ۋكراينا قىرىمدى قايتارىپ الۋ امالىن ىزدەپ جاتىر
ۋكراينانىڭ شىعىسىندا سەپاراتيستەرمەن سوعىس جالعاسىپ جاتىر، ال ماسكەۋ مەن كيەۆ اراسىنداعى قىرىم ءۇشىن تالاس ءالى دە شەشىلمەگەن ءتۇيىن كۇيىندە تۇر، - دەپ جازادى azattyq.org سايتى.
رەسەي ۋكراينانىڭ قۇرامىندا بولعان قىرىم تۇبەگىن ناۋرىز ايىندا وزىنە قوسىپ العان. حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا ساي كەلمەگەن بۇل شەشىمدى ۋكراينا دا، الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ باسىم بولىگى دە قۇپتاعان جوق.
«قىرىم - بىزدىكى»
تامىزدىڭ 1- كۇنى جەرگىلىكتى تەلەارنادان ءسوز سويلەگەن ۋكراينا پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكو «قىرىمنان ەشقاشان باس تارتپايمىز» دەپ مالىمدەدى.
«ۋكراينا ءوزىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن قورعاۋ جولىندا مۇمكىن بولعان ءادىستىڭ بارلىعىن پايدالانادى» دەگەن ول ەلدىڭ ادىلەت مينيسترلىگىنە بارلىق قۇقىقتىق تاسىلدەردى قولدانىپ، قىرىمدى قايتارۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋدى تاپسىرعان جارلىق شىعارعانىن ايتتى.
ۋكراينا پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري چالىي دا: «كيەۆ قىرىمنىڭ وككۋپاتسيالانۋىن ەشقاشان مويىندامايدى. قىرىم ۋكراينانىڭ ءبىر بولىگى بولعان جانە سولاي بولىپ قالا بەرەدى» دەپ مالىمدەدى.
ءبىراق مۇنىڭ الدىندا عانا رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ تا وسىنداي سارىنداعى مالىمدەمە جاساپ: «قىرىم - رەسەيدىڭ ءبىر بولىگى. قىرىم تۋرالى ەشكىممەن ەشقانداي كەلىسسوز بولعان ەمەس، بولمايدى دا» دەگەن.
ۋكراينانىڭ ارنايى ماسەلەلەر جونىندەگى ەلشىسى اندرەي ۆەسەلوۆسكيدىڭ ايتۋىنشا، كيەۆكە كوزدەگەنىنە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭدىق مەحانيزمدەر بار. ول ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان 20 جىل وتكەن سوڭ رەينلاندتىڭ گەرمانياعا قايتارىلۋىن، 100 جىل ۇلى بريتانيانىڭ يەلىگىندە بولعان گونكونگتىڭ 1997- جىلى قىتايعا قايتارىلعانىن مىسالعا كەلتىردى.
- مىسال وتە كوپ. ءبىراق بۇلاردىڭ بارلىعىندا ەڭ باستى شارت - ەكى تاراپ تا جاعدايدى اربيتراجدىڭ كومەگىمەن شەشۋگە كەلىسۋى كەرەك. ال ءبىزدىڭ جاعدايدا رەسەي مۇنداي پروتسەسكە قاتىسادى دەپ ەلەستەتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. ماسەلە وسىندا، ال ءتيىستى رەتتەۋ مەحانيزمدەرى جەتكىلىكتى، - دەدى ول ازاتتىق راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
«جول كارتاسى»
قىرىمدىق ساياسي ساراپشى الەكساندر ستاريشا كيەۆ تەز ارادا ستوكگولمدەگى حالىقارالىق اربيتراج سوتىنا جۇگىنۋى كەرەك دەگەن پىكىردە.
- اننەكسيالاۋ كەزىندە كۇشىندە بولعان حالىقارالىق كەلىسىمدەر مەن زاڭدىق نورمالاردى نەگىزگە الا وتىرىپ، قىرىمدى رەاننەكسيالاۋدىڭ جول كارتاسىن جاساۋىمىز قاجەت. قازىردىڭ وزىندە ءبىز ستوكگولمدەگى سوتقا ارىزدار ءتۇسىرىپ، قىرىمداعى ۋكراينانىڭ مەملەكەتتىك مەنشىگىن قايتارۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرە بەرۋىمىز كەرەك، - دەدى ستاريشا.
ءبىراق، ەلدىڭ شىعىسىنداعى اسكەري وپەراتسيا مەن استاناداعى ساياسي تۇراقسىزدىق كەسىرىنەن ۋكراينا بۇل شارۋانى كەشەۋىلدەتىپ كەلەدى.
- ۇكىمەتتىڭ قازىرگى قۇرىلىمى مەن ونىڭ قۇرامىنداعى ادامدار وسى ساتتە كۇن تارتىبىندە تۇرعان شارالاردى جۇزەگە اسىرا الاتىنداي دارەجەدە ەمەس. قىزمەت ورىندارى بوس تۇر، ەشكىم جۇمىس ىستەپ جاتقان جوق دەگىم كەلمەيدى. قىرىم وككۋپاتسيالانعان، انتيتەررورلىق وپەراتسيا ءجۇرىپ جاتىر، ەكونوميكاداعى پروبلەما شاش ەتەكتەن. وسى ماسەلەلەردى شەشە الاتىن اتقارۋشى وكىمەت قۇرىلۋى كەرەك، - دەدى ۋكراينا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى اندرەي سەنچەنكو.
كيەۆتەگى تاياۋ شىعىس ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى يگور سەميۆولوستىڭ پىكىرىنشە، شىعىستاعى رەسەيشىل سەپاراتيستەر مەن جالدامالى اسكەرگە قارسى وپەراتسياعا بار كۇشىن جۇمساپ وتىرعان ۋكراين ۇكىمەتىنىڭ قىرىم ماسەلەسىمەن اينالىسۋعا مۇرشاسى جوق.
- قىرىمدى قايتارۋ سياقتى وتە كۇردەلى پروبلەمانى شەشۋ ءارتۇرلى سالاداعى كەشەندى ارەكەتتى تالاپ ەتەدى. شىنىمدى ايتسام، قىرىمدى سوت ارقىلى، ياكي قۇقىقتىق مەحانيزمدەردىڭ كومەگىمەن قايتارامىز دەگەنگە سەنبەيمىن. ءبىراق مۇنى ءبارىبىر قولعا الۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ قولىمىزدا بارلىق ارگۋمەنتتەر، بارلىق سوت شەشىمدەرى بولۋى كەرەك. قىرىمدى اقىر سوڭىندا وزىمىزگە قايتارۋ ءۇشىن بارلىق پروتسەدۋرالاردان وتۋگە ءتيىسپىز. ءبىراق، مەنىڭشە، مۇندا كۇش قولدانۋ، ساياسي جانە قۇقىقتىق ادىستەر ارالاس قولدانىلۋى كەرەك، - دەيدى ساراپشى.
«گەوەكونوميكالىق ارال»
ال Black Sea News ۆ ە ب- سايتىنىڭ رەداكتورى اندرەي كليمەنكونىڭ ايتۋىنشا، شىعىس ۋكرايناداعى رەسەيشىل سەپاراتيستەردىڭ جەڭىلىسكە ۇشىراۋى قىرىمدى قايتارۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك تۋعىزادى.
- ءپۋتيننىڭ دونباستى ازوۆپەن جالعايتىن قۇرلىقتاعى كوپىر سالۋ جوسپارى جۇزەگە اسپاي قالعانى ولار ءۇشىن ۇلكەن جەڭىلىس بولدى. بۇل قىرىمدى سالىستىرمالى تۇردە تەز قايتارۋعا نەگىز بولادى. قىرىم قۇرلىقتان ءبولىنىپ قالدى، قازىرگى بار كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىن پايدالانۋ ارقىلى ولاردىڭ قاجەتىن ورىنداپ وتىرۋ وتە قيىن، - دەيدى كليمەنكو.
Black Sea News سايتى حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن بۇزۋ ارقىلى قىرىمعا كەلىپ-كەتىپ جاتقان كەمەلەر مەن ۇشاقتاردى باقىلاپ وتىرادى. بۇل اقپارات حالىقارالىق زاڭداردى بۇزعان كومپانيالارعا سانكتسيا سالۋدا پايدالانىلادى.
رەسەيلىك ساياسي ساراپشى ستانيسلاۆ بەلكوۆسكيدىڭ ايتۋىنشا، ۋكراينا الىس بولاشاقتى كوبىرەك ويلاۋى كەرەك.
- ءپۋتيننىڭ قىرىمدى ەشقاشان قايتارماسى بەسەنەدەن بەلگىلى. ول بيلىكتە تۇرعاندا بۇل تۋرالى ويلاۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز. ءتىپتى ۆلاديمير پۋتين بيلىكتەن كەتكەن كۇننىڭ وزىندە رەسەي حالقى جەرىن بەرىپ قويىپ قاراپ وتىرعىسى جوق. سوندىقتان ءبىز قىرىمدى ۋكراينانىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قايتارۋدى ەمەس، وعان تاۋەلسىز مەملەكەت مارتەبەسىن الىپ بەرۋدى كوبىرەك قاراستىرۋىمىز كەرەك، - دەدى بەلكوۆسكي.
ونىڭ ايتۋىنشا، ۋكراينا قىرىمدىقتاردىڭ كوبىن وزدەرىنە قىزىقتىرىپ تارتىپ الاتىنداي جاعداي جاساعاندا عانا مۇنداي ستراتەگيالار ناتيجەلى بولماق.
روبەرت كوالسوننىڭ ماتەريالىن اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان - مۇحتار ەكەي.
«الاش ايناسى»