شئنجاث قازاق ادةبيةتئندة قازاقستانداعئداي ةمةس، ءالئ قازاقئ مئنةز، ذلتتئق بوياؤ تذنئپ تذر - ورازقان احمةت، جازؤشئ

فوتو: None
 استانا. 1- قاثتار. قازاقپارات - قئتايداعئ قازاق ادةبيةتئ دةسة، اتتاپ وتؤگة بولمايتئن قالامگةردئث ءبئرئ ورازقان احمةت ذلئ. قاي شئعارماسئن وقئساثئز دا، تذنئپ تذرعان قازاقئ بولمئستئ كورةسئز. سوندئقتان دا بولسا كةرةك، جازؤشئنئث شئعارمالارئ قئتايدئث كوپتةگةن سئيلئقتارئن يةلةنگةن.

 قئتاي سئنشئلارئنئث ايتؤئنشا، ونئث اثگئمةلةرئنة مةيلئنشة شئنايئلئق پةن سول شئنايئلئققا شئراي بةرةتئن شئنشئلدئق ءتان. قاراپايئم، ايتكةنمةن ءار ءسوزئنئث استارئندا قورعاسئنداي اؤئر مئسقئل مةن استارلئ وي جاتادئ. الماتئعا جازؤشئ اعامئز كةلگةنئن ةستئپ قذستاي ذشتئق. اثگئمةمئزدئث ارقاؤئ ءوزئنئث ءومئر جولئ مةن شئعارماشئلئعئ جايلئ ءوربئدئ.

- ورازقان راحمانبةك ذلئ، ءسئز قانداي وتباسئندا دذنيةگة كةلدئثئز جانة قانداي جوعارئ وقؤ ورنئن ءبئتئردئثئز؟

- مةن 1938- جئلئ تامئز ايئندا ئلةنئث قورعاس اؤدانئ ساربذلاق دةگةن ةلدئ مةكةنئندة دذنيةگة كةلئپپئن. ذلكةن اكةم - احمةت قاجئ، ءوز اكةم - راحمانبةك ةلگة سئيلئ اؤقاتتئ ادامدار بولعان. وكئنئشكة قاراي، ول كئسئلةر ومئردةن ةرتة قايتتئ دا. ءبئر وتباسئندا ذل-قئز بولئپ 9 بالا جةتئم قالدئق. ءبئز اجةمئز بةن شةشةمئزدئث تاربيةسئمةن ةرجةتتئك. اكة داؤلةتئنئث، اتاق-داثقئنئث پايداسئنان زيانئ بئزگة كوپ ءتيدئ. جاسئمئزدان بايدئث بالاسئ اتانئپ، ةلگة كوز تذرتكئ بولدئق. اينالامئزدان ءجابئر كوردئك. مئنة، وسئ جاعداي ماعان ئزاقورلئق پةن كةكشئل مئنةز سئيلاعان سياقتئ.  سوندئقتان كةيئنگئ ومئرئمدة كوپ تاؤقئمةت تارتؤئما وسئ مئنةزدئث دة ذلةسئ از بولعان جوق. اؤدان ورتالئعئنداعئ ورتالاؤ مةكتةپتئ بئتئرگةن سوث 1955- جئلئ شئنجاث ينستيتؤتئنئث (قازئرگئ شئنجاث ؤنيأةرسيتةتئ) قازاق ادةبيةتئ فاكؤلتةتئنة وقؤعا ءتذستئم.

-  بالا كةزئثئزدةن ادةبيةتكة قئزئعؤشئ ما ةدئثئز؟

- مةكتةپتة جذرگةن كةزدة ادةبيةتتئث نة ةكةنئن بئلةتئنمئن، ءبئراق ادةبيةتكة دةگةن قئزئعؤشئلئق مةندة بولعان ةمةس. ينستيتؤتقا تذسكةندة مةن 17 جاستا ةدئم. ءبئزدئث كةزئمئزدة ءوزئث قالاعان ماماندئق بويئنشا وقؤعا ءتذسؤ دةگةن بولماعان. ءذش ماماندئقتئ تالداعان ةدئم، مةنئ ادةبيةت فاكؤلتةتئنة ءبولئپ قويئپتئ. بايقاسام ءبئزدئث فاكؤلتةتتةگئلةردئث دةنئ ادةبيةتكة قذشتار، اقئن جئگئتتةر ةكةن. ءوزئث بئلةسئث، ولةث جازاتئن ستؤدةنتتئث كوبئ بوسپة، الكةؤدة كةلةدئ عوي. ءبئر ولةث جازئپ الئپ، جةر-سؤعا سيماي گذرئلدةپ ءجذردئ. ولةث تذرماق، ءجوندئ ماقالا جازئپ كورمةگةن مةن ولاردئث جانئندا ةشتةمة بولماي قالدئم.

ءبئزدئث قازاق رؤشئل، جةرشئل عوي. ولةث جازئپ اقئن بولئپ جذرگةندةر ءبئزدئث باسقا ايماقتان كةلگةندةر بولاتئن. ارئبئردةن كةيئن ولار: «ورازقان، سةن ادةبيةت دةگةننئث نة ةكةنئن سةزبةيدئ ةكةنسئث، مذندا اداسئپ كةلئپسئث.  ةث جاقسئسئ سةن باسقا  فاكؤلتةتكة اؤئسئپ كةت. سةنئث ورنئثا وقيتئن اقئندار بار...»، - دةپ ماعان اقئل ايتا باستادئ. «قوياندئ قامئس ولتئرةدئ، جئگئتتئ نامئس ولتئرةدئ» دةگةندةيئن، ولاردئث بذل ءسوزئ  مةنئث نامئسئما ءتيدئ.  

-  سودان نة بولدئ؟

-  نة بولؤشئ ةدئ، ولاردئث بذل ءسوزئ ماعان قامشئ سالدئ. ولةث جازؤ قولئمنان كةلمةيتئنئ انئق. سول سةبةپتئ پروزامةن اينالئسئپ كورةيئن دةگةن بةكئمگة كةلدئم. ويتكةنئ ول كةزدة اثگئمة جازئپ جذرگةندةر جوق ةدئ.  سونئمةن ولارعا سةزدئرمةي ارت-ارتئنان بئرنةشة اثگئمة جازئپ تاستادئم. «كئشكةنة سؤرةتشئ» دةگةن اثگئمةم 1956- جئلئ «شذعئلا» جؤرنالئنئث 4-سانئندا جاريالانسا، ال «مةنئث دوسئم» اتتئ اثگئمةم 6-سانئنا باسئلدئ. ودان سوث دا بئرنةشة اثگئمةمدئ جئبةرئپ ةدئم، سونئث بئرةؤئ عانا جارئق كوردئ دة، 1957- جئلدئث سوثئنان باستاپ مةنئث باسپاءسوز قذقئعئمدئ شةكتةپ تاستادئ. مةنئث جذلدئزئم تةرئس تؤعان بولؤ كةرةك. ةندئگارئ شئعارما جاريالاؤئما مذمكئندئك بةرمةدئ. ونئمةن قويماي جازعان-سئزعاندارئمدئ تذگةل تاركئلةدئ. مةن العاش پروزامةن وسئلاي تابئسئپ، وسئلاي قوشتاسؤعا تؤرا كةلدئ. ءبئراق باتقان كذننئث، قايتا اينالئپ شئعارئنا سةندئم...

- ايتةؤئر وقؤدان قؤئلئپ كةتكةن جوقسئز با؟

- وقؤدان قؤئلا قويعانئم جوق، باقئلاؤدا ءجذرئپ 1958- جئلئ وقؤدئ ءبئتئردئم. وكئنئشكة قاراي، قئزمةتكة شئعئپ ذلگئرمةدئم. سول مةزگئلدة زيالئ جاستار ءذشئن اؤئر اپات بولعان «ستيل دذرئستاؤ» قوزعالئسئنئث قارا داؤئلئ مةنئ دة ذشئرئپ اكةتتئ. «كةرئ توثكةرئسشئل توپ قذردئ» دةگةن جالامةن بئرنةشة كؤرستاسئممةن بئرگة ءذرئمجئ ماثئندا ايداؤدا ءجذرئپ، 1960- جئلئ تذرپان ويپاتئنداعئ ةگئنشئلئك الاثئنا  جئبةردئ. وندا ميلليونعا تارتا ادام ءومئر سذرةدئ ةكةن.  ءبئز دة سولاردئث قاتارئنا قوسئلئپ، ةگئنشئ بولئپ جذمئس جاسادئق. ةثبةكاقئمئزدئ ءار اي سايئن تولةپ وتئردئ. ةث تومةنگئ جالاقئ - 36 يؤان، ال ةث جوعارئ جالاقئ - 52 يؤان ةكةن.

 بئزبةن بارعانداردئث كوبئسئ سوندا وتباسئن قذرئپ، بالا-شاعالئ بولدئ.  مةن 1963- جئلئ جةلتوقساندا اؤرؤ سةبةبئمةن اؤئلئما قايتتئم. ءبئراق «كةرئ توثكةرئسشئ» دةگةن قالپاق استئندا باقئلاؤعا الئندئم، اؤئلداعئ حالئق ساقشئسئ ءار اي سايئن ايداپ ءجذرئپ ئستةتتئ. شئنئ كةرةك، تارئمداعئ كذنئمة زار بولئپ قالدئم. 1975- جئلئ قالپاعئم الئنئپ، باقئلاؤدان قذتئلئپ، ءوندئرئس اتئرةتئندة ةگئنشئ بولئپ ئستةدئم. 1980- جئلئ قاثتاردا تذبةگةيلئ اقتالئپ، قذلجادا شئعاتئن ادةبي جؤرنال «ئلة ايدئنئنا» جذمئسقا ورنالاستئم. العاشئندا ءبولئم رةداكتورئ، كةيئن باس رةداكتور بولئپ قئزمةت جاسادئم. 1990- جئلدان باستاپ كاسئپتئك جازؤشئ بولدئم. قازئر زةينةت دةمالئسئندامئن.

- جةرلةستةرئثئزدئث سوزئنة سةنسةك، ءسئزدئث قالپاعئثئزدئث ةرتة الئنئپ، قئزمةتئثئزدئث قالپئنا كةلؤئنة «وزگةرگةن ءوثئر» دةگةن رومانئثئز ئقپال ةتكةن كورئنةدئ...     

- مةن قانداي اؤئر جاعدايدا دا ادةبي جاسامپازدئق جونئندة تولعانؤدان جازبادئم. مذمكئندئك تؤا قالسا، ويعا العانئمدئ ةپتةپ قاعازعا تذسئرة ءجذردئم. وسئ جانسةبئل تئرلئگئم ةس قاتتئ. 1974- جئلعا كةلگةندة اياق استئنان قئتاي ساياسي ساحاناسئنا دئث شاؤپيث قايتا شئعا قالئپ ةدئ، قوعامدا از جئلئمئق ءبئلئندئ. ذمئت بولعان عئلئم مةن مادةنيةت قايتا دارئپتةلة باستادئ. بذل شاقتا اؤا رايئن باققان باقتاشئلارداي كذنئمئز ساياسي جاعدايدئ باقئلاؤمةن ءوتئپ جذرگةن ةمةس پة. سوندئقتان مئنا ورايدئ قالت جئبةرگئم كةلمةدئ.

 اسئعئس-ذسئگئس، ويدا جذرگةن وقيعالاردئ ءبئر ايدئث ئشئندة قاعازعا ءتذسئردئم دة وعان «رومان» دةگةن ايدار تاعئپ، ئلة قازاق اأتونوميالئ وبلئستئق ذكئمةتتئث مادةنيةت كةثسةسئنة جئبةردئم. ول شاقتا قئتاي قازاقتارئ ئشئندة رومان جازعان ةشكئم جوق بولاتئن. بذل شئعارمانئث جارئق كورؤئنئث مذمكئن ةمةستئگئ دة ماعان ايدان انئق. ويتكةنئ مةنئث باسئمدا قالپاق بار. باسپاءسوز قذقئعئم تاعئ جوق. سويتسة دة، مئنا جاثالئق ازداپ ءدذمپؤ قوزعاپ، مةنئث تةزئرةك اقتالؤئما، جذمئسقا ورنالاسؤئما سةپتئگئ تيةر مة دةگةن ءبئر بولماشئ توسئن ءذمئت العا جةتةلةدئ.

بذل تاؤةكةلئشئلدئگئم العاشئندا ةسةك دامة بوپ ءبئلئنئپ ةدئ. ءبئراق از ؤاقئت وتكةن سوث جوعارئ-تومةن بذل وقيعادان حابارلانسا كةرةك، مةن جونئندة اثگئمة ايتئلئپ، سةث قوزعالا باستادئ. الدة قانداي ءبئر ذلكةن باسشئ ماعان كوثئل ءبولؤ جونئندة اؤئزشا نذسقاؤ بةرئپتئ. بار بولعانئ سول، مةنئث جاعدايئم جاقسارا باستادئ. الگئ اجئراماستاي بولعان قؤ قالپاق باستان ءتذستئ. جةثئل-جةلپئ جذمئسقا جةگئلئپ ازداپ ةس جيدئم...

   سودان 1980- جئلعا كةلگةندة الگئ روماندا باسپادان شئقتئ. بالكئم، بذل روماننئث قولجازبا كذيئندة تارالئپ اتئ شؤلئ بولؤئنئث ئقپالئ ما قالاي ةكةن. 1981- جئلئ جةلتوقساندا بذكئل قئتايداعئ از ساندئ «ذلتتار ادةبيةتئ» ءذشئن دايئندالعان تذثعئش رةتكئ ادةبي سئيلئقتئث ءبئرئنشئ دارةجةسئن ةنشئلةدئ.

- اتالمئش رومانئثئز سئيلئق الئپ، ةل اراسئنداعئ بةت-بةدةلئثئز تئكتةلگةننةن كةيئن ءبئر جولاتا ادةبي جاسامپازدئقققا دةن قويعان بولدئثئز عوي؟

- وسئدان كةيئن مةنئث ادةبي جاسامپازدئعئم ءذشئن كةث جول اشئلدئ. «ءبئرئنشئ دارةجةلئ جازؤشئ» دةگةن عئلئمي اتاق الدئم. كاسئپتئك جازؤشئ بولدئم. ماماندئق جاقتان، تذرمئستئق جاقتان، قوعامنئث، ءار دارةجةلئ باسشئلاردئث قامقورلئعئنا ية بولدئم. الاثسئز شئعارماشئلئقپةن شذعئلداندئم. مئنة سودان بةرئ: «كوكتةمگئ ويلار»، «سونبةيتئن شئراق»، «ةث سوثعئ كوز جاس»، «جاسئل باقشا»، «تذلپاردئث سوثعئ تذياعئ» سةكئلدئ اثگئمة-پوأةستةر توپتاماسئ مةن «وزگةرگةن ءوثئر»، «كوك بةلةس»، «قذمداعئ ئزدةر»، «امانات» (ةكئ كئتاپ) قاتارلئ روماندارئم جارئق كوردئ. 

- ءسئزدئث وقئرماندارئثئز «ورازقان احمةت - قارا ءسوزدئث قامباسئ» دةپ ايتادئ ةكةن. دةمةك، ءسئز قازاق ادةبي ءتئلئنئث سوزدئك قورئن  جاقسئ مةثگةرگةن بولدئثئز عوي؟

- مةن ةلگة ةلةؤسئز، ابئر-دابئرسئز ءجذرئپ ادةبي جاسامپازدئق ذردئسئندة ذزدئكسئز ذيرةنؤمةن، ئزدةنؤمةن بولدئم. الةمنئث كوپتةگةن ذلئ تذلعالارئنئث وي-پئكئرئمةن، ايشئقتئ وبرازدارئمةن تانئس بولدئم. وزئمشة ئزدةندئم، وزئمشة زةرتتةدئم، وزئمشة وي قورتتئم. سونداعئ كةلگةن بايلامئم، تاپقان تياناعئم - «قازئرگئ زامان قازاق ادةبيةتئنئث ورةسئ ةشكئمنةن تومةن ةمةس» دةگةن كوزقاراس بولدئ. ماقتانئم ةمةس، وزئمشئلدئگئم ةمةس، سانالئ تذردة وسئلاي ويلادئم. ءبئزدئث تةك سانئمئز عانا از، ذگئتئمئز كةمشئل، ءوزئمئزدئ الةمگة تانئتؤعا قاؤقارئمئز جوق. ءبئر-بئرئمئزگة جاقسئ اتاقتئ قيمايمئز. وسئ كئناراتتارئمئزدئث كةسئرئنةن اتا جذرتئمئز بولعان قازاق ةلئنئث وزئنة ءالئ دذرئستاپ تانئلا الماي ءجذرمئز. ايتبةسة، قازاق ادةبيةتئندة ورةلئ جازؤشئلار مةن ذلگئلئ شئعارمالار جةتةرلئك.

 مةنئث ادةبيةتتةگئ ذلگئ تذتقانئم - شئعئس ادةبيةتئن مةن حالئق اؤئز ادةبيةتئن كوپ وقئدئم، ذلئ سؤرةتكةر مذحتار اؤةزوأ پةن قازاق ادةبي ءتئلئنئث كةمةثگةرئ عابيت مذسئرةپوأتئ ومئرلئك ذستاز تذتتئم. سولارشا سؤرةتتةؤگة، سولارداي وبراز سومداؤعا تالپئندئم. ولار سةكئلدئ قازاقتئث ذلتتئق جازؤشئسئ بولئپ قالؤعا تئرئستئم. شامام كةلگةنشة ءار ةلدةگئ، وي-قئرداعئ قازاق وقئرماندارئ قئزئعئپ وقيتئن شئعارما جازؤدئ ماقسات ةتتئم. قازاق ادةبي ءتئلئنئث ومئرشةثدئگئن تانئتؤعا تئرئستئم. ةشبئر «يزمنئث» سوثئنا تذسپةدئم. كورمةگةن، بئلمةگةن وقيعالاردئ ويدان قذرامادئم. تةك كورگةن-بئلگةن وقيعالارئمدئ الماي-قوسپاي بايانداماق بولدئم. جازؤشئنئث دا، شئعارمانئث دا تاعدئرئ وقئرمان قولئندا. مذنئ ةستةن شئعارعان جازؤشئ ءومئر باقي رؤحاني ازاپپةن وتةدئ.

 مئنة، سول سةبةپتةن مةن وقئرمان اراسئندا كوپ ءجذرئپ، ولاردئ جاقسئ تذسئنگةندئكتةن سول وقئرمانداردئ باؤراؤ امالئن ئزدةدئم. ءبئزدئث الدئمئزدان ذنةمئ كةزدةسة بةرةتئن ساياسي جانة قوعامدئق كةدةرگئلةردةن بوگةلمةي وتةتئن ادةبي ءادئس-امال ويلادئم... سوندئقتان دا ذلكةندئ-كئشئلئ باعالاؤلاردئث بارئندة دة جذلدةسئز قالعان ةمةسپئن. ارينة، مذنئث ءوزئ وقئرمانداردئث قولداؤئ مةن قذرمةتئ. سول ءذشئن دة مةن قاي-قاشان دا شئعارمالارئمدئ قئزئعئپ وقئپ جذرگةن حالقئما ءوزئمدئ بورئشتئ سةزئنةمئن. ولار ءذشئن جانة دة قئزئقتئ بئردةمةلةر جازؤدئ ةسئمنةن شئعارعان ةمةسپئن.

- سئيلئق دةمةكشئ، بيئل ءسئزدئث «تذلپاردئث سوثعئ تذياعئ» اتتئ اثگئمة-پوأةستةر جيناعئثئز قئتايدئث مةملةكةتتئك «تذلپار» سئيلئعئن ةنشئلةپتئ. سئيلئعئثئز قذتتئ بولسئن!

-  راحمةت، ءئنئم! قئتايدا «مةملةكةتتئك سئيلئق» دةگةن  ادةبي سئيلئق جوق. تةك، «عئلئم-تةحنيكا العاباسار سئيلئعئ» دةگةن مةملةكةت دارةجةلئ جالعئز سئيلئق بار. ال، قالعان سئيلئقتار تذگةلئمةن مينيسترلئك دارةجةلئ. ءار نارسةنئ ءوز اتئمةن اتاعان ساؤاتتئلئقتئث بةلگئسئ. سوندئقتان، قازاقستان باسئلئمدارئندا قئتايدا تاراتئلعان سئيلئقتاردئ ءوز اتئمةن، ءوز دارةجةسئمةن اتاعان دذرئس.

   قئتايدا بذرئن ذگئت-ناسيقاتئ دابئرالئ، باعالانؤئ تالاس-تارتئستئ وتةتئن مينيستر دارةجةلئ ءذش ادةبي سئيلئق - «ماؤ دذن سئيلئعئ، «لؤ شذن سئيلئعئ» جانة «بالالار ادةبيةت سئيلئعئ» بولعان. ال، «از ساندئ ذلت ادةبي سئيلئعئ» دارةجةسئ جوعارئداعئ سئيلئقتارمةن تةث دةگةنمةن باعالانؤئ قاتاث ةمةس، بةدةلئ تومةندةؤ سئيلئق ةدئ. كةيئنگئ كةزدة بذل سئيلئقتئ «تذلپار سئيلئعئ» دةپ اتاپ، باعالاؤ شارتئن كذشةيتتئ. سئيلئق قاراجاتئن مولايتتئ. دارةجةسئن شئن مانئندة باسقا سئيلئقتارمةن تةثةستئردئ.

قازئر وسئ سئيلئقتاردئث باعالاؤ بارئسئ نةداؤئر كذردةلئ، قيئن بولئپ تذر. اؤةلئ وقئرماندار اثئسئن تئثدايدئ، ودان سوث مامانداردئث سارابئنا سالادئ. ةث سوثئندا اشئق داؤئسپةن بةلگئلةيدئ. مذنداي ءتاسئل بار جةردة الدئثدا بئلاي، ارتتان ولاي سويلةؤگة جول جوق. كئمگة داؤئس بةرسةث ءوز قولئثمةن  اتئثدئ جازاسئث. ةگةر اأتوردئث بةت-بةدةلئنة قاراپ ناشار شئعارمانئ وتكةلدةن وتكئزئپ جئبةرسةث، سول داؤئس يةلةرئ سئن توقپاعئنئث استئندا قالارئ ءسوزسئز.

 وسئ جاعئنان قاراعاندا، قئتايدا ادةبي شئعارما باعالاؤ ءبئرشاما ءادئل جذرئلةتئن سياقتئ. ءبئراق كئناراتسئز ادئلدئك بولؤئ ةكئتالاي. ءبارئ دة سالئستئرمالئ تذردةگئ ادئلدئك. ءتئپتئ، باسئ ءبذتئن ادئلدئكتئث ءوزئ دة ءبئر ءبولئم ادامنئث نارازئلئعئنا ذشئرايدئ. نةگة دةسةثئز، بار وقئرمانعا تذگةل ذنايتئن شئعارما، بار ادام ذناتاتئن جازؤشئ بولؤئ مذمكئن ةمةس. قانداي مئقتئ جازؤشئنئ دا، قانداي جاقسئ شئعارمانئ دا ذناتپايتئن ادام تابئلادئ. سوندئقتان «كوپ اؤعان جاققا، قذداي اؤادئ» دةگةن ءسوز بار. كوپ داؤئستئ قولداساث ادئلدئكتةن الشاق كةتپةيسئث. مئنة، وسئنداي باعالاؤ ارقئلئ وسئ ذستئمئزدةگئ جئلئ قئركذيةكتة بةيجئثدة 10- رةت بةرئلگةن «تذلپار» ادةبيةت سئيلئعئ تاراتئلدئ. قازاق قالامگةرئ اراسئنان مةنئث «تذلپاردئث سوثعئ تذياعئ» دةگةن اثگئمة-پوأةستةر جيناعئم وسئ سئيلئقتئ قانجئعالادئ.

  جوعارئدا ايتتئم، ءارقانداي باعالاؤ سالئستئرمالئ بولادئ. بذل سئيلئقتئ العاندا قئتاي قازاقتارئنداعئ ةث مئقتئ جازؤشئ ورازقان احمةت، ةث ذزدئك شئعارما «تذلپاردئث سوثعئ تذياعئ» دةگةن ماعئنا شئقپايدئ. نةگة دةسةثئز، بذل  ماراپاتتئث ؤاقئت شةكتةمةسئ بار. بذل رةت 2008- جئلدئث قاثتارئنان 2011- جئلدئث جةلتوقسانئنا دةيئن باسپادان شئققان كئتاپتار باعالاندئ. مةنئث بذل كئتابئم 2011- جئلئ مامئردا جارئق كورگةن بولاتئن. سوندئقتان سئيلانؤ شارتئنا تولئپ وتئر. مئنة، وسئنداي وراي كةلگةندئكتةن وسئ سئيلئقتئ ءذش مارتة الئپپئن...

- ءسئز جاثا مذحتار اؤةزوأ پةن عابيت مذسئرةپوأتئ ذستاز تذتقانئثئزدئ ايتتئثئز. «شئعارمالارئم وسئ كلاسسيكتةردئث كولةثكةسئندة قالئپ قويماس پا ةكةن» دةگةن وي سئزدة بولعان جوق پا؟

- ءبئزدئث الدئثعئ بؤئن كةمةثگةر جازؤشئلارئمئز تاريحئمئز بةن بذگئنگئ ومئرئمئزدةگئ ةلةؤلئ وقيعالاردئ تذگةل دةرلئك جازئپ كةتتئ. كةث دة، داثعئل ادةبي ءورئس اشتئ. ءبئز سولاردئث ئزئمةن ءجذرئپ، ولار اشقان ورئسكة بةتتةپ كةدةرگئسئز كةتة بةرسةث قادامئمئزدئث شاتتئ بولاتئنئ تذرعان ءسوز. بذلايشا تئراشتانا بةرسةث، قايتالاؤ بولاتئن سياقتئ، ءتئپتئ، ذلئ تذلعالارئمئزعا كولةثكة تذسئرةتئن كةلةثسئز تئرلئككة ذرئنؤئمئز دا مذمكئن ةدئ. سوندئقتان مةن دة وزئمشة سذرلةؤ تابؤدئ ويلادئم.

ءبئراق الدئثعئ بؤئن اياق باسپاعان سذرلةؤ جوق دةرلئك ةكةن. سويتسة دة، ولار تئم تاپتاؤئرئن ةتپةگةن كومةسكئ سوقپاقتار شالئنئپ قالادئ. مةن مئنة، سوعان تارتتئم. الدئثعئ بؤئن جانة اتاقتئ جازؤشئلارئمئز ءئرئ-ءئرئ وقيعالار مةن كةسةك-كةسةك تذلعالاردئ، ذلتتئق بئتئمئمئزدةگئ ايقئن-ايقئن ةرةكشةلئكتةردئ جازسا، مةن سولاردئث قالامئنا ئلئنبةي قالعان ذساق-تذيةك وقيعالاردئ، قاراپايئم ادامداردئث بةينةسئن ئزدةدئم. ازدئ-كوپتئ تاپقانداي دا بولدئم. ئزدةگةنئمئزدئ تاپقان سوث تاعئ دا ويلاندئم. ءبئزدئث مئقتئ قالامگةرلةرئمئز تاريحئمئزداعئ ةرلئك پةن ورلئكتئ ايشئقتاپ كةتسة، مةن اتتةگةن-ايئمئز بةن وسال تذستارئمئزدئ اشقئم كةلدئ.

 ماسةلةن، ءبئز توثئرةكتئث ءتورت بذرئشئنا نةگة شاشئلدئق، نةگة سونشا قئرعئن كوردئك، سئرتقئ سةبةپ بةپ-بةلگئلئ. ونئ كةمةثگةر جازؤشئلارئمئز بذگة-شئگةسئنة دةيئن قالدئرماي جازئپ كةتتئ. مةنئثشة، از جازئپ جذرگةنئمئز، ءوز تاراپئمئزدان تؤئنداعان سةبةپ. شذقشيا ويلانئپ كةتسةم، كةيدة پالةنئ ءوزئمئز ئزدةپ تاپقانداي سةزئلة بةرةدئ. الئستئ ايتپاسام دا، ءوز باسئمنان السام، ةشبئر وزگة ذلت وكئلئ ءبئزدئث تذرمةگة جابئلؤئمئزعا، ايداؤعا تذسؤئمئزگة سةبةپ بولدئ دةي المايمئن. جاسئرئپ-جاپپاي ايتار بولسام، ءوز قانداستارئمئز، ءوز جاقئن دوستارئمئزدئث جاپقان جالاسئ سةبةپكةر بولدئ. بذرئن كوپ اثعارماعان ةكةم، وسئ رةتتة عانا تذرمة جئرشئسئ تاثجارئق جولدئ ذلئنئث:

«دوستارئم ءوز قولئمةن بةردئ ذستاپ،

گومينداثعا قئرقئنشئ جئل باسئندا...»،

نةمةسة:

«...ايداتقان ءبئزدئ ذستاپ اعايئندار،

قوش، ةندئ جولئققانشا جاقسئ جاسا!» دةگةن كذيئنئشكة تولئ زارلئ ءذنئن ءتذسئندئم. سوندئقتان وسئ كةمئستئگئمئزدئ ايقئنداپ تذرئپ جازؤدئ ويلادئم. ءبئراق، توتةسئنةن ايقايلاي جونةلؤگة باتئنا المادئم. نةگة دةسةث، بئزدة ذلتتئق نامئستان رؤلئق نامئستئث جوعارئ ةكةندئگئ بةلگئلئ.  «اتا-بابالارئمئزدئث ءبارئ دة كةمةثگةر، ءبارئ دة باتئر، ءبارئ دة ذلت قامقورئ» دةپ كوپسئپ جذرگةنئمئزدة قذلاققا جاقپايتئن ءسوز سويلةپ پالةگة قالمايئن دةدئم. سول ءذشئن شابؤئلدان ساقتانئپ ةپتةپ كةلدئم. ذيرةنگةن ذزاق جئلدئق ءادئس-امالئم بويئنشا قازئمئرلانباي وتكةلدةن ةپتةپ ءوتئپ كةتتئم. ونئث وزئندئك الؤان قئرئ مةن سئرئ بار.

-  ماسةلةن...

 - كوركةم ادةبيةت - ءسوز ونةرئ بولعاندئقتان، قارا جولمةن ةسكئ اربانئ سالدئرلاتا بةرمةي، امال بار سان الؤان كولئكتئ پايدالانعانئمئز ابزال دةپ ويلايمئن. قئتاي قازاق ادةبيةتئندة مئنة وسئنداي ويدئث جةتةگئمةن ئزدةنؤشئلةردئث ذلكةن شوعئرئ بار. ءبئزدئث ادةبي تئرلئگئمئزدةگئ وسئ ءذردئس الةمدة وزئندئك ورنئ بار حانزؤ ادةبيةتئن دة كةي-كةيدة ةلةث ةتكئزئپ قالادئ. ءبئراق مذنداي ئزدةنؤدئ «سوزبةن ويئن سالؤ» دةپ ءتذسئنؤ ذلكةن اعاتتئق. قانداي تاسئلمةن جازساث دا، قويئلاتئن جالعئز عانا تالاپ: سةنئث وقئرمانئث بولؤ كةرةك. جازؤشئنئث دا، شئعارمانئث دا تاعدئرئ وقئرماننئث قولئندا. ءبئز ةشقاشان قولئمئزدان وقئرماندئ جاساي المايمئز، زورلئقپةن تابا المايمئز. تةك وقئرمانداردئث كوثئلئنة جاعاتئن شئعارما جازا الامئز.

- قازاق ادةبيةتئنئث تاريحئنا كوز جئبةرةتئن بولساق، «قازاق ادةبيةتئ» - «قازاقستان قازاق ادةبيةتئ»، «قئتاي قازاق ادةبيةتئ»، «موثعول قازاق ادةبيةتئ» دةپ سان سالاعا ءبولئنئپ كةتة بارادئ... مذنئ ءبئر ارناعا قذياتئن كذن قاشان تؤادئ دةپ ويلايسئز؟

- جالپئ، قازاق ادةبيةتئن ذلكةن ارنالئ وزةن دةسةك، ءار ةل، ءار وثئردةگئ تاراؤ-تارماقتارئمةن ءتئپتئ، ذلعايئپ، شالقئپ، تاسئپ كةتة بةرمةك... بذل قذبئلئس - ادةبيةتئمئزدئث ومئرشةثدئگئن دالةلدةيتئن ءبئر بةلگئ. ءبئز ءبئر ذلت بولعانئمئزبةن ساياسي ءتذزئمئ، قوعامدئق قاتئناسئ، تئنئس-تئرشئلئگئ ذقسامايتئن ةلدةردة جاساپ جاتئرمئز. وسئنداي ذقساماستئق حالقئمئزدئث سالت-داستذرئنة، پسيحولوگياسئنا بةلگئلئ ئقپالدار جاساعانئن جاسئرا المايمئز.

مذنئث مئسالئن الئستان ئزدةمةسةك تة، قازئر مئنا قازاقستانداعئ «ورالماندار» مةن «جةرلئك قانداستار» اراسئندا اندا-ساندا تذسئنبةستئكتئث تؤئنداپ قالئپ جذرگةنئ دة دالةل بولا الادئ. ادامدار اراسئنداعئ وسئ تذسئنبةستئك قازئر ادةبيةتئمئزدة دة ايقئن تذردة ساقتالئپ وتئر. وزگة ةلدئ ايتپاعاندا، مئنا قازاقستان مةن قئتاي ةجةلدةن كورشئ ةل، ذزاق زاماننان بةرئ وسئ ةلدةگئ قازاقتاردئث اؤئلئ ارالاس، قويئ قورالاس دةرلئك. باسپاءسوزئ، راديو، تةلةارنا   حابارلارئ دا ةركئن ارالاسئپ تذرادئ. تةك ادةبيةتئمزدئث ارالاستئعئنداعئ جالعئز كةدةرگئ - ءالئپبيدئث ذقساماستئعئ. قازاقستان كيريل ءارپئن، ال قئتاي قازاقتارئ احمةت بايتذرسئن ذلئنئث جاساپ بةرگةن توتة جازؤئن قولدانادئ.

بذل قذبئلئس وزگةلةرگة كةدةرگئ بولعانمةن، زيالئ قاؤئم ءذشئن كةدةرگئ ةسةپتةلمةيدئ. سويتسة دة، قازاقستانداعئ قازاق قالامگةرلةرئنئث كوبئ قئتايداعئ قازاق ادةبيةتئنةن بةيحابار. ءتئپتئ، «قئتاي قازاقتارئندا كوركةم ادةبيةت جوق» دةپ بئلةتئندةرئ دة تابئلادئ. مذنداي پئكئرلةردئ ةش شئمئرئكپةستةن اندا-ساندا باسپاسوزدة جازئپ تا ءجذر. ءبئزدئث ادةبيةتئمئزبةن دذرئستاپ تانئسپاي جاتئپ، ات ءذستئ پئكئر ايتقاندارعا ءبئزدئث قالامگةرلةر نةداؤئر رةنئش تانئتتئ. وزگة ذلتتارمةن سئيلاسؤعا، رؤحانيات الماسؤعا  مادةنيةتئ جةتكةن قازاق ةلئ جازؤشئلارئنئث ءوز قانداستارئن كوزگة ئلمةي، الئمسئنباي سويلةؤئ تئم كةؤدةمسوقتئق، انايئ مئنةز ةكةنئن ايتئستئ.

ارينة، قازاقستان جازؤشئلارئ «قئتاي قازاعئندا كوركةم ادةبيةت جوق» دةگةنگة بار نارسة جوق بولئپ قالمايدئ. قئتاي قازاق قالامگةرلةرئنئث شئعارمالارئ دا قازاقستاندا دا، وزگة ةلدةردة دة جارئق كورئپ، بةلگئلئ باعالارئن الئپ ءجذر. مذنداي پئكئر ارينة، ارالاسپاؤشئلئقتان تؤئنداپ وتئر. ءبئزدئث جاستارئمئز وسئ تذسئنبةؤشئلئكتئ جويؤ ءذشئن بةلسةندئ جذمئس ئستةؤلةرئ كةرةك دةپ بئلةمئن.

   قازئر دذنية ماتةريالدئق جاقتان دا، رؤحاني جاقتان دا شذعئل وزگةرئستةرگة ذشئراپ وتئر. ءبئراق ءبئر عاجابئ، جالپئ قازاق ادةبيةتئ كوزقاراسئ جاعئنان دا، ادةبي ءتاسئل جاعئنان دا وسئ وزگةرئستةرگة سايكةسپةي، ءتئپتئ، سايكةسكئسئ دة كةلمةي وتئرعان سياقتانادئ. بذرئن مةيلئ قازاقستان ادةبيةتئ بولسئن، مةيلئ قئتاي قازاق ادةبيةتئ بولسئن سوسياليستئك رةاليزمنئث تاپتاؤرئن جولئمةن تارتا بةرگةنئ شئندئق. ساياسيدئ باسشئلئققا الدئق. شئندئقتان الشاقتادئق، تاريحتئ، ادام ءومئرئن ساياسيلاندئردئق. سول سةبةپتئ تالاي ادةبي مذرامئز بذگئنگئ وقئرماننئث رؤحاني ازئعئ بولؤعا جارامسئز بولئپ قالدئ. مذنئ قذي مويئندا، قذي مويئندا ما، اقيقاتئ وسئ. مةن مذنداي كونة كوزقاراس پةن كونة ءتاسئلدئ ءبئز سياقتئ قارت جازؤشئلار مالدانئپ جذرگةن شئعار دةپ ويلاسام، ولاي ةمةس، جاس قالامگةرلةرئمئزدئث دة سول كونة كوزقاراسپةن جذرگةنئن بايقادئم.

- بيئل قئتاي قالامگةرئ مو يان بذكئل الةمدئك «نوبةل» سئيلئعئن ةنشئلةگةندة «قازاق ادةبيةتئ» گازةتئ: «بذل سئيلئق مو يانعا «قئزئل گاؤلياث» رومانئ ءذشئن بذيئرئپتئ» دةپ جازسا، ال «جاس قازاق» گازةتئ زةينوللا سانئكتئث: «مو يان قئتايدئ «قورلاعانئ» ءذشئن ماراپاتتالدئ» دةگةن سذحباتئن بةردئ. مو يان شئنئمةن دة قئتايدئ ماسقارالاعانئ ءذشئن «نوبةل» سئيلئعئن الدئ ما؟

- زةينوللا سانئك سوثعئ كةزدة بئردةمةنئث بايئبئنا بارماي ءورلئ-قئرلئ سويلةگةن بولئپ ءجذر. زةكةثنئث  وسئ سوزئنة يمانداي سةنئپ ءجذر مة، جوق، ورئس قالامگةرلةرئ ايتتئ، بولدئ، ءبارئ زاث دةي مة ةكةن،  رةسپؤبليكالئق «جاس قازاق» گازةتئنةن ءبئر جاس قالامگةردئث: «قئتاي جازؤشئسئ مو يان قئتايدئ ماسقارالاپ جازئپ «نوبةل سئيلئعئن الدئ...» دةگةن پئكئرئن كورئپ جاعامدئ ذستادئم. وسئنئ ايتقان قالامگةر، شئنئ كةرةك، مو ياندئ بئلمةيدئ، ءتئپتئ، بئردة ءبئر شئعارماسئن وقئماعان. ايتةؤئر، ةجةلگئ ساياسي كوزقاراس بويئنشا الةمدئك بةدةلگة ية سئيلئقتئ قارالاؤ ءذشئن ايتئپ وتئرعان سياقتانادئ.

 ال مو ياندئ بئلمةك بولساثئزدار ايتايئن: ول قئتايداعئ رةفورمادان كةيئن ادةبيةتكة كةلگةن حانزؤدئث تاثداؤلئ ورتا جاس جازؤشئسئ. بيئل 57 جاستا. 28 جاسئندا «قئزئل گاؤلياث» رومانئمةن الةمگة تانئلدئ. قازئر ول - قئتاي جازؤشئلار وداعئنئث ورئنباسار ءتوراعاسئ. ول «نوبةل» سئيلئعئن «قئزئل گاؤلياث» رومانئ ءذشئن ةمةس، «باقا» دةگةن رومانئ ءذشئن الدئ. مو ياننئث سئيلئققا ية بولؤئ قازئرگئ قئتاي قوعامئنا ذلكةن ماقتانئش بولدئ. ةلدئث ءئشئ-سئرتئنداعئ كورنةكتئ تذلعالار جاپپاي «بذل سئيلئقتئث بةرئلؤئ ءادئل بولدئ» دةستئ.

ءتوراعا حؤ جئنتاؤدئث ءوزئ وعان تةلوفون شالئپ، قؤانئشتئ لةبئزئن بئلدئرسة، ورتالئق ساياسي كةثةستئث تذراقتئ مذشةسئ لي شاثچذن مو ياننئث ذيئنة بارئپ قذتتئقتادئ. ال، ونئث اتامةكةنئ ءشاندذث ولكةسئندةگئ جةرلةستةرئ مةرةكةلةر ذيئمداستئرئپ، جينالئستار وتكئزدئ. «قئزئل گاؤلياث» مادةنيةت سارايئن سالؤ جونئندة قولما-قول شةشئم قابئلدادئ. قؤانئشتارئن مويانمةن وسئلاي ءبولئستئ. ةگةر وسئ جازؤشئ قئتايدئ ماسقارالاعان بولسا، ونئث سئيلئق الؤئ قئتاي قوعامئندا مئنانداي جاعئمدئ ءدذمپؤ تؤدئرماعان بولار ةدئ...

 راس، مو يان سونداي ءبئر باتئلدئقپةن قوعامدئق كئناراتتاردئ تةرةث اشقان جازؤشئ. ول ءوزئن قئتايدئث ذلئ سئنشئل رةاليست جازؤشئسئ لؤ شذننئث جولئن ذستانؤشئ دةپ سانايدئ. ءوز سوزئمةن ايتار بولساق: «مةن، لؤ شذن مئرزا ايتقانداي، سؤمكا ئشئندةگئ ءوزئمدئ جازدئم»، - دةيدئ. شئنئن ايتؤ كةرةك، مذنداي شئن ءومئردئ، شئنايئ بةينةنئ سؤرةتتةگةن جازؤشئلار قئتايدئث كوممؤنيستئك بيلئگئ ورناعاننان كةيئن ءبئر مةزگئل جوعالئپ كةتكةن ةدئ. دئث شاؤپئث رةفورماسئنان كةيئن قايتادان بوي كورسةتة باستادئ. مذنداي جاثالئقتئ وقئرمان دا، بيلئك تة جاقسئ قابئل الدئ. سةبةبئ، بذل جاثاشئلداردئث ءبارئ دة، قئتايدئث ذلتتئق رؤحتاعئ قالامگةرلةرئ ةدئ. ولار ءوز ذلتئن جانئنا بالايدئ. وتاننئث گذلدةنئپ-كوركةيؤئن تئلةيدئ.

سوندئقتان ذلتتئث دامؤئنا كةسئرئن تيگئزةتئن، ومئردةن قالئپ قويعان عذرئپ-ادةتتئ، مئنةز-قذلئقتئ اياؤسئز سئنعا الادئ. اسئرةسة، ءوز كةزئندةگئ ذلتتئث ناداندئعئ، قورقاقتئعئ، ئنتئماقسئزدئعئ سالدارئنان حالئقتئث تارتقان ءجابئر-جاپاسئن بذكپةسئز جازادئ. سول ارقئلئ بذگئنگئ نةشة ءجذز ميلليون قئتاي جاستارئن ذلتتئق رؤحپةن قارؤلاندئرؤعا تئرئستئ. مو ياننئث جازعاندارئ اشتئ بولسا دا، شئندئق. مذنئ قئتاي قوعامئ ءتذسئنئپ وتئر، قولداپ-قورعاپ وتئر. ال ءبئز ءبئر شةتتة تذرئپ، ول جونئندة وزئمئزشة تون پئشةمئز. مذنئمئز، قالاي دةسةك تة، ذنامسئز مئنةز، ذياتتئ ءئس بولعان.

    ودان سوث وسئ جاس قالامگةرلةردئث تذرئك جازؤشئسئ ورحان پامؤك جونئندة ايتقان سئنئ دا قيسئنسئز. وعان «تذرئكتةر ءوز كةزئندة ارميانداردئ قئرعئندادئ» دةگةن ءسوزئ ءذشئن «نوبةل» سئيلئعئ بةرئلدئ» دةپ كةكةتة سويلةيدئ. ةگةر ورحان پامؤكتئث تاپ وسئ ءسوزئ شئندئقتان الئنعان بولسا، ارينة، ماداقتاؤعا تاتيدئ. نةگة دةسةثئز، ادام بالاسئنا جاساعان قياناتتئ اشكةرةلةؤ ءاربئر ارلئ ادامنئث باس تارتؤعا بولمايتئن بورئشئ. شئندئقتئ جاسئرؤ، جاؤئردئ جابا توقؤ، ءوز وي-پئكئرئ جوق، بيلئكتئث سويئلئن سوققان موندئباستاردئث ءئسئ. مذنئ بذگئنگئ قازاقستاننئث جاس قالامگةرلةرئ البةتتة تذسئنةدئ. سوندئقتان ورحان پامؤكتئ سئناؤدئث ورنئنا ودان ذيرةنؤئمئز، ذلگئ الؤئمئز كةرةك. ارينة، ونداي ءئس قولدان كةلسة...

    سوزدةن ءسوز شئعادئ. كةشةگئ وتكةن ذلئ اباي قازاقتئ قانداي سئنادئ. سوندا ول ءوز ذلتئن جةك كورئپ، تؤعان حالقئن ماسقارالادئ دةي الامئز با؟! جوق، اباي قازاق حالقئنئث ذلتتئق اقئنئ. قازاقتئ جانئنداي جاقسئ كوردئ. بار ارمان-تئلةگئ - ءوز ذلتئنئث، ءوز حالقئنئث كوركةيئپ-گذلدةنؤئ بولدئ. ذلتتئث كوركةيئپ-گذلدةنؤئنة كةسة كولدةنةث بولعان ناشار تئرلئگئمئز بةن ناشار قئلئعئمئزدئ جةر-جةبئرئمئزگة جةتكئزة سئندادئ. كوزئنةن قاندئ جاس اعئزا وتئرئپ سئنادئ. بذگئن ءبئز سول اباي ايتقان مئندةرئمئزدئ تذزةؤ ذستئندةمئز. كوركةيئپ-گذلدةنؤ ذستئندةمئز.

   ةندةشة، بئزدة قازئر جةتپةي وتئرعان باستئ كةمئستئك: ادةبيةتئمئزدة ورحان پامؤك پةن مو يان سئندئ تذلعالاردئث شئقپاي وتئرعانئ. ءتئپتئ، ونداي تذلعالار بولسا دا تانؤئمئز بةن دارئپتةؤئمئز كةمشئل بولئپ وتئرعانئ دةپ بئلةمئن.

-  ءسئز مذنئ قانداي ماعئنادا ايتئپ وتئرسئز؟

- مذنئ ةشقانداي جامان ماعئنادا ايتئپ وتئرعانئم جوق. وسئعان قاتئستئ ءبئر مئسال ايتا كةتةيئن. قئتايدئث «باتئسقا ساپار» دةگةن اتاقتئ فانتازيالئق رومانئ جانة وسئ رومان نةگئزئندة تذسئرئلگةن كوپ سةريالئ تةلةفيلم بار. سول تةلةسةريالدئث باس كةيئپكةرئنئث ءبئرئ - جئن-شايتانداردئ الاستاؤمةن كوزگة تذسةتئن سذث مايمئل. اسقان ةر جذرةك، ءارئ ماسكذنةم مايمئلدئث كةي-كةيدة ءوز قوجاسئ تاث قازئرةتتئث دة ءسوزئن تئثداماي شالئقتاپ كةتةتئنئ بار. ونئث بذل قئلئعئنا توزبةگةن اسپان ءامئرشئسئ سذث مايمئلدئث باسئنا الداپ ءجذرئپ سئيقئرلئ قذرساؤ سالادئ. ودان سوث ول شةثبةردئ تارئلتاتئن، كةثئتةتئن دذعانئ تاث قازئرةتكة ذيرةتةدئ.

قذدئرةتتئث كذشئ دةگةن مئنة سول، ةندئ تةنتةك مايمئل قالايدان قالاي قيعئلئق شئعاردئ بولدئ، تاث قازئرةت بذرئنعئداي داعدارئپ تذرماستان، اسپان ءامئرشئسئ ذيرةتكةن دذعاسئن وقئپ كةپ بةرةدئ، بار بولعانئ سول. سذث مايمئل قيعئلئعئن جالعاستئرؤ بئلاي تذرسئن، قؤ جانئن قويارعا جةر تاپپاي دوثبةكشيدئ. دذعانئ توقتاتؤئن ءوتئنئپ، تاث قازئرةتتئث اياعئن قذشاقتاپ جئلاپ-ةثئرةيدئ. وزئنة قالتقئسئز ادال قئزمةت كورسةتؤگة انت بةرةدئ.

 بذل تةلةحيكايادا تاعئ ءبئر كوزگة تذسةتئن نارسة - سذث مايمئلدئث التئن كذرزئسئ. وسئ كذرزئمةن ءبئر سئزئق سئزدئ بولدئ، جئن-شايتان دةگةندةردئث ودان اتتاپ وتة الماي قور بولادئ. تاث قازئرةتتئث قاسيةتتئ ةتئن جةؤگة اثسارئ اؤعان جئن-شايتانداردان سذث مايمئل ونئ وسئ كذرزئسئ ارقئلئ قورعايدئ. زاؤدة عالام، قازئرةتتئث قاسئنان ءبئر جاققا كةتؤگة تؤرا كةلسة، سذث مايمئل التئن كذرزئمةن جةرگة ءبئر شةثبةر سئزادئ دا تاث قازئرةتتئ سول شةثبةردئث ئشئنة وتئرعئزئپ كةتةدئ. بذل شةثبةر ول ءذشئن الئنباس قامال، الاثسئز وتئرا بةرةدئ. سويتسة دة، سايتاننئث ازعئرؤئ وثاي ما، اندا-ساندا الداؤعا ءتذسئپ شةثبةردةن شئعئپ كةتئپ پالةگة ذشئراپ جذرةدئ...

   مئناؤ ءبئر فانتازيالئق اثئز بولعانئمةن، استارئندا عاجايئپ ءپالساپا جاتئر. بةينةلةپ ايتار بولساق، ءبئر شاقتا ءبئزدئث دة باسئمئزدا وسئنداي سئيقئرلئ قذرساؤ بولدئ. اتتاپ وتة المايتئن التئن كذرزئنئث سئزئعئ دا بار ةدئ. قازئر وسئ سيقئر شةثبةر مةن التئن كذرزئ سئزئعئ جوق بولسا دا، ذزاق زامان سول شةثبةرگة باسئمئز ابدةن ذيرةنئپ، التئن كذرزئ سئزئعئنا جولاماؤدئ ادةتكة اينالدئرئپ كةتكةندئگئمئزدةن ارتئق بئردةمة ايتا الماي، نة ئلگةرئ اتتاپ باسا الماي، ءوز-وزئمئزدةن اينالسوقتاؤمةن ءجذرمئز. ةگةر ءبئز ةندئ تاث قازئرةت قانشا سيقئر دذعا وقئسا دا شةثبةردئث باسئمئزدئ قئسا المايتئن، التئن كذرزئنئث دة قاسيةتئ قالماعانئن شئنايئ سةزئنةر بولساق، ادةبيةتئمئزدئث مذنان دا بيئك بةلةسكة كوتةرئلةتئنئنة سةنئمئم كامئل.  

- قئتاي قازاقتارئنداعئ كوزئ ءتئرئ جازؤشئلاردان وق بويئ وزئپ تذرعان ةكئ جازؤشئنئ جاقسئ بئلةمئن. ونئث ءبئرئ - جذماباي ءبئلال ذلئ، ال ةكئنشئسئ - ورازقان احمةت. وسئ ةكئ جازؤشئنئث كذنئ بذگئنگة دةيئن قازاقستاندا كئتاپتارئنئث باسئلئپ شئقپاؤئنئث سةبةبئ نةدة؟    

- مةنئث كئتاپتارئم قازاقستاندا باسئلئپ شئققان جوق. ويتكةنئ «كئتابئمدئ باسئپ بةرئثدةرشئ!» دةپ ةسئك جاعالايتئن ادةت مةندة جوق. مذمكئن، جذماباي ءبئلال ذلئندا دا سونداي مئنةز بار شئعار. ونئث ذستئنة اناؤ-مئناؤ ةمةس، ءمذيئزئ قاراعايداي جازؤشئلار «قئتاي قازاقتارئندا كوركةم ادةبيةت جوق» دةپ وتئرعان سوث بةرگئم كةلمةدئ. سوندئقتان مةن قازاقستان وقئرماندارئنا بةيتانئس قئتايداعئ قازاق جازؤشئسئمئن.

قازاقستان باسئلئمدارئندا بار-جوعئ ءتورت اثگئمةم جارئق كورگةن. ونئث ةكةؤئ «جذلدئز» جذرنالئنا باسئلدئ. قايدان العانئن بئلمةيمئن، مذحتار ماعاؤين «جذلدئز» جذرنالئنا «تولقئندئ كول» دةگةن اثگئمةمدئ بةرئپتئ. ونئث شئققانئن دا بئلمةيمئن، كةيئن مذحتار ماعاؤين قئتايعا بارعاندا ءوزئ ايتتئ: «ورةكة، ءسئزدئث اثگئمةثئزگة عاشئق بولئپ قالدئم، جانة بئرةؤئن بةرئثئز!»، - دةدئ. مةن: «مذحا، ءسئز مةنئ اسئرا ماقتاپ وتئرعان جوقسئز با؟» - دةپ ةدئم. ول كذلئپ: «ءبئر جازؤشئنئث قالام قارئمئنئث قانشالئقتئ ةكةنئن ءبئر اثگئمةسئنةن بئلؤگة بولادئ»، - دةدئ. سودان «دورةگةي» دةگةن اثگئمةمدئ الئپ كةتئپ، 2002- جئلئ  «جذلدئزعا» جاريالاپتئ. سول ءذشئن مذحاثا العئسئم شةكسئز.

    ال قئتايدا بولسا، مةن مةملةكةتكة تانئمال جازؤشئلاردئث ساناتئندامئن. شئعارمالارئم حانزؤ تئلئنة، سونئمةن بئرگة ةل ئشئندةگئ ذيعئر، مذثعئل، تيبةت، كورةي، قئرعئز سياقتئ از ساندئ ذلت تئلدةرئنة كوپتةپ اؤدارئلعان. ءئشئنارا شئعارمالارئم اعئلشئن، جاپون، اراب تئلدةرئنة اؤدارئلئپ جارئق كورگةن. حانزؤدئث جوعارئ وقؤ ورئندارئ مةن مةكتةپتةرئنئث ادةبيةت وقؤلئقتارئندا از ساندئ ذلتتاردئث وكئلدئك جازؤشئلارئ مارتةبةسئمةن شئعارمالارئم وقئتئلادئ.

-  قئتايدئث مةملةكةتتئك «تذلپار» سئيلئعئن العان «تذلپاردئث سوثعئ تذياعئ» پوأةسئثئز تؤرالئ ايتا كةتسةثئز؟

-  جاثا «مةن اعا بؤئن قالامگةرئمئزدئث قالامئنا ئلئنبةي قالعان ذساق-تذيةك وقيعالاردئ جازدئم» دةدئم. مذنئم شئندئق. ءبئراق اينالانئ ةلةث ةتكئزةتئن ءئرئ وقيعالاردئ جازا المادئم. اؤةلدة قارئمئم جةتپةيدئ دةپ تارتئندئم، ارتئنان وزگةلةر ول ورئسكة تذرةن سالئپ كةتكةندئكتةن قوسانجارلاعئم كةلمةدئ. سوندئقتان ذساق-تذيةك وقيعالاردئ مالداندئم. كوبئنشة، ةلةؤسئز، ءبئراق ازداپ ءمان-ماعئناسئ بار شئندئقتئ قالت جئبةرمةدئم. قازاق شةشةن حالئق، استارلئ سويلةؤدئ ذناتادئ. مةندة وسئلاي استارلاپ قانا جازدئم. «تذلپاردئث سوثعئ تذياعئ» پوأةسئمدة نةگئزئنةن وسئلاي دذنيةگة كةلگةن.

 ءبئزدئث اؤئلدا شةريازدان دةگةن كوپ جاساعان ءبئر قاريا بولدئ. ءوزئ بالا ةكةش بالامةن دة ويناپ جذرةتئن اپةندة شالئس كئسئ ةدئ. ذنةمئ ات ةمةس، ةسةك ءمئنئپ جذرةتئن. قازاقتار ةسةك ءمئنؤدئ ار ساناپ، وعان ايتسا دا، قئثق ةتپةيتئن. قاشان كورةسةث كوك ةسةگئن تئقئر-تئقئر جورعالاتئپ، وسئ ءجذرئسئن ماقتانئش سةزئنگةندةي، اينالاسئنا جئمئث-جئمئث قاراپ قويئپ كةتة باراتئن.

 ءبئر جئلئ وسئ كوك ةسةككة قودئعئمةن قوسئلئپ، ءبئر كةرتوبةل قذلئن ئلةسئپ ءجذردئ. ةستئسةك، ةنةسئ تؤا سالئپ ءولئپتئ دة، قذلئندئ شةكةث وسئ ةسةگئنة تةلئپ جئبةرئپتئ. قاريانئث بذل قئلئعئن بار اؤئل جاراتپادئ. سذمدئق كوردئ. ءبئراق ونئ ةلةگةن شةكةث جوق، جئمئث-جئمئث كذلئپ جذرة بةردئ. كةيئن وسئ قذلئن ةسةية كةلة ءتذر-تذرپاتئ جئلقئ بولعانئمةن، مئنةزئ، ادةت-تالعامئ ةسةكتئث تاپ ءوزئ بوپ شئقتئ. سوندئقتان بار اؤئل ونئ جئلقئ دةپ تانئمادئ. ارامعا بالادئ، «ايعئرلئعئ ةرتة قوزدئ» دةپ ةرتةرةك ءپئشئپ تاستادئ. كةيئن وسئ اتتئث اياعئ سئنئپ ءولئمشئ بولعاندا، ةشكئم باؤئزداماي قويادئ. ةتئن يتكة تاستايدئ.

 مئنة، وسئ وقيعا مةنئث ميئمنان ذزاق جئل شئقپادئ. اقئرئ وسئ وقيعا جةلئسئمةن «تذلپاردئث سوثعئ تذياعئ» دةگةن پوأةست جازدئم. سيقئر شةثبةردةن جذرةكسئنگةندئگئمنةن ازداپ قينالدئم. سئزئقتان سذرئنبةي ءوتؤدئث امالئن قاراستئردئم. سونئمةن از بذلئثعئرلاؤ پئكئر ايتتئم. نةگئزئنةن وسئ وقيعا ارقئلئ قئتايداعئ قازاقتاردئث ذرپاعئنئث قازئرگئ تاعدئرئن بةينةلةدئم. مةن بةكةر شوشئپ ءجذرئپپئن، سويتسةم وسئ شئعارمانئ وقئرمان جئلئ قابئلدادئ. قوعامدئق پئكئر دة تةرئس بولعان جوق

- سوثعئ رةت جارئق كورگةن «امانات» رومانئثئزبةن نةنئ «امانات» قئلعئثئز كةلدئ؟

- بذل روماندا ءبئزدئث كورنةكتئ جازؤشئلارئمئز شذقشيئپ كةتپةگةن، ءتئپتئ، ايتقئلارئ دا كةلمةگةن كةيبئر وقيعالارعا تذرةن سالدئم. اشئعئن ايتار بولسام، وقيعا ءوز-وزئمئزگة جاساعان قياناتئمئز بةن قاستاندئعئمئز جونئندة ءوربيدئ. بذل رةتتة دة مةن شئندئقتان اؤئتقيتئن پئكئرگة بارمادئم. اؤئر بولسا دا شئندئقتئ جازدئم. ءبئراق بذل رومان تذتاستاي وقئرمانمةن بةت كورئسئپ ذلگئرگةن جوق. تةك ءبئر كئتابئ «شذعئلا» مةن «ئلة ايدئنئ» جؤرنالدارئندا جاريالاندئ. مئنة، وسئعان قاراعاندا، وزگةنئث سذرلةؤئنة باسپاساق تا، بئزگة تاعئ دا بةتتةيتئن ءورئس، جذرةتئن سوقپاق تابئلاتئنئنا كوز جةتكئزدئم.

 - ءبئزدئث وقئرماندارعا ايتار جانة قانداي ءوتئنئش-تئلةگئثئزتةرئثئز بار؟

- ءبئز قازاقستانداعئ قازاقتار ايتا الماعان، جازا الماعان كةيبئر جايتتاردئ ايتتئق. ويتكةنئ بذل كئسئلةر شئعئس ادةبيةتئنئث ءداستذرئن تاستاپ قويئپ، ةؤروپاعا كةتئپ قالعان. نة ءبئر شئعارمالاردئ حانزؤ تئلئنة اؤداردئق. ولارعا بذل شئعارمالار ةؤروپانئث اؤزئنان ءتذسئپ قالعانداي اسةر قالدئردئ. ويتكةنئ حانزؤلار ةؤروپانئث شئعارمالارئن الدةقاشان وقئپ قويعان. سوندئقتان شئعئس ادةبيةتئ مةن ذلتتئق ادةبيةتئمئزدئث تامئرئنان ءنار الؤئمئز كةرةك. سول ءداستذردئ قالپئنا كةلتئرئپ، ذلتتئق ادةبيةتئمئزدئ بايئتؤئمئز قاجةت.

 قازئرگئ شئعارمالاردئ وقئپ وتئرساثئز قازاقتئث حاراكتةرئ، قازاق وبرازئ جوق دةسة دة بولادئ. كةيبئر شئعارمالاردئ ءوزئمئز دة قابئلداي الماي قالدئق. كةشكة دةيئن بويامالاپ كورسةتةتئن ةؤروپانئث سةرئ جئگئتئ مةن سئلقئم بيةشتةرئ سةكئلدئ كةز كةلگةن جةردة باس سالئپ سذيئسة كةتةتئن قازاقتئ بذرئن كوردئث بة؟ ماسةلةن، م.اؤةزوأ «اباي» رومانئندا كورئنگةن قئزدئ كورئنگةن جةردة باس سالدئرئپ سذيدئرگةن جوق قوي. اباي مةن توعجان ةكةؤئ ءبئر ءتذن وتئرئپ اثگئمةلةسكةن كةزدة دة ابايعا توعجاندئ سذيدئرمةك تذرماق، قولئن ذستاتقئزعان جوق قوي. سوندئقتان پروزامئز بولسئن، پوةزيامئز بولسئن ذلتتئق داستذرگة، شئعئس ادةبيةتئنة بةت بذرئپ، تامئرئنا قان جذگئرتؤئمئز كةرةك.

 شئنجاث قازاق ادةبيةتئندة ءالئ قازاقئ مئنةز، ذلتتئق بوياؤ، ذلتتئق حاراكتةر بار. جاقسئ بولساق تا ءوزئمئز، جامان بولساق تا ءوزئمئز ادةبيةت ايدئنئندا شئقساق دةپ ةثبةكتةنئپ جاتئرمئز. سوندئقتان دا قازاقتئث ارمانئ نة، ويئ نة، تئلةگئ نة دةگةن سةكئلدئ نارسةلةردئ ويلاپ كورؤ كةرةك. كةثةس ادةبيةتئ كةزئندةگئ كوپ جازؤشئلاردا «قازاق» دةگةن ءسوز جوق، ذلتتئق ماسةلة جوق، سوسياليستئك ادام بار. وسئ ادةبيةتتئ الئگة دةيئن ذلگئ قئلئپ وتئر. مةن قاي شئعارمامدئ جازسام دا ذلتتئق مذددةنئ جازدئم.

   سوندئقتان دا مةن ازئراق قوياتئن ذسئنئسئم: مةيلئ موثعولياداعئ قازاق بولسئن، مةيلئ قازاقستانداعئ قازاق بولسئن، مةيلئ قئتايداعئ قازاق بولسئن، ادةبيةتئمئزدة اؤئس-ءتذيئس بولئپ، ءبئر-ءبئرئمئزدئ تذسئنؤگة قول جةتكئزسةك دذرئس بولار ةدئ.

- اثگئمةثئزگة راحمةت!

                                   سذحباتتاسقان ءالئمجان ءاشئم ذلئ.

                                                        دةرةككوز: shyn.kz  سايتئ