ باراتىن كىتاپتارىنىڭ جالپى سالماعى (سومكەسىنىڭ سالماعىن قوسپاعاندا) 1-3-سىنىپتار ءۇشىن 1,5-2 كەلى، 4-5-سىنىپتار ءۇشىن 2-2,5 كەلى، 6-7-سىنىپتار ءۇشىن 3-3,5 كەلى، 8-9-سىنىپتار ءۇشىن 4-4,5 كەلىدەن اسپاۋى ءتيىس ەكەن. ويتپەگەن جاعدايدا ارتىق جۇك ارقاعا باتىپ، بالا دەنساۋلىعىنا اسەر ەتەتىنىن ايتادى ماماندار.
وقۋلىقتاردىڭ سالماعى ازاياتىن بولدى
ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سەنسەك، ۇلى بريتانيا مەن سينگاپۋردە مەكتەپ وقۋلىعىنىڭ سالماعى 1-4-سىنىپتاردا 185-240 گرام، 5-8 سىنىپتاردا - 400 گرام، 9-12 سىنىپتاردا 265 گرامعا جەتەدى. ال بىزدەگى ەرەجەدە 1- 4-سىنىپقا ارنالعان ءبىر وقۋلىقتىڭ سالماعى 300 گرامنان، 5-6-سىنىپتار ءۇشىن 400 گرامنان، 7- 9-سىنىپتار ءۇشىن 500 گرامنان، 10 - 12 سىنىپتار ءۇشىن 600 گرامنان كوپ بولماۋى كەرەك دەلىنگەن.
وقۋلىق سالماعىنىڭ 10 پايىز عانا ارتىپ كەتۋىنە رۇقسات ەتىلەدى ەكەن. الايدا، بۇل تالاپتىڭ ساقتالا بەرمەيتىنى بەلگىلى. جاقىندا عانا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە وسى ماسەلە تالقىلانىپ، وقۋلىقتاردىڭ سالماعىن ازايتۋ تۋرالى ۇسىنىس قابىلدانعان بولاتىن.
بۇدان بىلاي نارىقتا ەرەكشە پلەكس مۇقابالى، ياعني سالماعى جەڭىل وقۋلىقتار پايدا بولماق. «كەڭەس زامانىنان بەرى بىزدە مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ مۇقاباسى قاتتى كارتوننان جاسالىنىپ كەلدى. ال ەۋروپا ەلدەرىندە، كەرىسىنشە، وقۋلىقتىڭ سىرتى جۇمساق. بۇل - بالاعا ارتىق جۇك ارقالاتپاي، دەنساۋلىعىنا زيان تيگىزبەۋ ءۇشىن ويلاپ تابىلعان ءادىس. بيىلدان باستاپ، مينيسترلىك تە وسى ءتاسىلدى قولعا الىپ وتىر.
ويتكەنى، قاتتى مۇقابانى جۇمساققا اۋىستىرعاندا وقۋلىقتىڭ سالماعى 100-130 گرامعا ازايادى ەكەن. ءبىزدىڭ باسپا 2009 - جىلدان بەرى وقۋلىقتاردىڭ سىرتىن جۇمساق، سالماعىن جەڭىل ەتىپ شىعارۋدا. ارنايى بەكىتىلگەن ستاندارتقا سايكەس، باستاۋىش سىنىپقا ارنالعان وقۋلىقتارىمىزدىڭ سالماعى 250-300 گرامنان اسپايدى»، - دەيدى«الماتى كىتاپ» باسپاسىنىڭ ساراپتاما جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن بايلانىس ءبولىمىنىڭ باستىعى ءبۇبىحان شاكيەۆا.
باستاۋىش سىنىپ شاكىرتى 3 جارىم كەلىلىك سومكە ارقالايدى
3-سىنىپتا وقيتىن ۇسەن ءۇشىن دۇيسەنبى - «اۋىر» كۇن بولاتىن. ويتكەنى، ءدال وسى دۇيسەنبىدە ونىڭ سومكەسىندە ماتەماتيكا، قازاق ءتىلى، دۇنيەتانۋ جانە بەينەلەۋ ونەرى پاندەرىنىڭ وقۋلىقتارى مەن داپتەرلەرى، البوم، قالام، قارىنداش جانە سۋرەت سالۋعا ارنالعان قۇرال-جابدىقتار تۇرادى.
بىردە وسىنشا «بايلىقتى» كوردىم دە، سومكەنى تارازىعا تارتتىم. تارازىنىڭ ءتىلى 3 جارىم كەلىنى كورسەتتى. «اۋىر ەمەس پە؟» - دەيمىن وعان. مىقشىڭداپ ءجۇرىپ، دورباسىن ارقاعا ارتتى دا، مۇرنىن تارتتى. جىگىت ەمەس پە، «جوق»، - دەدى سالدەن سوڭ...
ۇسەننىڭ اناسى ايعانىم اپاي ۇلىن مەكتەپكە شىعارىپ سالعان سوڭ، بىزگە نازىن ايتتى: «كۇنىنە 5-6 ساباق. ءار ءپاننىڭ ءوز وقۋلىعى بار. قالىڭ-قالىڭ كىتاپتار... ونىڭ ۇستىنە، قالام-قارىنداشى مەن داپتەرلەرىن قوسىڭىز. مەكتەپتەن قايتاردا اكەسى كۇتىپ الىپ، سومكەسىن ۇستايدى. ايتپەسە، انانداي سالماق قارشاداي بالانىڭ ومىرتقاسىنا زيان عوي.
جارايدى، ۇلداردى قويشى، قىز بالالارعا تىپتەن وبال-اق. وسى ورايدا ايتار ۇسىنىسىم بار، باستاۋىش سىنىپ وقۋلىقتارى مەكتەپتە جانە ۇيدە ورىنداۋعا ارنالعان ەكى جيناقپەن شىعارىلسا ەكەن. بالا سوندا كىتاپتاردى ارى- بەرى تاسىمايدى. سونىمەن قوسا، كەيبىر وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەردى ەلەكتروندى قۇرىلعىلاردا وقىتۋدىڭ جولى تابىلسا، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. مەنىڭشە، وسىنداي جولدارمەن وقۋشى سومكەسىنىڭ سالماعىن جەڭىلدەتۋگە بولادى».
ايتپاقشى، كىتاپتىڭ كوپتىگىنەن كەي شاكىرتتەر كۇندەلىكتى وقۋلىقتى تۇگەلدەي اپارۋعا قيىنسىنادى. «الگەبرا مەن فيزيكانى سەن اكەل، ادەبيەت پەن حيميانى مەن الام» - كوپ كىتاپ ارقالاعىسى كەلمەيتىن پارتالاستار اراسىنداعى وزىندىك مامىلە بۇل...
وقۋشىلاردىڭ 35 پايىزى سكوليوزعا شالدىققان
ماماندار جوعارىداعى ماسەلەگە باس اۋىرتا كەلە، پورتفەلدىڭ سالماعى وقۋشى سالماعىنىڭ 1/10 بولىگىندەي بولۋى ءتيىس دەگەندى ايتادى. بالا 27 كەلى تارتسا، سايكەسىنشە، مەكتەپ دورباسى دا 2,7 كەلىدەن ارتىق بولماۋ كەرەك. ال تومەنگى سىنىپ شاكىرتتەرىنىڭ سومكەلەرى 1200 گرامنىڭ شاماسى بولسا قۇبا- قۇپ.
دارىگەرلەر دابىل قاعۋدا. ويتكەنى، سوڭعى كەزدەرى ومىرتقانىڭ قيسايۋى، وستەوحوندروز، سكوليوز، مايتاباندىق سەكىلدى ورتوپەديالىق اقاۋلارى بار بالعىندار كوبەيىپ كەلە جاتقان كورىنەدى. رەسپۋبليكالىق پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى ينستيتۋتىنىڭ ورتوپەد دارىگەرى قامبار مومبايەۆتىڭ ويىنشا، اتا-انامەن ۇستازداردىڭ بالا دەنساۋلىعىنا دۇرىستاپ كوڭىل بولگەنى ءجون. «كىپ- كىشكەنتاي بۇلدىرشىندەر 3-4 كەلىلىك سومكەلەردى ارقالاپ كەتىپ بارا جاتادى. بۇل - ەرەسەك ادامنىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسقا 15-20 كەلى جۇك تاسىعانىمەن بىردەي.
بيىلعى جىلعى مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتكەن 2189 وقۋشىنىڭ 35 پايىزىندا سكوليوز، 24,9 پايىزىندا مايتاباندىق، 23,1 پايىزىندا ومىرتقانىڭ قيسايۋى بايقالدى.
شامادان اۋىر سومكە ىشكى ورگاندارعا دا اسەر ەتىپ، ناتيجەسىندە بالا شارشايدى. جۇرەككە سالماق تۇسەدى. مۇنىڭ ءبارى ۋاقىت وتە كەلە ارقانى اۋىرتىپ، ومىرتقانى قيسايتادى، ءجۇرىستى بۇزادى، راديكۋليتكەشالدىقتىرۋى ابدەن مۇمكىن»، - دەيدى دارىگەر.
بوتاكوز يكراموۆا
ZHASORKEN. KZ ·