ونئث ساتيرالئق «ستاليننئث مذشتةگئ»، «ءتذبئ تذسكةن شةلةك جانة سئپئرتقئ»، «قازاقئ قالجئثدار» سئندئ كئتاپتارئ ادةبيةت سذيةر قاؤئمعا جاقسئ تانئس. ءار ءازئل اثگئمةسئندة استارئ تةرةث وي تاستايتئن ماعئنا جاتادئ. ءباز بئرةؤئمئز ءمان بةرة بةرمةيتئن نةمةسة ةلةي بةرمةيتئن كذندةلئكتئ تئرشئلئكتة بولاتئن ءومئر ذزئگئنةن وي ءتذيئپ، ساناثا ساباق تاستايدئ.
«د ت» دةپ ازئلدةيتئنئمة كةلسةم، ةثبةكقورلئعئن ايتقانئم بولادئ. بذگئندة دوقتئرحان تذرلئبةك ءوزئنئث حالقارالئق «تذركئ الةمئ» تةلةستؤدياسئن باسقارا ءجذرئپ، ستؤدياسئنئث اتئنا زاتئ ساي وتئزدان اسا دةرةكتئ فيلمدةر جاساعانئ ءوز الدئنا، جوعارئداعئ اتالعان شئعارمالارئنان وزگة تاريحي-تانئمدئق، پؤبليسيستيكالئق-ساراپتامالئق باعئتتاعئ ءبئرقاتار كئتاپتارئ جارئق كوردئ. سودان ايتامئن «د ت» دةپ. سونداي شئعارماسئنئث ءبئرئ «تةرةثنةن تارتقان تةكتئلئك» دةپ اتالادئ. ايشئقتاپ «ايتذمار» باسپاسئ شئعارئپتئ. ةكئ ءجذز ون توعئز بةتتةن تذراتئن كولةمدئ ةثبةك.
تاريحشئ-قايراتكةرلةر ايتاتئنداي حالئق بولمئسئنداعئ اقتاثداقتئ تولئقتئراتئنداي ذلكةن جذمئس. كةشةگئ كوممؤنيستئك يديولوگيانئث جئمئسقئ ساياساتئمةن وتكةن تاريحئمئزدان ساباق الار وشپةس وقيعالاردئث، ذرپاق ماقتان تذتار تذلعالاردئث بذركةمةلةنؤئ، بذرمالانؤئ... بولدئ، ول اقيقات. ول تؤرالئ وسئ كذنگة دةيئن از ايتئلئپ تا، از جازئلئپ تا جاتقان جوق. دةسةك تة، دوقاثنئث بذل ةثبةگئ سول ولقئلئقتاردئث ورنئن تولتئرؤعا قوسقان وزئندئك ذلةس ةكةندئگئن اتاپ وتكةن ءجون.
كئتاپ ابئلاي حاننئث داؤئرئندة ايبئنئمةن تانئلئپ، ءوز زامانئنئث قارا قئلدئ قاق جارعان ءادئل ءبيئ، قازاق پةن جوثعار اراسئنداعئ قاندئ قئرعئندا ةرلئكپةن ةلئن جاؤدان قورعاعان قازاقتئث قذدايبةردئ بيئنئث تؤعانئنا ءذش ءجذز جئل تولؤ قذرمةتئنة ارناپ شئعارئلئپتئ. كئتاپقا قذدايبةردئ ءبيدئث ءومئرئ عانا ةمةس، قازاققا قئرؤار باتئر سئيلاعان شاپئراشتئ رؤئنئث ةرجذرةك ذلدارئنئث اتاپ ايتقاندا: قاراساي، ناؤرئزباي، ةسقوجا، تاثاتار، سارئباي، مةدةتبةك ... سئندئ ءبئرازئنئث ةسئمئ كوپكة تانئس، ءبئرازئنئث ةسئمئ تاثسئق جانداردئث ءومئرئ ارقاؤ بولعان.
تؤعان حالقئمئزدئث تاريحئن، ةرجذرةك ذلدارئنئث ةسئمئن بئلمةي، قازاقپئن دةپ ماقتانؤ ارتئق. «اتا- بابالارئمئزدئث تاريحي-مادةني مذراسئن بئرلةسئپ تذلةتةيئك» دةپ نذرسذلتان ءابئش ذلئ ايتقانداي، بذل ةثبةك تة سوعان ناقتئ جاؤاپ. بةلگئلئ ءبئر رؤ باتئرلارئنئث تاريحئن قازاق ومئرئنةن، بولمئسئنان بولئپ قاراؤعا بولمايدئ. ويتكةنئ وندا تذتاستاي قازاق ءومئرئنئث بةينةسئ، قازاق حالقئنئث ازاتتئعئ ءذشئن كذرةس بار.
قازاق جةرئن سئرتقئ جاؤدان قورعاؤدا شاپئراشتئنئث ةرجذرةك ذلدارئ دا تئزة قوسا بئرگة اتتانداعان. دوقتئرقاننئث بذل كئتابئ ارقئلئ سونداي باتئردئث ةسئمئمةن جاثا تانئس بولئپ وتئرمئز. باتئر تؤرالئ تاسقا باسئلعان دةرةك از بولعانئمةن، ةل اؤزئنداعئ اثگئمةلةر جةتةرلئك ةكةن. قالامگةردئث وسئ تذستا ةثبةكتةنگةنئ ايرئقشا كورئنةدئ. ةل ارالاپ، شاپئراشتئ پةرزةنتتةرئ ذيئتقئ بولعان ءبئرقاتار ةكسپةديسيالاردان قالماي، كوز مايئن تاؤئسئپ جيعان دةرةكتةرئ جةتةرلئك.
قذدايبةردئ ءبيدئث سوثعئ ءومئرئ قازئعذرت ةتةگئندة ءوتئپتئ. ول تؤرالئ بذل وثئردة «باسئثا قذدايبةردئنئث باتئق شوقپارئ تيمةسئن» دةگةن ءسوز قالئپتئ. سوعان قاراعاندا قولئ اؤئر ةرجذرةك جان بولسا كةرةك. دةمةك، بذل پةرزةنت تة ءسذيئنباي جئرلاعانداي: «ذرپاعئ قاراسايدئث تذگةل باتئر، ورناتقان دذشپانئنا زاماناقئر» بولعانئ دا. تذگةل بولماسا دا تذگةل بولاتئنداي ذرپاقتار از بولماعان. سونئث ءبئرئ، بئرةگةيئ قذدايبةردئ ءبيدئث ءومئرئ. وعان ايعاق بولاتئنداي ءبئر دةرةكتئ دوقتئرحان العا تارتادئ. ول 1913 - جئلئ سانكت پةتةربؤرگتة شئققان رؤميانسةأ دةگةننئث «أةرنةنسكيي ؤةزد» اتتئ كئتابئ. مذندا شاپئراشتئ جذرتئنا جانة ولارمةن ةتةنة ارالاسقان رؤلارعا قاتئستئ تاريحي دةرةكتةر بارشئلئق ةكةن. مئسال كةلتئرةيئك. «أ وبششينؤ أحوديات تري رودوأئة گرؤپپئ: ساؤرؤك، باسپاك ي كؤدايبةردئ ... رودوناچالنيكوأ كاشكة ي تاناتار...» بئزگة جةتكةن باتئر تؤرالئ جازباشا جالعئز دةرةكتئث ءوزئ قذدايبةردئ ءبيدئث ءوزئ وسكةن ورتاسئندا ةسئمئ قذرمةتتئ بولعانئن ايعاقتاسا كةرةك.
كئتاپتا سونداي-اق مةدةتبةك باتئر، قذرتقا تاؤئپ سئندئ شاپئراشتئ رؤئنا قذرمةتتئ پةرزةنتتةردئث ومئرئنة قاتئستئ ةل اؤزئندا ايتئلئپ كةلگةن دةرةكتةر جةتةرلئك. كئتاپتئث جانة ءبئر قذندئلئعئ وسئنداي اتئ اثئزعا اينالعان باتئر، بيلةردةن قالعان ذرپاقتاردئث بذگئنمةن ساباقتاسقان ءومئر جالعاستئعئ، بذگئنگئ ابزال ئستةرئ تؤرالئ دا سذيسئنتة اثگئمةلةنةدئ. قالامگةردئث ءتئلئ شذرايلئ. تةكتئ ذلدار تؤرالئ ةل اؤزئندا قالعان اثگئمةلةر شئنايئلئعئمةن كوثئل باؤرايدئ. ولاردئث تؤعان ةلگة، كئندئك قانئ تامعان جةرگة دةگةن پةرزةنتتئك ماحابباتتارئ، ةرلئك ئستةرئ، ءادئل شةشئمدةرئ، كئسئلئك كةلبةتتةرئ بذگئنگئ ذرپاقتارئنا ساباق بولعانداي. دوقتئرقان تذرلئبةكتئث ةثبةگئ سونئسئمةن دة باعالئ بولماق.
ةرعالي ساعات
جازؤشئ-جؤرناليست،
ب.بذلقئشةأ اتئنداعئ سئيلئقتئث لاؤرةاتئ
دەرەككوز:«ايقئن» گازەتئ