مۇحتار نيازوۆ: ەلباسىنىڭ الدىندا ارناۋ ايتقاندا دايىندىعىم دالادا قالدى
- مۇقتار، ءۇشقوڭىرعا جولىڭ قالاي ءتۇستى؟
- استانا كۇنىنە ارنالعان جىلداعى ءداستۇرلى ايتىسقا قىزىلوردادان ايتىسكەر ەرجەڭىس ابديەۆ ەكەۋمىز شاقىرىلعان ەدىك. وسى ساپارعا جۇرەر الدىندا ماعان ىشكى ساياسات قىزمەتكەرلەرى حابارلاسىپ، كەلەر اپتادا وبلىس اكىمىنىڭ قابىلداۋىندا بولۋىم كەرەكتىگىن ايتتى. بۇل جايىندا ءسال كەيىنىرەك قوزعايىق.
سونىمەن اسەم استانا تورىندەگى ايتىستىڭ العاشقى اينالىمىنان ءوتىپ، اقتىق سىنعا جولداما الىپ تۇرعان ساتىمدە ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپىنان «ءسىز ءۇشقوڭىرعا باراتىن بولدىڭىز» دەدى. ءۇشقوڭىر ەلباسىنىڭ تۋعان جەرى عوي، اياق-استى ءتۇزدامىم كوتەرىلىپ كەتكەنىنە سەنەرىمدى دە، سەنبەسىمدى دە بىلمەدىم.
بىلگەنىم ءۇشقوڭىردا ەكى جۇپ ايتىس بولادى ەكەن. ءبىرى بالعىنبەك يماشەۆ پەن اينۇر تۇرسىنبايەۆا، ەكىنشى جۇپ قىرعىز اقىنى ەلنۇربەك دەگەن جىگىتپەن مەنىڭ ايتىسىم.
- بۇرىن ءۇشقوڭىردا بولماپ پا ەڭ؟
- جوعا، تەك ولەڭنەن ەستىگەنمىن. قۇمارتاتىنمىن. ءۇشقوڭىر بيىك تاۋدىڭ باسىنداعى جازىق جايلاۋ ەكەن. بۇل جەردىڭ تابيعي سۇلۋلىعىن ايتۋعا قارا ءسوزدىڭ ءالى كەلمەيدى، تەك:
شىڭدارىڭ تولە ءبيدىڭ قالپاعىنداي،
جازيرا جاسىل الەم القابىڭدى-اي.
جۋاسى، قاراقاتى، بۇلدىرگەنى،
اجەمنىڭ شەكەر قوسقان تالقانىنداي، - دەيتىن ولەڭ ءتىلى بولماسا. ال، ساۋمال اۋاسىنا قانبايسىڭ. اسپاندا جۇرگەندەيسىڭ، ات قيىن تاستاماعان جەر. كوزىڭ اشقاراقتانىپ كوركەمدىكتى جۇتا بەرەدى. كەيدە ماعان بيىك تۇلعا ەلباسى تىم بيىك، سالقار كەڭ، سارا سۇلۋ جەردە تۋعان شىعار دەيتىن وي كەلەتىن. سول ويىمنىڭ شىندىعىن وڭىمدە كورىپ تۇرعانىما تەبىرەنىپ كەتتىم. بۇل جەردە ءبىر ساعات كوز شىرىمىن الساڭ، جيىرما ءۇش ساعات ۇيىقتاماي جۇرە بەرۋگە بولادى. مەن ەندى تاۋسىز، نۋسىز جەردەن بارعانمىن عوي، قيا بەلدەردىڭ ورتاسىندا وسكەن بالعىنبەك تە تاڭىرقاپ ءجۇر. «ءبىزدىڭ قازاقتىڭ دا وسىنداي سۇلۋ، سۇڭعىلا جەرلەرى بار ەكەن عوي...».
- مەنىڭ ءوزىم ءۇشقوڭىرعا ۇشىپ كەتكەندەي بولدىم، مۇقتار. ال، ەندى ايتىس نە بولدى؟
- ءبىرىنشى كۇنى اينۇر مەن بالعىنبەك ايتىستى. ولار ءسال تومەندە، ەلباسى قوناقتارىمەن بىرگە توبەدە وتىردى. ءبىراق داۋىس اينالاعا تۇگەل ەستىلەدى. ءۇشقوڭىر تويىنا رەسەيلىك ونەر تارلاندارى دا كەلگەن ەكەن. ولار وزدەرىنە تيەسىلى ءبىر-ءبىر ءانىن ورىندادى دا قويدى. ال، قوڭىر دومبىراعا قوسىلىپ شىرقاعان ارداق بالاجانوۆا ءتورت ءاندى بىردەن اۋەلەتتى. مۇنان ەلباسىنىڭ ۇلتتىق ونەرگە وتە-موتە ىقىلاس تانىتىپ وتىرعانى كورىندى.
- نەتكەن ۇلتجاندىلىق! سەنىڭ ايتىسىڭ قالاي بولدى؟
- مەن ايتىسقان جوقپىن. تاۋدىڭ اۋا رايى ەمەس پە، ەرتەڭىنە جاڭبىر قۇيىپ كەتتى. ماعان ۇيىمداستىرۋشىلار ارناۋ ايتاسىڭ دەدى. ىشتەي شيرىعىپ دايىندالا باستادىم. مەنى ەلباسى مەن قوناقتار وتىرعان ءتوردىڭ ءدال الدىنا الىپ كەلدى.
جۇرەگىمنىڭ ءدۇرسىلى قۇلاعىمنىڭ تۇبىنەن شىعىپ تۇر. دومبىرامدى قاعىپ-قاعىپ جىبەرىپ ەلباسى وتىرعان تۇسقا قاراپ ەدىم، جىلى ءجۇزدى كورىپ، توگىلە جونەلدىم. دايىندىعىم دالادا قالدى، ءسوزدىڭ قايدان شىعىپ جاتقانىن قايدام.
ەلباسىنىڭ قولىن شاپالاقتاپ، اينالاسىنداعىلارعا «قانداي سوزدەر ايتىلىپ جاتىر!» دەگەنىن ەستىگەندە ءتىپتى ارقالانىپ كەتتىم.
- ەسىڭدە قالعان جەرلەرى بار ما؟
- ... بالا كەزدەن ۇشقىش بولسام دەپ ارمانداپ،
كوزىڭىزدى كوك اسپانعا تىكتىڭىز عوي.
سول ارمان مىنە، بۇگىن ورىندالدى،
اقىرىن سابىرمەنەن كۇتتىڭىز عوي.
ۇشقىشتار ۇشاقپەنەن جەتكەن جەرگە،
ۇلتىڭىزدى كوتەرىپ شىقتىڭىز عوي!.. - وسىلاي كەتە بەرەدى.
سول جەردە جازىپ العاندار بار، كەيىن تولىق نۇسقاسىن بەرەيىن.
- بارەكەلدى! ال، ەندى مۇقتار ورازا ايى ساعان ەلباسىنىڭ الدىندا ارناۋ ايتۋ باقىتىمەن بىرگە وبلىس اكىمىنىڭ سىيىن دا قوسا تارتۋ ەتىپتى. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلىنىڭ قولىنان پاتەر كىلتىن الىپسىڭ، قۇتتى بولسىن!
- راحمەت. بۇل ەكى وقيعانىڭ ءبىر-بىرىنە قاتىسى جوق. اڭگىمە باسىندا ايتتىم عوي. استاناعا بارا جاتقانىمدا مەنىڭ وبلىس اكىمىنىڭ قابىلداۋىندا بولۋىم كەرەكتىگى ەسكەرتىلگەن. كەلگەن سوڭ ايماق باسشىسى قابىلدادى. اتا-اناممەن بىرگە باردىم. «ۇلتتىق نەگىزدەن ايىرىلىپ قالماۋ ءۇشىن ايتىس وتە قاجەتتى ونەر. مۇقتاردىڭ وسى جولداعى تابىستارى قۋانتادى. ونىڭ ۇستىنە ۇستاز بولىپ شاكىرت تاربيەلەپ جاتىر ەكەن، - دەپ اكىم مەنىڭ ونەردەگى تابىستارىما ريزالىق ءبىلدىردى. - ءۇش بالاسى بار ەكەن، سوندىقتان ءۇش بولمە پاتەر سىيلاپ وتىرمىز» - دەدى. مەن قىرىمبەك ەلەۋ ۇلىنىڭ وتە قاراپايىم اشىقتىعىنا ريزا بولىپ قالدىم. «بالانىڭ سانىن ءوسىرۋ سەنەن، بولمەنىڭ سانىن كوبەيتۋ مەنەن» دەگەن ازىلىنە اتا-انام رياسىز كۇلىپ، ۇلكەن كىسىنىڭ قولىن قىستى.
«اتا-اناڭ سەنى باقتى، سەن اتا-اناڭدى قۋانت» دەيدى عوي عۇلامالار. مەن سول ساتتەگى اتا- انامنىڭ قۋانعانىن كورىپ، ءوزىمدى ەڭ باقىتتى پەرزەنت سەزىندىم.
- قوس قۋانىشىڭا ورتاق بولىپ، كوبەيە تۇسۋىنە كوڭىل ريزالىعىم شەكسىز، اقىنىم. ەل-جۇرتىڭدى رۋحاني بايلىققا بولەپ، ءىزباسارلارىڭدى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ونەرلى ورەندەرى ەتىپ تۇلەتە بەر.
- راحمەت.
سۇحباتتاسقان دۇيسەنبەك اياش ۇلى.
kazaitys.kz