ابىرويلى ادامدار
ولاي بولسا، ءدال قازىر سىزدەرگە ءسوزىمنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەيىن.
مۇقيات زەر سالىڭىز. ەگەر ءبىر كۇنى كەشكە ءسىزدىڭ ۇيىڭىزگە اسا قۇرمەتتى قوناق كەلىپ، ءسىز ەندى قوش كەلدىڭىز دەپ ايتا بەرگەندە...
سول قۇرمەتتى قوناعىڭىزدىڭ كىشكەنتاي شولجاڭ بالاسى سول ءسىزدىڭ ۇيدەگى كەلىساپپەن باسىڭىزدان ءبىر ۇرسا، نە ىستەيسىز؟ ارينە، ەرىكسىز قولىڭىزبەن باسىڭىزدى ءبىر سيپايسىز، قاناپ قالعان جوق پا دەپ قولىڭىزعا ءبىر قاراپ الاسىز.
سودان كەيىن بالامەن ويناعان بولىپ: «ويباي-اي، قازىرگىنىڭ بالالارى نە دەگەن پىسىق، كەلمەي جاتىپ ءوزىمىزدىڭ كەلىساپپەن باسىمىزدان ءبىر قويعانى»، دەيسىز دە قوياسىز.
ءبىراق ءبىز ونداي ەمەسپىز. باسىمىزدى كەلىساپ تۇگىلى شوقپارمەن ۇرىپ جاتسا دا قىڭق ەتپەيمىز؛ سەبەبى جاڭا ايتىپ وتكەنىمدەي ءبىز وتە-موتە ابىرويلى ادامدارمىز. ەگەر بىردەڭە ايتىپ، كۇبىرلەيتىن بولساق ۇيات ەمەس پە؟ ابىرويمىز كەتەدى. سەنەسىز بە، ءدال وسىنداي وقيعا ءبىزدىڭ دە باسىمىزدان ءوتتى. نادەر (سول قۇرمەتتى قوناعىمىزدىڭ كىشكەنتايى) اكەمنىڭ باسىنان كەلىساپپەن ءبىر قويعاندا، اكەم قولىمەن باسىن دا سيپامادى، سوققىنىڭ قاتتى بولعانىنا قاراماستان ەش دىبىس تا شىعارمادى. توقتاي تۇرىڭىز، وقيعا شيەلەنىسىپ كەتپەس ءۇشىن جانە ءبىزدىڭ قانشالىقتى ابىرويلى ەكەنىمىزدى سىزدەرگە دالەلدەۋ ءۇشىن ءبارىن باسىنان باستاپ ايتىپ بەرەيىن.
ءبىر كۇنى كەشكە كۇتپەگەن جەردەن الىس تۋىستارىمىزدىڭ ءبىرى بىزگە قوناققا كەلدى. اپام ساسىڭقىراپ قالدى، ءايتىپ-ءبۇيتىپ قوناقتاردى زالعا جايعاستىرعان سوڭ، اسىعىس اسپازحاناعا بەت الدى، جولاي دالىزدەگى قۋىس-قۋىستاردا جاتقان زاتتاردى جيىستىرىپ، اكەمە بىردەمەلەر ايتىپ جاتىر: «بۇگىن ءوزىڭدى دۇرىس ۇستا، بايقاماي سوزدەرىن ءبولىپ جۇرمە، ولار بىزدەر سياقتى ەمەس، تەز كوڭىلدەرىنە الىپ قالادى. اڭگىمەلەرىن مۇقيات تىڭداپ وتىر. بىرگە اڭگىمەلەسىپ وتىر، ءبىراق كوپ سويلەي بەرمە. ادامنىڭ ابىرويى كەتەدى. ۇيقىڭ كەلسە بىلدىرتپە، بىلەم ەرتەڭ ەرتە جۇمىسقا بارۋىڭ كەرەك، ءبىراق بۇلار كوپ بولمايدى. بىزدەر سياقتى تاڭعا دەيىن وتىرا بەرمەيدى... قالالىقتار عوي... ۇمىتىپ بارام، بالالارىنىڭ اتى نادەر. بۇزىق بالا ەمەس، ءبىراق ءبۇلدىرىپ قويىپ جاتسا، بىردەڭە ايتىپ جۇرمە، ولار بىرەۋدەن ارتىق ءسوز ەستىپ كورمەگەن. قارقىلداپ كۇلمە، اقىرىنداپ ەزۋ تارتىپ كۇل، ءتىسىڭنىڭ جاساندى ەكەنىن ءبىلدىرتىپ الاسىڭ. ادامنىڭ ابىرويى كەتەدى. اناۋ ۇستىڭدەگى توزىپ كەتكەن كويلەگىڭدى شەش تە، قوناقتارعا باراتىن كوك كويلەكتى كي، ءبىر كۇنگە ماي تامىپ كەتپەس. تەزدەت، كەش بولىپ كەتتى، ۇيات بولار...»
سودان سوڭ اپام مەنىڭ مۇرنىمدى ءسۇرتىپ، تازا كيىمدەرىمدى كيگىزدى دە ءبارىمىز قوناقتارعا باردىق. ودان ءارى، مەن زالدىڭ ءبىر بۇرىشىندا تۇرىپ، اكەسىنىڭ الدىندا وتىرعان نادەر مىرزانىڭ قىلىعىن تاماشالاۋمەن بولدىم. اكەم بارىنشا سىپايىلىقپەن قوناقتارعا قوش كەلدىڭىز ايتىپ، حال سۇراسىپ جاتتى.
نادەر ەكەۋمىزدىڭ ارامىزداعى جەر مەن كوكتەي ايىرماشىلىقتى بايقادىم. ول كوكتەن سالبىراپ ءتۇسىپ، مەن جەر استىنان شىققاندايمىن. سول ساتتە نادەر مىرزا بالداي ءتاتتى تىلىمەن اكەسىنە قاراپ: «كوكەەە، انانى اپپەش...» ، دەپ ەدى، ءبىر ساتتە نادەردىڭ اتا-اناسى مەن مەنىڭ اكە-شەشەمنىڭ داۋىستارى ارالاسىپ كەتتى: «نەنى قۇلىنىم؟»، «ساداعاڭ كەتەيىن، نەنى، اينالايىن؟»، «ماشاللا... نە قالايسىڭ، بوتاقانىم؟»، «ايتا قويشى، بالام...».
سول ساتتە مەن نادەردىڭ نەنى قالايتىنىن بىلىسىمەن، وقتاي ۇشىپ اكەلىپ بەرۋگە دايىن بولدىم. نادەردىڭ نەنى ايتىپ تۇرعانىن ءبىرىنشى بولىپ تۇسىنگەن مەن، قۋانىپ كەتىپ: «ااا، كەلىساپتى ايتىپ تۇر، كەلىساپ»، دەدىم. ءبىزدىڭ ۇيدە زاتتاردىڭ كوبى بولمەدە تۇرادى. ساندىق، ىدىس-اياقتار، كەلى-كەلىساپ... اپام ەشكىمگە ءسوز بەرمەستەن، تۇرىپ بارىپ ساندىقتىڭ ۇستىندەگى كەلى-كەلىساپتى الىپ نادەرگە بەردى.
نادەردىڭ اپاسى: «وي، تاتە، اۋىر عوي ول كوتەرە المايدى...» دەي بەرىپ ەدى، نادەر كەلىساپتى الا سالىپ، كوزدەرى جايناپ، اكەسىنە قاراي جۇگىردى. اكەم: «بارەكەلدى، نە دەگەن ءتاتتى بالاقاي... كەلشى بەرى، نادەرجان، كەلە عوي...» اكەم ءسوزىن ەندى اياقتاي بەرگەندە، كوزدەرى جىمىڭداعان نادەر مىرزا قولىنداعى كەلىساپپەن اكەمنىڭ باسىنان ءبىر قويدى، ءوزى ساق ساق كۇلىپ، ءماز مەيرام بولىپ تۇر. اكەمنىڭ ءتۇرى بۇزىلىپ كەتتى. ءوزىڭىز ەلەستەتىپ كورىڭىزدى، قاتتى قىتىعى كەلەتىن ادامدى اشۋلانىپ تۇرعان كەزدە جاقسىلاپ قىتىقتاساڭىز، قانداي كۇيگە تۇسەتىنىن؟ ءبىر جاعىنان اشۋى باسىلار ەمەس، ەكىنشى جاعىنان قاتتى قىتىعى كەلىپ تۇر.
بەت الپەتى ءبىر قىزىق بولىپ قىزارادى ەمەس پە؟ اكەم دە باسىنا كەلىساپ تيگەن ساتتە، ءدال سونداي بولىپ قىزارىپ كەتتى. اپام اكەمنىڭ جاساندى تىستەرى ءتۇسىپ قالعان جوق پا دەگەن كۇدىكپەن اكەمە قارادى، ونداي بولسا قۇداي ساقتاسىن ابىرويدان ايرىلامىز.
اكەم: «بارەكەلدى... بالاڭىز نەشەدە دەيسىز؟» نادەردىڭ اكەسى: «قاااپ، باسىڭىز قاتتى اۋىرىپ كەتكەن شىعار... شامامەن ءبىر ايدان كەيىن تورتكە تولامىز»، دەدى. اكەم: «نە دەگەن كۇش، وسكەندە قايراتتى بولاتىن جىگىت، جارايسىڭ»، دەدى.
نادەردىڭ اپاسى بالاسىنىڭ قولىنان كەلىساپتى الايىن دەپ: «قۇلىنىم، قولىڭداعىنى بەرە قويشى... اكەلە عوي... بەر ەندى... قازىر بەرمەسەڭ اكەڭ ساعان ەندى كولىك اپەرمەيد...» نادەر، ارەڭ دەپ قولىنداعىنى اپاسىنا بەردى دە، جىلايىن دەپ تۇرعان كەيىپپەن جۇگىرىپ بارىپ اكەسىنىڭ الدىنا وتىرىپ الدى. اكەسى: «نە بولدى؟ قوي ەندى، جارايدى ەرتەڭ مەن ساعان ۇلكەن كاماز اپەرەم...» نادەر از عانا ۋاقىتتا قايتا كۇلىمدەپ، باسىپ كوتەردى. سودان سوڭ تاعى دا بالداي ءتاتتى تىلىمەن: «كوكەەە، انانى اپەەەشش»، دەدى. داۋىستار قايتادان جامىراپ كەتتى: «ءوي، اينالايىن، نەنى دەيسىڭ؟»، «ءتاتتىسىن-اي، ايتا قويشى، نادەرجان، نە اپەرەيىن؟»، «بالام، نە كەرەك؟»، «نە دەيسىڭ؟» تاعى دا ءبىرىنشى بولىپ نادەردىڭ نە سۇراپ تۇرعانىن مەن ءتۇسىندىم. ءسويتىپ شيفانەردىڭ الدىندى تۇرعان سۋ جاڭا ساعات تا، ونىڭ جانىندا تۇرعان ەسكى فوتوالبوم دا، ودان قالسا پەشتە ۇيىقتاپ جاتىرعان مىسىق تا نادەردىڭ ويىنشىعىنا اينالدى.
نە كەرەك، اقىر سوڭىندا ءبىزدىڭ اسا قۇرمەتتى قوناقتارىمىز ۇيلەرىنە قايتتى... ءبىز قالدىق... سىنىق اينا... مىجىلعان ساعات... قوناقتارىمىز ەسىكتەن شىعىسىمەن، اكەم ويبايلاپ باسىن ۇستاپ جەرگە وتىرا كەتتى: «ءاي، قاتىن، تەزدەت باسقا باساتىن بىردەڭە اكەلشى... جۇگىر...» نادەر لاقتىرعان ساعات مەنىڭ باسىما تيگەن ەدى، ءبىراق اۋىرىپ تۇرعانىن ەشكىمگە بىلدىرتپەۋگە تىرىستىم. سول كەزدە ەسىكتىڭ سىرتىنان ءالسىز مياۋلاعان داۋىس ەسىتلدى. ەسىكتى اشسام، الگى نادەر جۇلقىلاعان مىسىعىمىز ءجۇنى ۇيپا-تۇيپا بولىپ، ءبىر اياعىن اقساپ باسىپ ۇيگە كىردى. اپام: «تىنىش، شال-اۋ قاتتى ايقايلاپ كورشىلەردى وياتاسىڭ، ۇيات بولاتىن بولدى...» ءيا، ءبىز وسىنداي ابىرويلى ادامدارمىز...
احماد اربولۋ اتتى اۆتوردىڭ جازباسى.
el.kz