ءبئزدئث باستئ تابئستارئمئز - تاؤةلسئزدئكتئث شاپشاث نئعايؤئ جانة قازاقستاننئث حالئقارالئق ذدةرئستةردئث ماثئزدئ قاتئسؤشئسئ رةتئندةگئ قالئپتاسؤئ - مينيستر ةرلان ئدئرئسوأ
قازاقستان جاثا مةرةكةنئ قانداي جةتئستئكتةرمةن قارسئ الدئ جانة رةسپؤبليكامئز الدئندا تذرعان پةرسپةكتيأالار تؤرالئ «قازاقپارات تئلشئسئمةن اثگئمةسئندة ق ر سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ ة.ئدئرئسوأ ايتئپ بةردئ.
- ةرلان ءابئلفايئز ذلئ، 1- جةلتوقساندا ءبئز العاش رةت ةلدئث جةتئستئكتةرئ مةن ونئث تذثعئش پرةزيدةنتئ نذرسذلتان نازاربايةأتئث سئثئرگةن ةثبةكتةرئنة، ونئث ةلدئ تذلةتؤدةگئ رولئنة ارنالعان جاثا مةملةكةتتئك مةرةكةنئ اتاپ وتتئك. قازاقستان ءذشئن بذل مةرةكةنئث ماثئزئ قانداي؟
- تذثعئش پرةزيدةنت كذنئن مةرةكةلةؤ جان شاقئرئپ، تاؤةلسئزدئك العان ساتتةن بةرئ 21 جئل ئشئندة ءبئزدئث ةلئمئز قانشالئقتئ ئلگةرئ جئلجئپ، شاپشاث وزگةرگةنئ جانة دامي تذسكةنئ تؤرالئ وي ساباقتاؤعا مذمكئندئك بةردئ. ءبئزدئث نةگئزگئ تابئستارئمئز رةتئندة تاؤةلسئزدئكتئث شاپشاث نئعايؤئ جانة قازاقستاننئث ايماقتئق حالئقارالئق ذدةرئستةردئث ماثئزدئ قاتئسؤشئسئ رةتئندةگئ قالئپتاسؤئن قاراستئرامئز. ويتكةنئ بذدان 21 جئل بذرئن كةيبئر شةتةلدئك باقئلاؤشئلار قازاقستاننئث اياعئنا تذرئپ، ءوز الدئنا ومئرشةث ةل بولئپ كةتةرئنة كذمانمةن قاراعان بولاتئن.
ءبئراق تا ءبئز ولاردئث كذماندةرئن سةيئلتئپ، تاؤةلسئزدئك العان ساتتةن بةرئ جان باسئنا شاققاندا ءئ ج ءو-نئ 16 ةسة ذلعايتؤعا قول جةتكئزدئك. 1999- جئلدان 2007- جئلعا دةيئنگئ ارالئقتا قازاقستاننئث ءئ ج ءو ورتا ةسةپپةن جئلئنا 10 پايئزدئ قذرادئ. جاهاندئق قارجئ داعدارئسئنا بايلانئستئ ةكونوميكالئق ءوسئم باياؤلادئ، دةگةنمةن 2012- جئلئ ءئ ج ءو-نئث ءوسؤئ 5 پايئزدان اسادئ دةپ كذتئلؤدة. قازاقستان سوثعئ ونجئلدئقتا نةعذرلئم ةكونوميكاسئ سةرپئندئ دامئپ كةلة جاتقان 25 ةلدئث ئشئندة ءذشئنشئ ورئن الادئ. ءبئز 160 ميلليارد ا ق ش دوللارئنان استام تئكةلةي شةتةلدئك ينأةستيسيالار تارتتئق.
بذكئل وسئ كةزةث ئشئندة ءبئز ساياسي تذراقتئلئقتئ، سونداي-اق ذلئس ارالئق جانة ءدئن ارالئق كةلئسئمدئ قامتاماسئز ةتة بئلدئك. ءبئز ايماقتئث كةيبئر بولئگئندة بولعان كوپتةگةن الاؤئزدئقتار مةن جانجالدارعا جول بةرمةدئك، ةلئمئزدئ ويداعئداي دامئتؤعا باسا كوثئل ءبولئپ، حالقئمئزدئ وسئ يدةيانئث توثئرةگئنة توپتاستئرا وتئرئپ، وسئ ذدةرئستئث ناتيجةسئندة جالپئ يگئلئككة قول جةتكئزدئك. بارلئق باعئتتار بويئنشا، ءبئزدئث ازاماتتارئمئزدئث ماتةريالدئق جاعدايئ بذدان 20 جئلعئدان اناعذرلئم جاقساردئ.
- ةلئمئزدئث سئرتقئ ساياساتئ تاؤةلسئزدئك العاننان كةيئنگئ كةزةثدة قانداي باعئتتاردا جذزةگة اسئرئلدئ؟
- قازاقستاننئث سئرتقئ ساياساتئ سوثعئ ةكئ ونجئلدئقتا باستئ ارئپتةستةرئمئزبةن قاتئناستارئمئزدئ دامئتؤعا جانة نئعايتؤعا، ةلئمئزدئث اينالاسئندا قاؤئپسئز جانة قولايلئ ورتا قذرؤعا شوعئرلاندئرئلدئ. ةؤرازيانئث ناعئز كئندئگئندة بولا وتئرئپ، ةؤروپالئق جانة ازيالئق نارئقتار اراسئنداعئ ساؤدا اعئندارئنان ذتؤ ءذشئن ءبئز گةوگرافيالئق تذرعئدان ورنالاسقان مذمكئندئگئمئزدئ قالت جئبةرمةؤة تئرئسامئز. قازاقستاننئث ستراتةگيالئق ورنالاسؤئن بارئنشا پايدالانؤدئث كئلتئ - باتئس پةن شئعئس اراسئنداعئ ئقپالداستئقتئ ئلگةرئ جئلجئتؤ، سونداي-اق ورتالئق ازيا ايماعئندا حالئقارالئق قوعامداستئقتئث ءبئزدئث ةلئمئزگة دةگةن زور ئنتا-ئقئلاسئن بةرئك ساقتاؤ بولماق.
- وسئ سالادا قانداي ماثئزدئ قادامداردئ ءسئز قازئر مئسالعا كةلتئرة الاسئز؟
- جالپئ، ةلئمئزدةگئ جانة شةتةلدةگئ قاؤئپسئزدئكتئ نئعايتؤ ماسةلةسئنة ءبئزدئث قوسقان العاشقئ ذلةسئمئز رةتئندة 1991- جئلئ ق ر تذثعئش پرةزيدةنتئ - ةلباسئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأتئث الةمدةگئ ءتورتئنشئ يادرولئق ارسةنالدان ءوز ةركئمةن باس تارتؤ جونئندةگئ تاريحي شةشئمئن ايتؤعا بولادئ. سونئمةن قاتار مةملةكةت باسشئسئنئث كةثةس وداعئنان مذراعا قالعان سةمةي يادرولئق پوليگونئن جابؤ تؤرالئ شةشئمئ دة وتة ماثئزدئ. ءبئز سونداي-اق ورتالئق ازيادا يادرولئق قارؤدان ازات ايماق قذرؤ بويئنشا باستاما كوتةردئك.
بذل ساياساتتئ جذزةگة اسئرؤ ورتالئق-ازيالئق كورشئلةرئمئزبةن ةكئجاقتئ قارئم-قاتئناستار كةزئندة جانة شاثحاي ئنتئماقتاستئق ذيئمئ، ازياداعئ ءوزارا سةنئم جانة ءئس-قيمئل شارالارئ كةثةسئ سةكئلدئ ايماقتئق فورؤمدار شةثبةرئندة بةلسةندئ ئنتئماقتاستئق جانة ذيلةستئرؤ شارالارئ ارقئلئ ايماقتئق دةثگةيدة باستالادئ.
ءبئز تاؤةلسئز مةملةكةتتةر دوستاستئعئ اياسئندا ينتةگراسيالئق ذدةرئستةردئ دامئتؤدا وتة بةلسةندئ رول اتقارئپ كةلدئك. پرةزيدةنت نذرسذلتان نازاربايةأتئث ةؤرازيالئق ةكونوميكالئق وداق قذرؤ تؤرالئ يدةياسئ 170 ميلليون ادامدئ قامتيتئن الةؤةتتئ رئنوگئ بار ءذشجاقتئ كةدةندئك وداق پةن ءبئرئثعاي ةكونوميكالئق كةثئستئك ورناعاننان كةيئن شئندئققا اينالدئ.
ءبئز ا ق ش، قئتاي، ةؤروپالئق وداق جانة رةسةي سةكئلدئ باستئ ارئپتةستةرئمئزبةن تئعئز قارئم-قاتئناس ورناتؤ ارقئلئ اتالعان ينتةگراسيالئق باستامالاردئ تولئقتئردئق. سونئمةن بئرگة، ءبئز ايماقتاعئ تذراقتئلئقتئ قامتاماسئز ةتؤ ءذشئن ءبئرقاتار سالالاردا كوشباسشئلئق رولدئ اتقارؤعا تئرئستئق.
بذعان مئسال رةتئندة 2003- جئلئ پرةزيدةنت نازاربايةأتئث نةگئزگئ الةمدئك دئندةر اراسئندا ديالوگ ورناتؤ ماقساتئندا الةمدئك جانة ءداستذرلئ ءدئن كوشباسشئلارئنئث سيةزئن قذرؤ جونئندةگئ باستاماسئن اتاپ كةتؤگة بولادئ. ءذش جئلدا ءبئر وتةتئن بذل شارا ءتورت مارتة ذيئمداستئرئلدئ، وعان قاتئسؤشئلار دةثگةيئ دة كوثئلدةن شئعئپ وتئر.
2010- جئلئ ءبئز بذرئنعئ كةثةس وداعئ ةلدةرئنئث اراسئندا ةؤروپاداعئ قاؤئپسئزدئك جانة ئنتئماقتاستئق ذيئمئنا ءتوراعالئق ةتكةن تذثعئش ةل بولدئق، ءبئز ورتالئق ازيانئ «ةؤروپالئق قاؤئپسئزدئك» ذعئمئ تارالاتئن ايماققا قوستئق.
اعئمداعئ جئلدئث قاراشاسئندا ءبئز 15 ايعا سوزئلعان يسلام ئنتئماقتاستئق ذيئمئنا ءتوراعالئعئمئزدئ اياقتادئق. ءتوراعالئق كةزئندة ءبئز مذسئلمان الةمئن جاثعئرتؤعا قولداؤ ءبئلدئرؤ بويئنشا ذيئمنئث ارةكةتتةرئنة جاثا سةرپئن بةرؤگة تئرئستئق.
- ةلباسئنئث جاثا قانداي باستامالارئ قازئرگئ ؤاقئتتا الةمدئك قاؤئمداستئقتئث قولداؤئنا ية بولؤدا؟
- بولاشاققا كوز سالا وتئرئپ، پرةزيدةنت نازاربايةأ ذلكةن حالئقارالئق قولداؤعا ية بولعان ةكئ ذسئنئس جاسادئ. بئرئنشئدةن، ول « G-8» جانة « G-20» فورؤمدارئنئث شةكتةؤلئ ئقپالئنا ارةكةت ةتؤگة ذمتئلؤدا الةمدئك ةكونوميكاعا قولداؤ ءبئلدئرؤ ءذشئن داعدارئسقا قارسئ ءئس-شارالاردئ ازئرلةؤ ماقساتئندا «G-Global» فورؤمئن قذرؤدئ ذسئندئ. ةكئنشئدةن، ول تذراقتئ ءوسئمدئ قامتاماسئز ةتؤ ماقساتئندا ترانس ذلتتئق شةشئمدةردئ قالئپتاستئرؤ ءذشئن ذكئمةتتةردئ، حالئقارالئق ذيئمداردئ جانة جةكةمةنشئك بيزنةستئ بئرئكتئرةتئن «جاسئل كوپئر» سةرئكتةستئگئن قذرؤدئ ذسئندئ. ةكونوميكامئزدئ «جاسئلداندئرؤدا» جانة ورتالئق ازيادا بالامالئ ةنةرگيا كوزدةرئن دامئتؤدا قازاقستاننئث قوساتئن كذش-جئگةرئنئث بولشةگئ رةتئندة، ءبئزدئث جاثا ةلوردامئز استانا 22- قاراشا كذنئ «بولاشاق ةنةرگيياسئ» تاقئرئبئ بويئنشا «ةكسپو-2017» حالئقارالئق كورمةسئن وتكئزؤشئ بولئپ تاثداپ الئندئ.
- وتكةرگةن جولدئ نازارعا الا وتئرئپ، ةلئمئزدئث بولاشاعئن قالاي كورةسئز؟
- قازئر، تذثعئش پرةزيدةنت كذنئن مةرةكةلةگةننةن كةيئن، ةلباسئنئث باسشئلئعئمةن 1991- جئلدان باستاپ دامئتئپ كةلگةن نةگئزدةردئ نازارعا الا وتئرئپ، ءبئز، ءبئرئنشئ كةزةكتة، ةكونوميكانئ ءارتاراپتاندئرؤعا، يندؤستريالئق دامؤعا ذلكةن كوثئل بولؤدةمئز. ءبئز قازاقستاندئ دامئعان شيكئزاتتئق ةمةس ةكونوميكاسئ بار ةلگة اينالدئرؤ ءذشئن ذدةمةلئ يندؤستريالئق-يننوأاسيالئق دامؤ باعدارلاماسئن جذزةگة اسئرؤدامئز. 2014- جئلعا دةيئن قويعان مئندةتتةرئمئز ءئ ج ءو-نئ 2008- جئلعئ دةثگةيدةن 50 پايئزعا ارتتئرؤدئ، ءئ ج ءو-دةگئ وثدةؤ ونةركاسئبئنئث ذلةسئن 12،5 پايئزعا كوتةرؤدئ جانة ءبئرقاتار سالالاردا ةثبةك ونئمدئلئگئن 100 پايئزعا جةتكئزؤدئ قامتيدئ.
جالپئ، تاؤةلسئزدئكتئ العالئ 21 جئلدان كةيئنگئ بذگئنگئ كذننئث وزئندة قازاقستان ءوزئنئث ءورشئل تالاپتارئ مةن رةفورمالارعا دةگةن ذمتئلئسئن ساقتاپ قالؤدا.
- اثگئمةثئزگة راحمةت.