جول ەرەجەسىنە قاتىستى ايىپپۇلدىڭ ارتۋى اپاتتى ازايتا ما؟

استانا. قازاقپارات - جول ەرەجەسىنە قاتىستى ايىپپۇلدىڭ ارتۋى اپاتتى ازايتا ما؟

اعىباي ارىقبايەۆ، زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور:

-  جالپى «ايىپپۇل كولەمىن كوبەيتۋ ارقىلى جول-كولىك اپاتىن ازايتامىز» دەۋ دۇرىس ەمەس.

سەبەبى جول اپاتىن بولدىرماۋ ءاربىر كولىك جۇرگىزۋشىنىڭ زاڭدى عانا ەمەس، ءوزىن- ءوزى سىيلاي بىلۋىنە بايلانىستى نارسەنىڭ شەگى بولۋى كەرەك.

زاڭدا كورسەتىلگەن ايىپپۇل كولەمى وتە ۇلكەن. الماتى مەن استاناعا اۋىلدان كەلگەن جۇمىسسىز جۇرگىزۋشىلەر وزدەرىنىڭ جەكە كولىگىمەن ادام تاسىمالداپ، جۇك تاسىپ ولمەستىڭ كۇنىن كورۋدە.

مىنە، قارجىلىق قابىلەتى از ولار جوعارى كولەمدەگى ايىپپۇلدى تولەي الا ما؟ ارينە، جوق. جول ەرەجەسىن بۇزعان جۇرگىزۋشىلەرگە سالىناتىن ايىپپۇل مولشەرىن بارىنشا كوتەرۋ، بۇل زاڭ بۇزۋشىلىق بولىپ تابىلادى.

ۇشىنشىدەن، مۇنداي جاعداي م ا ي قىزمەتكەرى مەن جۇرگىزۋشىنىڭ اراسىندا ءوزارا تۇسىنبەستىك تۋىنداتۋى مۇمكىن.

ال كەز كەلگەن كيكىلجىڭنىڭ سوڭى ۇلكەن داۋعا، جانجالعا اپارۋى عاجاپ ەمەس. زاڭدى جاساۋشىلار مىنە، ماسەلەنىڭ وسى جاعىن ۇمىت قالدىرعان. مەنىڭشە، بۇل زاڭ ەرتە مە كەش پە، قايتا قارالۋى مۇمكىن. قالاي دەسەك تە، ايىپپۇلدى كوتەرىپ، اپاتتى ازايتۋ مۇمكىن ەمەس. كەمشىلىك سول، زاڭدى جاساۋ بارىسىندا دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى ەسكەرىلمەگەن.

تولەۋتاي مۇرزانوۆ، كولىك جۇرگىزۋشى:

-  جول ەرەجەسىن بۇزعان جۇرگىزۋشىلەرگە قولدانىلاتىن جازانىڭ كۇشەيتىلگەنى جاقسى. سەبەبى قازىرگى كەزدە قاي ايماقتا بولماسىن كەيبىر جۇرگىزۋشىلەر باعدارشامعا باعىنباي، جول ەرەجەسىن ورەسكەل بۇزۋدى ادەتكە اينالدىردى. مۇنداي ازاماتتارعا قاتاڭ شارا قولدانعان ابزال. بۇل - ماسەلەنىڭ ءبىر جاعى. ال ەكىنشى جاعى، ول - قازىرگى كۇنى جۇرگىزۋشىلەر اراسىندا «ايىپپۇل كولەمىن سونشالىقتى كوتەرۋ سىبايلاس جەمقورلىققا ياعني كوررۋپتسياعا جول اشادى» دەگەن پىكىرلەر ءجيى ايتىلۋدا.

مىسالى، جاڭا زاڭدا ەگەر كولىك جۇرگىزۋشى كولىگىن مۇگەدەك جانداردىڭ كولىگىنە ارنالعان اۆتوتۇراققا قويعان جاعدايدا وعان 90 مىڭ تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالۋ بەلگىلەنگەن. مۇنداي ايىپپۇلدى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. سوندىقتان الگى جۇرگىزۋشى قايتكەن كۇندە جول پاترۋلدىك پوليتسياسى قىزمەتكەرىمەن «ورتاق ءتىل» تابۋدىڭ جولىن ىزدەيدى. ال بۇل مىندەتتى تۇردە سىبايلاس جەمقورلىققا جول اشادى.

ەسبول ءومىرجانوۆ، زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت:

-  قازىرگى كۇنى جول قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ - وتە ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇعان كولىكتىڭ كوبەيۋى، كولىك جۇرگىزۋشىلەردىڭ جول ەرەجەلەرىن ساقتاماۋى، ولاردىڭ قۇقىقتىق بىلىكتىلىگى مەن كولىك جۇرگىزۋ مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى اسەر ەتۋدە.

مىسالى، جاڭا زاڭنىڭ 463-4-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس، مۇگەدەكتەر كولىگىنە ارنالعان ورىنعا اۆتوكولىگىن قويعان ادامعا 50 ا ە ك كولەمىندە ايىپپۇل سالۋ كوزدەلگەن. مەملەكەتتىڭ مۇگەدەك ادامدارعا جاساعان قامقورلىعى دۇرىس. دەگەنمەن، بۇل وتە كوپ مولشەردەگى اقشا!

سەبەبى بارلىق ازاماتتاردىڭ تۇرمىس جاعدايى جوعارى ەمەس. مەنىڭشە، ايىپپۇل مولشەرىن اسپانداتقانمەن جول-كولىك اپاتىنىڭ ازايۋى، بارلىق جۇرگىزۋشىلەردىڭ بىردەن زاڭعا باعىنۋى ەكى تالاي. كەرىسىنشە، ايىپپۇلدىڭ ۇلعايتىلۋى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ورىن الۋىنا جول اشۋى مۇمكىن. ويتكەنى زاڭ بۇزعان ءاربىر جۇرگىزۋشىنىڭ «قاتەلىگىن» م ا ي قىزمەتكەرىنە پارا بەرۋ ارقىلى «جۋىپ-شايۋعا» تىرىساتىنى بەلگىلى.

جول قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ باعىتىندا قابىلدانعان جاڭا زاڭنىڭ ءبىر قايناۋى ىشىندە. بۇل زاڭدى بىلىكتى دە ءبىلىمدى، تاجىريبەسى مول زاڭگەرلەردى قاتىستىرا وتىرىپ دايىنداۋ قاجەت ەدى.

ساۋالنامانى جۇرگىزگەن جومارت مولداحمەت ۇلى ايتجان سالىق ۇلى (فوتو)