بوس بەلبەۋ مەن جەزوكشە ءسوزىنىڭ ءتۇپ توركىنى قايدان شىققان؟
ءبىراق سىرت كوزگە ءسان تۇگى جوق، بەل بوكسەدە تۇرعان سوڭ شالبار سىرعي-سىرعي كەيدە ءتىپتى اۋى تىرسەكتىڭ تۇسىنا ءبىر-اق جەتكەنىن كورىپ «قاپ، مىنا بۇتىنداعىسى قازىر جۇرت الدىندا شەشىلىپ كەتپەسە جارار ەدى» دەپ ۋايىمداپ ءبىز وتىرامىز. تاپ وسىنداي ءسان قايدان كەلدى، ەڭ قۇرىسا سونىڭ ءمانىسىن ءبىلىپ جاتقان جىگىتتەرىمىز بار ما؟ بىلمەي، جاي عانا ەلىكتەپ جاتسا ءبىر ءسارى، اقىلى كىرەر، سوسىن قويار، ال ەگەر بىلە تۇرا سولاي جۇرسە شە؟ وندا سۇمدىق!
قۇشتارلىق قانشالىق قاتتى، ىشقىر سونشا تومەن...
نەگە؟ سەبەبىن مەن سىزگە ايتايىن، بەكەم وتىرىڭىز. ءجا، بىردەن ايتىپ، جۇرەگىڭىزدى جارىپ المايىن، بالكىم، ونداي «جۇگىرمەك» ءسىزدىڭ ۇيدە دە جۇرگەن بولار... الدىمەن، وسى ءبىر ءساننىڭ قايدان باستاۋ العانىنان باستاسام.
شالباردىڭ بەلىن ءدال وسىلاي ءپاس كيۋ ءۇردىسى ەڭ العاش امەريكا تۇرمەلەرىنەن شىقسا كەرەك. سەبەبى وندا تۇتقىندارعا بەلبەۋ تاعۋعا تىيىم سالىنادى. دەسە دە تۇتقىن ەكەش تۇتقىنداردىڭ ءبارى بىردەي ولاي جۇرمەيدى ەكەن، تەك «ەركەك قۇشاعىنا دايىنمىن» دەگەن قىزتەكەلەرى... ياعني، ول ويىن اشىق بىلدىرەتىندەي تۇتقىنداردىڭ ءسوزى تىڭدالادى، ءتىپتى بىلايعى ۋاقىتتا ءار قادام، ءار سوزدەرى اڭدۋدا. ولاي بولسا، الگىندەي قىزتەكەلەر ءوزىنىڭ قالاۋىن قانداي بەلگى ارقىلى بىلدىرەدى؟ مىنە وسى رەتتە بەلبەۋدى وسىلاي بارىنشا بوس، بارىنشا ءپاس ءتۇسىرۋ ارقىلى ول ءوز ويى، ءوز قالاۋىن پاش ەتەدى. جانە قالاۋى قانشالىق قاتتى بولعان سايىن، شالبار دا سونشا ءتۇسىپ، ءتىپتى شەشىلۋگە شاق تۇرادى. مىنە، سىزگە اقيقات كەرەك بولسا.
ال ءبىزدىڭ جىگىتتەر ونى ءىلىپ الىپ، سانگە اينالدىردى دا جىبەردى... ءمان-ماعىناسىن بىلمەي كيسە دە مەيلى عوي، ال بىلە تۇرا كيىپ جۇرسە شە؟ ۇلىڭىز نەمەسە ءىنىڭىز ۇيدەن شىققاندا ءۇستى باسىنا ءمان بەرىڭىزشى... ەگەر ءوزى ەلىكتەپ جۇرگەن بولسا، ەسكەرتە سالعانىڭىز ارتىقتىق ەتپەس... ەستى بولسا، ەسىن جيىپ، بەلبەۋىن تاعار.
ديقاندار باستاپ، جەزوكشە قوشتاعان...
ال ەندى قانشا عاسىرلار بويى قىز-كەلىنشەكتەر اراسىندا جاپپاي سانگە ەنىپ كەتكەن بىزوكشە كيۋ تاريحى قايدان شىقتى؟ ءسىز وسى جايلى ءبىر ءسات بولسا دا ويلانىپ كوردىڭىز بە؟
بىزوكشە تاريحى ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىن 4000 جىل بۇرىن ەگيپەتتە پايدا بولىپتى. جانە العاشىندا ونى كىمدەر كيدى دەيسىز عوي؟ كۇلكىڭىز كەلەدى. ديقاندار! سەبەبى جەر وڭدەيتىن ولارعا جەردەن اياعىن بيىك كوتەرىپ ءجۇرۋ كەرەك ەدى. سونداي مۇقتاجدىقتان ەگىنشىلەر ونى پاپيرۋستان جاساپ الادى ەكەن. بۇل دا ەشتەڭە ەمەس، سەبەبى بيىك وكشەنى العاش ديقاندار تاپقانىمەن، ونى ەلگە ەتەنە جايعان جەزوكشەلەر بولسا كەرەك. جوعارىدا ايتقانىمىزداي ىشقىرىن تومەن ءتۇسىرىپ كيۋ قىزتەكەلەردىڭ ءبىر-بىرىنە بەلگىسى دەسەك، بىزوكشەنى دە ءجۇرىسى سۋىق حانىمدار بەلگى، ەرەكشەلىك رەتىندە قولدانعان. وندا دا جاي سونى كيۋ ارقىلى ەمەس، ەتىكشىگە بارىپ وكشەلەرىنە ارنايى «سوڭىمنان ەر» دەگەن جازۋدى جەزدەن سوقتىرىپ، وكشەسىنە قاقتىرىپ الادى ەكەن. جەزوكشە دەگەن اتاۋ وسىدان قالىپتى. الگى جازۋدى كورگەن ەر كىندىكتى قيادان كوزى قىزىل تۇلكىنى شالعان بۇركىتتەي ەكى كوزى شوقتاي جانىپ، ەرە جونەلەدى ەكەن.
وكشە ەمەس، بوسبەلبەۋ بوكسەدەن قورقۋ كەرەك
بۇل ءساننىڭ ءبىردى-ەكىلى عانا تاريحى. وكشە كيۋ تۇرمىسىمىزعا ەنىپ كەتكەنى سونشالىق، ول كوزگە وعاش كورىنبەيتىن بولعالى قاشان. الايدا، بەلى بوس، شالبارى ءپاس جىگىتتەر كوبەيگەن سايىن ۋايىم قالىڭداي تۇسەدى ەكەن. نەگە؟ سەبەپ بۇگىندە ناعىز ەرلىكتى، ءجا جاۋعا اتويلاپ شاپپاي-اق قويسىن، قاراپايىم عانا شاڭىراعىن شايقالتپاي ۇستايتىن ازامات تابۋ جىلدان جىلعا قيىنداپ بارا جاتقانى وتىرىك ەمەس. «جەتى قىزعا ءبىر جىگىت» دەگەن ستاتيستيكانى تۋدىرىپ جاتقان جاراتقان ەمەس، ءبىز ءوزىمىز سەكىلدى. ۇيلەنۋ جاسىنا جەتىپ تۇرعان جىگىتتەردىڭ جارتىسىنا جۋىعى قىزتەكە... جانە بۇل جاي ايتىلا سالعان اڭگىمە ەمەس، كوپ جۇرت بىلەتىن، ءبىراق اتىن اتاپ ايتا بەرمەيتىن، ىشتەن تىنىپ قانا جۇرگەن دەرت. اسىرەسە، گلامۋرنىي جىگىتتەردەن قورقۋ كەرەك. بوسبەلبەۋ، سىرعا تاققان، ءتانى تاڭبادان كورىنبەيتىنى تاعى بار... مۇنىڭ ءبارى بەلگى...
P. S: جالپى قازاقتا بوسبەلبەۋ دەگەن ءسوز بارىن بىلەمىز. اۋىسپالى ماعىنادا ول ەنجار، قۋىس كەۋدە، ەشتەڭەنى ويلاماي جۇرە بەرەتىن بوزبالاعا قاتىستى ايتىلادى. ەندى قاراپ تۇرساق، دانا حالقىمىز سونى تۋرا ماعىناسىندا دا قالاي تاۋىپ ايتقان دەپ تاڭ قالۋعا بولاتىنداي. ءبىر زاماندا بەلبەۋسىز جۇرەتىن وسىنداي ءبىر ۇرپاقتىڭ شىعارىن قانشا زامان بۇرىن كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاعانداي ەتىپ ايتقان دا قويعان...
اۆتور: ءماريام ءابساتتار
«الاش ايناسى»