جانازا شئعارؤدئث دا ازابئ بار

استانا. 14- مامئر. قازاقپارات - «ءولئمنئث دة وسةگئ بار» دةيدئ قازاق. ومئرگة كةلگةن پةندةنئث پةشةنةسئنة جازئلعان تالقانئ تاؤسئلعان كذنئ اقئرةتكة اتتاناتئنئ اقيقات. ايتسة دة باقيلئق بولعان مارقذمنئث ارتئندا قالعانداردئث مذردةنئ اقتئق ساپارعا قالاي شئعارئپ سالئپ جذرگةنئ ويلاندئرماي قويمايدئ. رةداكسيامئزعا وسئ ماسةلةنئ كوتةرئپ كةلگةن اقساقالدئث اتئ-ءجونئ كةؤئلقوش بيسةنبةكوأ ةكةن.

اقتوبةدةگئ «نذرعاسئر» مةشئتئنئث جانئنداعئ ساؤات اشؤ كؤرسئن تامامداعان قاريا ءولئم-ءجئتئم كةزئندةگئ جانازا شئعارؤ ماسةلةسئ تؤرالئ ءوز ويلارئن ورتاعا سالعئسئ كةلئپتئ. ءدئن سالاسئنئث ماماندارئ مةن مةشئت يمامدارئنئث پئكئرئن نةگئزگة الا وتئرئپ، وقئرمانئمئزدئث ويئن وزدةرئثئزگة جةتكئزؤگة تئرئستئق.

دذنية سالعان جاننئث اعايئندارئ، نةگئزئنةن، بةس نارسةگة مئندةتتةلةدئ ةكةن. ولار: ءمايئتتئ جؤئندئرؤ، كةبئندةؤ، جانازاسئن ايتؤ، جةرلةؤ، قارئزئن وتةؤ. ال قالعانئ قوسئمشا عيبادات، ساؤاپ ئستةر. مذنداعئ باستئ ماسةلة - ابزال سانالاتئن امالدارئمئزدئ پارئز ةتئپ، ئسئراپقا اينالدئرئپ الماؤ.

وكئنئشكة قاراي، حالئق اراسئندا بئرةؤدئث ايتقانئنا ةرئپ، «وسئلاي ئستةمةسةك بولمايدئ» دةپ قولدان جاساپ العان كادةلةر كوپ. وزئندة جوق بولسا دا، قارئزعا بةلشةسئنةن باتئپ، قاراسئنا جئلقئ سويؤ، قذستئث سذتئنةن باسقانئث ءبارئن قويئپ، استا-توك داستارقان جاساؤ قالئپتئ جاعدايعا اينالعالئ قاشان. سذيةككة كئرگةندةرگة «تابارئك» دةپ بةرئلةتئن كيئلگةن كيئمئنئث ورنئنا جاثا كيئم تاراتؤ سةكئلدئ ئسئراپشئلدئق تؤرالئ تاقئرئپ ءوز الدئنا ءبئر ماقالاعا ارقاؤ بولا الادئ. بذگئنگئ ايتپاعئمئز جانازا شئعارؤدئث ءتارتئبئ تؤرالئ بولماق.

ساؤاتتئ ةلدة ساؤاتسئز مولدا بولماسئن

كةؤئلقوش بيسةنبةكوأ، زةينةتكةر:

- ادامنئث جانازاسئن شئعارؤ كةزئندةگئ ءارتذرلئ جاعدايلارعا قاراپ وتئرئپ، جةمقورلئقتئث قذرئعئ جانازا شئعارؤعا دا جةتئپ قالعان با دةپ قالاسئث. جانازانئ كئمنئث شئعارؤئ جونئندة 2010 - جئلئ شئققان ق م د ب-نئث جانازا ءپاتؤالارئندا تولئق قامتئلعان. سوعان قاراماستان، وسئ ءپاتؤالاردئث ورئندالؤئ ناشار. قايعئرئپ وتئرعان ءذي يةسئ مذنداي جاؤاپتئ ءئستئ اعايئندارئنئث اراسئنداعئ بةلسةندئ بئرةؤئنة تاپسئرا سالادئ. ول ادامنئث دا ءدئني ساؤاتئ اسئپ بارا جاتپاعاندئقتان، شالا ساؤاتتئ مولداعا تاپ بولؤئ ابدةن مذمكئن.

بئردة اقتوبة وبلئسئ، حرومتاؤ اؤدانئنئث تاسوتكةل ةلدئ مةكةنئندة ءبئر ازاماتتئث جانازاسئن شئعارئپ بولعاننان كةيئن مولدا ساپتا تذرعاندارعا قاراپ: كئمدةر قذران وقيدئ؟ دةپ داؤئستادئ. ساپتاعئلاردئث ئشئندة ءبئرلئ-جارئم ادام قذران اياتتارئن وقئعان بولدئ. وسئنداي جاعدايلار كوپشئلئك جةردة كةزدةسئپ تذرادئ. وسئ دذرئس پا؟ جانازا ءپاتؤاسئنئث 21 پؤنكتئنئث ةث سوثعئ جولئندا «جانازا نامازئنئث ئشئندة قذران وقئلمايدئ»  دةپ جازئلعان. جينالعان ادامداردئث ئشئندة «بئزدةرگة ق م ب د-نئث ءپاتؤالارئنئث كةرةگئ جوق. بذرئنعئ اتا-بابالارئمئزدئث ايتقان جولئمةن جذرةمئز» دةيتئندةرئ دة بار. جانازادا مةشئتتةردةگئ ذستازداردئث الدئنا جينالاتئندارعا قاراعاندا، مولدالاردئث الدئنا جينالاتئنداردئث سانئ كوپ بولادئ.

كةيبئر كةزدةرئ شاريعاتئمئزدا جوق ولگةن ادامعا قذران شئعارؤ سياقتئ امالدار جاسالادئ. مولدالاردئث ئشئندة قذران اياتتارئن كيريلل ارئپتةرئن قولدانئپ وقيتئندارئ بار. سوندا دا بولسا، ولار مئندةتئنة الئپ جاتادئ. سونئمةن بئرگة قذراندئ تاجؤيد ةرةجةلةرئنسئز وقيتئندار دا كةزدةسةدئ. ذستازسئز ذيرةنگةن قذران كوپتةگةن قاتةلئكتةرگة ذشئراتادئ. وسئ جاعدايدئ ءار ؤاقئتتا ةسكة الؤ كةرةك. اقشا ءذشئن قذران شئعارؤدئ مئندةتئنة الاتئندار دا كوپ. مارقذمنئث جاقئندارئ جةگجاتتارئ مةن جولداستارئ قابئر باسئنا بارئپ، مولداعا قذران باعئشتاتئپ، ءار ادام مةن ءذشئن دةپ مولدا الدئنا اقشالار تاستايدئ جانة وعان مةكتةپ وقؤشئلارئ دا قاتئسادئ. ذيئلگةن اقشانئ مولدةكةثدةر قالتاعا باسئپ جئبةرةدئ. پايعامبارئمئزدئث (س.ع.س.): «كئمدة-كئم قذران اياتتارئن باس پايداسئن ويلاپ، قاراجات تابؤ ماقساتئندا، تابئس كوزئنة اينالدئرسا، قايتا تئرئلةتئن قيامةت كذنئندة بةت الپةتئ جالبئر-جالبئر بولئپ، شالا مذجئلگةن سذيةك سياقتئ تئرئلةدئ» دةگةن ءسوزئن قذلاققا قئستئرمايمئز. بذل جاعداي ارال مةن شالقار وثئرلةرئندةگئ باؤئرلارئمئزدئث اراسئندا ءجيئ كةزدةسةدئ.

 كةيدة ءبئلئمئ جوعارئ ادام ساپتا تذرادئ دا، ءبئلئمئ تومةن ادام ولئكتئث جانازاسئن شئعارادئ. قذران باعئشتاعاندا دا داؤئسئ كةرةمةت كذشتئ (ءدئني ءبئلئمئ جوق ادامدار ءذشئن)، ال تاجؤيدئ مةن ماحراجئ (ارئپتةردئث دئبئستالؤئ) قاناعاتتانارلئقسئز مولدالار كةزدةسةدئ. وسئ سياقتئ جاعدايلار ءدئنئمئزدئث بةدةلئن تومةندةتئپ، ءدئني ساؤاتسئزدئققا قاراي جةتةلةيدئ.

جانازا وقؤ ساتئلمايدئ

ءبئر تانئسئم جانازا شئعارؤعا، قذران وقؤعا ءاربئر يمام نةمةسة قاراپايئم مولدالار ءوز دارةجةسئندةگئ «ستاأكئلةرئن» بةلگئلةپ قويعانئن ايتادئ. ارينة، بذل اثگئمة رةسمي تذردة ايتئلماعاندئقتان، ءارقايسئسئنئث تالاپ ةتكةن اقشاسئن ناقتئ ايتئپ بةرؤ قيئن. ةل اؤزئنداعئ اثگئمةگة قذلاق تذرسةك، 5000 تةثگةمةن 60-70   مئث  تةثگةنئث ارالئعئندا ةكةن. ال قذران شئعارامئز دةپ سذرايتئن اقشانئ دا كةيبئرةؤلةر قالتالارئنئث كوتةرمةي قالعانئن العا تارتؤدا. سونئث ئشئندة جانازا شئعارؤ ةث قئمباتئ بولئپ تذر. سوندا ونداي اقشاسئ بولا قويماعان مذسئلمان بالاسئ جانازاسئز كةتةتئن بولعانئ ما؟

باؤئرجان ةسماحان، ق ر ءدئن ئستةرئ اگةنتتئگئ اقتوبة وبلئسئ ءدئن ئستةرئ دةپارتامةنتئنئث ديرةكتورئ:

- ءولئم حاق جانة ول ءاربئر جاراتئلعان جاندئنئث اقئرئ. اللا تاعالا قذران كارئمدة ول جايلئ: «وزةكتئ جاندا ولمةيتئن پةندة جوق. سةندةردئث ءئيگئلئكتئ ئستةرئثنئث بوداؤئ قيامةت كذنئندة تولئق قايتارئلادئ. توزاقتئث بةتئ ءارئ بولئپ، جذماققا كئرسةثدةر - مذراتتارئثا جةتكةندةرئث. دذنية دةگةن - وپاسئز تئرشئلئكتئث الدامشئ قئزئعئ» («ءال يمران» سذرةسئ، 185-ايات)، - دةيدئ. سوندئقتان ءاربئر پةندة اجال جةتپةي تذرئپ اللا تاعالاعا قذلشئلئق ةتئپ، وزئنة جذكتةلگةن پارئزداردئ وتةؤئ ءتيئس. پايعامبارمئز (س.ع.س.) حاديس شارئپئندة: «دذنية ءلاززاتتارئن جةرمةن-جةكسةن ةتةتئن اجالدئ ةستةرئثة الئثدار»  دةلئنگةن. ال جانازا شئعارؤ ءذشئن قايعئ جذتئپ وتئرعان ادامنئث جاعدايئمةن ساناسپاي، اقشا تالاپ ةتؤ ول - ذلكةن كذنا. «قذران وقئپ، جانازا شئعارعان كئسئگة ايتقان اقشاسئن تاؤئپ بةرة المادئم» دةپ قينالؤعا ةشقانداي نةگئز جوق.

ءمايئتتئث نامازئ شئعارئلماي، قذران وقئلمايدئ. يبن ماسعذدتان (ر.ا.) ريؤايات ةتئلگةن حاديستة: «راسؤلؤللا (س.ع.س.) جانازا نامازئندا قذراننان بئردةمة وقؤدئ ايتپادئ»، - دةلئنگةن («ال-ازكار مين كالام ساييديل ءابرار»، 430/1). مايئتكة ارناپ قئرقئن جانة جئلئن بةرؤ ءذشئن ذلكةن داستارقان جايؤ ادةتكة اينالسا دا، ول مئندةت دةپ قارالمايدئ. ياعني جاسالماعان جاعدايدا ةشبئر ادام اللانئث الدئندا كذناهار، مايئتكة قارئزدار بولئپ قالمايدئ. دةگةنمةن جذرتقا تاماق تاراتؤدئث ساؤاپتئ ءئس ةكةنئ داؤسئز. قايتئس بولعان كئسئگة باعئشتاپ جوق-جئتئككة، مذقتاج جاندارعا تاماق تاراتئپ، اس بةرؤ ابزال. ال مذقتاج جاندار قاتارئنا جاتپاسا دا، تؤعان-تؤئس، جورا-جولداستارئن جيناپ، اس بةرؤگة دة شاريعات قارسئ ةمةس. دةگةنمةن دئنئمئزدة شاماث جةتپةسة دة، مئندةتتئ تذردة قارئزدانئپ، ارتئق شئعئن جذمساپ، ءولئ اتئنان ذلكةن جاقئنئنان ايئرئلئپ، قابئرعاسئ قايئسئپ وتئرعان جانداردئث قايعئ-قاسئرةتئن ءتذسئنؤ قيئن ةمةس. ايتسة دة، ءار ادام ءولئم-ءجئتئمدئ بولعان جاعدايدا يمامنئث بذيرئعئنا، شاريعاتئمئزدئث قاعيداسئنا مويئنسذنعانئ دذرئس-اق.

جانازا نامازئن وتكئزؤ

سةرئكجان ةنشئباي ذلئ، اقتوبة وبلئستئق ورتالئق «نذرعاسئر» مةشئتئنئث نايف يمامئ:

- ادام دذنية سالعان سوث، ونئث قايتئس بولعانئن جاريالاپ، جةرلةؤگة اسئعؤ - مذستاحاپ. مذستاحاپ دةپ ساؤاپ ءارئ ابزال ئسكة ايتئلادئ. ءمايئتتئ جةرلةؤدئ كةشئكتئرؤ - سذننةتكة قايشئ جانة ءمايئتتئ قذرمةتتةمةؤ بولئپ تابئلادئ. قانشالئقتئ كةشئكتئرسة، سونشالئقتئ ونئث قادئر-قاسيةتئن قاشئرادئ. ال شاپشاث ورئنداؤ ءذشئن ونئ دذرئس ذيئمداستئرؤ كةرةك.

ادةتتة، جةرلةؤ ءراسئمئن ةكئ ادام باسقارادئ. يمام جانة ءمايئت يةسئ. يمام جانازا نامازئ مةن جةرلةؤ ءراسئمئنئث شاريعي ماسةلةلةرئنة جاؤاپتئ بولسا، مايئت يةسئ ونئث بارلئق شارؤاشئلئق ئستةرئن موينئنا الادئ. ءمايئت يةسئ - ول ولئك شئققان ذيدةن جانازا مةن جةرلةؤدئث شارؤاشئلئق ئستةرئن اتقارؤ ءذشئن تاعايئندالعان ادام. ءابؤ حانيفا (ر.ا.) مازهابئندا جانازا نامازئن وتكئزؤگة ةث قذزئرلئ كئسئ پاتشا، ءمذفتي جانة ول تاعايئنداعان جةرگئلئكتئ يمام، مولدالار.

ءاربئر مذسئلمان مايئتكة جانازا نامازئن وقؤئ ءتيئس. ءبئراق جانازاعا قاتئسؤعا ةشكئم ماجبذرلةنبةيدئ. نامازعا قاتئسقان كئسئ مول ساؤاپ الادئ. سوندئقتان ساؤاپتئ بئلةتئن حالقئمئز بارئنشا جانازا نامازئنا قاتئسؤعا تئرئسادئ. ءتئپتئ ونئ وزئنة مئندةت دةپ بئلةدئ.

قالا تذرعئندارئ، نةگئزئنةن، كوپ قاباتتئ ذيلةردة تذرعاندئقتان، جانازا نامازئن وتكئزؤدة ءتذرلئ كةلةثسئز جاعدايلار تؤئندايتئنئ راس. مئسالئ، جوعارئ قاباتقا شئعئپ-ءتذسؤدئث ئثعايسئزدئعئ، دارةت الؤعا مذمكئندئك جوقتئعئ، كولئك قوياتئن جةردئث تابئلا بةرمةيتئنئ ادامدارعا قيئندئق تؤعئزئپ جاتقانئ بةلگئلئ. سونداي-اق ناماز قوعامدئق ورئنداردا، ياعني بالالار وينايتئن الاثداردا، كوشةلةردة، جولداردا ءوتئپ جاتادئ.

قازئر كوپشئلئك جانازا نامازئن مةشئتتة وتكئزؤ دذرئس دةگةن ورئندئ پئكئرلةر ايتئپ ءجذر. ويتكةنئ قازئرگئ ؤاقئتتا قاي قالادا بولماسئن، مةشئت بار. بارلئق مةشئتتةرئمئزدئث ذلكةن الاثدارئ، دارةتحانالارئ، ئستئق-سؤئق سؤلارئ، جئلئ زالئ، كولئك قوياتئن الاثدارئ بار. مةشئتكة ةرتة كةلگةن قاؤئم بوس ؤاقئتتارئندا قوسئمشا ناماز وقيدئ، مايئتكة باعئشتاپ دذعا-ءمئناجات ايتادئ. دارةتئن جاثالاپ الؤعا ؤاقئت تابادئ. مةشئت يمامدارئ قئزمةت ةتؤگة قاشان دا دايئن تذرادئ. ال كوپشئلئك جينالئپ دةمالاتئن جةرلةردة، ويئن الاثدارئندا، جولداردا جانة كوشةلةردة جانازا نامازئن وقؤ ورئنسئز.

ءتذيئن ءسوز

قازاقستاننئث ءار  ايماعئندا قايتئس بولعان ادامدئ جةرلةؤدئث ءجون-جوسئعئ ءارقالاي. ونئث باستئ سةبةبئ - قازاق حالقئن ءدئني ساؤاتسئزدئق بيلةگةن كةزدةگئ يسلام ءدئنئنئث جان-جاقتئ توقئراؤعا ذشئراپ، ءدئني عذرئپتاردئث تذرلئشة وزگةرئپ، قالئپتاسؤئنان بولسا كةرةك. وسئ كذنئ مارقذمدئ جونةلتؤدةگئ ورئنسئز جاسالئپ جذرگةن جورالعئلاردئ دوعارؤ، ئسئراپقا جول بةرمةؤ، ءمايئتتئ شاريعات جولئمةن جةرلةؤ ءذشئن بةلگئلئ ءبئر جذمئستاردئث جذرگئزئلؤئن ؤاقئتتئث ءوزئ تالاپ ةتؤدة. «باردئث مالئن شاشئپ، جوقتئث ارتئن اشقان» ولئمگة تئرئلةردئث بذگئنگئ كورسةتئپ جذرگةن «قذرمةتئ» داستذرگة اينالئپ كةتسة، «ةلدةن قالمايمئن» دةپ تئراشتانعانداردئث قازادان كةيئن قارا سيراق بولئپ قالؤئ عاجاپ ةمةس.

بذل دذنيةدة ادام ءبئر-اق ولةدئ. ونئث اينالاسئنداعئ جةرلةؤ راسئمدةرئ شاريعات ذكئمدةرئن بذزئپ، كذناعا باتقانشا، ءبارئن ءبئلئپ، كورئپ تذرعان اللاهتئ الداماي، ساؤابئ مول امالداردئ ورئنداعانئمئز ءجون ةمةس پة؟ شاريعاتتئث ءاربئر ذكئمئ كذللئ مذسئلمان قاؤئمئنا ورتاق. تةك يمامدار عانا ةمةس، ءاربئر مذسئلمان دا بةس پارئزئن تولئق ورئنداپ، ءدئننئث بارلئق تالاپتارئنا ساي بولؤعا، مةيلئنشة تئرئسؤعا ءتيئستئ. ةگةر ءار ادام وزئنة وسئنداي ماقسات قوياتئن بولسا، وندا ول ءدئننئث تالابئنا تولئق ساي بولؤدئث قانشالئقتئ قيئن ةكةنئن تذسئنةر ةدئ.

اأتور: سامال قاراجان، اقتوبة وبلئسئ

«الاش ايناسى»