شئنجاثدئق جازؤشئ ءسابيت دوسانوأتئ سوتقا بةرمةك

استانا. 5- جةلتوقسان. قازاقپارات-  ساياساتتئث زامانئندا ادةبيةتتئ ايتئپ قويمادئق-اؤ. ونئث دا سةبةبئ بار... ادةبيةت قوعامنان ءبارئبئر بولةك قالا المايدئ. جازؤشئ تذرسئنالئ رئسكةلديةأ جاقئندا عانا مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ اتانعان ءسابيت دوسانوأتئ سوتقا بةرةمئن دةپ تاس ءتذيئن وتئر.

 ءتئپتئ شاعئمئن الماتئ قالالئق سوتئنا اپارئپ تا قويئپتئ. جازؤشئنئث سوتقا جذگئرؤئنة سةبةپ: (رئسكةلديةأتئث ءوز سوزئمةن ايتساق) ءسابيت دوسانوأ ونئث ءبئر ةمةس ءذش كئتابئنئث وقيعا جةلئسئن، وقيعا دةتالدارئن «ذرلاپ» العان.  ءسابيت دوسانوأتئث مةملةكةتتئك سئيلئق العان «جيئرماسئنشئ عاسئر» رومان-ةپوپةياسئنئث ةكئنشئ كئتابئندا («ذيئق») تذرسئنالئ رئسكةلديةأتئث  «تاؤ تاعئسئ» رومانئ مةن «ذلئ كوش» رومانئنئث 1-شئ، 2-شئ كئتاپتارئنداعئ وقيعالارئ، ويلارئ ءورئپ ءجذر ةكةن. رةداكسيامئزعا وسئلاي دةپ ارئز ارمانئن ايتئپ كةلگةن  رئسكةلديةأتئث  دوسانوأپةن اراداعئ داؤئ بذدان بذرئن دا باسپاءسوزدئ شؤلاتقان.  ءبئر-ءبئرئن «ذرلئقشئ»، «جالاقور»  دةپ ايئپتاعان جازؤشئلاردئث ايتئسئنئث باسئلار ءتذرئ جوق. كةرئسئنشة ءئس ناسئرعا شاباتئن سياقتئ. ويتكةنئ رئسكةلديةأ دوسانوأپةن سوتتاسئپ، مورالدئق شئعئن رةتئندة 1 ميلليون تةثگة تولةؤئن تالاپ ةتةمئن دةپ وتئر. 

    «مةنئث رومانئمنئث وقيعا جةلئسئن كوشئردئ»، - دةپ وتئرعان تذرسئنالئ رئسكةلديةأتئث «تاؤ تاعئسئ» رومانئ - شئنجاثداعئ كوكتوعاي كةن رايونئنئث تئنئس-تئرشئلئگئ جانة التاي حالقئنئث رئسحان، ةسئمحان، وسپان باتئرلار باستاعان ذلت-ازاتتئق كوتةرئلئسئ جايلئ جازئلعان شئعارما ةكةن. رومان العاشئندا «اقمةرؤةت» دةگةن اتپةن «شذعئلا» جؤرنالئندا جارئق كورئپ، 1995- جئلئ «شئنجاث جاستار - ورةندةر» باسپاسئندا كئتاپ بولئپ شئعئپتئ. جازؤشئنئث ءوزئنئث ايتؤئنشا 1996- جئلئ «شئثجاث حالئق راديوسئندا» جئل بويئ تذتاستاي وقئلئپتئ.

      شئنجاث ينستيتؤتئن قازاق ءتئلئ مةن ادةبيةتئ ماماندئعئ بويئنشا بئتئرگةن جازؤشئ ارعئ بةتتة جذرگةنئندة-اق جةمئستئ ةثبةك ةتئپ، رومان جازئپ، ونئسئ كئتاپ بولئپ شئعئپ ذلگةرةدئ. 1996- جئلئ مذحتار اؤةزوأتئث 100 جئلدئق مةرةيتويئنئث قارساثئندا تذرسئنالئ رئسكةلديةأ شةتتةگئ جازؤشئلارمةن بئرگة قئتايدان دةلةگات بولئپ كةلةدئ. مةرةيتويعا كةلگةن جازؤشئ ءسابيت دوسانوأپةن سول جيئندا تانئسئپتئ.  تذرسئنالئ رئسكةلديةأ ءوزئنئث «تاؤ تاعئسئ» رومانئن الا كةلگةن ةكةن، ايتئسئنشا، تانئستئق ءذشئن كئتابئن ءسابيت دوسانوأقا سئيلاپتئ. سئيلاستئق ءذشئن ءسابيت دوسانوأ تا ئلگةرئرةكتة جازعان ءبئر كئتابئن بةرئپتئ. ةكئ جازؤشئنئث تانئستئعئ وسئلاي باستالادئ.  

      1998- جئلئ تذسئنالئ رئسكةلديةأ وتباسئمةن بئرگة تؤعان جةرگة ءبئرجولا ات باسئن بذرادئ. 2001- جئلئ رئسكةلديةأتئث «ذلئ كوش» رومانئنئث ءبئرئنشئ كئتابئ وتئرار سةرياسئ بويئنشا ذكئمةت تاپسئرئسئمةن جارئق كورةدئ. 2003- جئلئ ةكئنشئ كئتابئ شئعادئ. ول كئتاپتاردئ دا قالامداس-قذرداس بولئپ جذرگةن ءسابيت دوسانوأقا وقئ دةپ بةرئپتئ. رئسكةلديةأتئث ايتؤئنشا، ةكئ جازؤشئ ءبئر-بئرئمةن كئتاپ الماسئپ وقئپ جذرةدئ.  ال 2005- جئلئ ءسابيت دوسانوأتئث «ذيئق» اتتئ كولةمدئ كئتابئ «اردا» باسپاسئنان جارئق كورةدئ. تذرسئنالئ رئسكةلديةأكة: «قالامداس-تاعدئرلاس قذرداسئم، كوزئ ءتئرئ كلاسسيك تذرسئنالئگة! ءسابيت باؤئرئنان»، - دةپ قولتاثباسئن جازئپ،  2006- جئلعئ قازاننئث جيئرما سةگئزئندة دوسانوأ تا جاثا شئققان كئتابئن سئيلاپتئ. 

        ءبئر قئزئعئ، دوسانوأتئث بذل كئتابئن رئسكةلديةأ سول كذيئ بةتئن اشپاپتئ. دوسانوأتئث رومانئ رئسكةلديةأتئث ذيئندةگئ كئتاپ سورةلةرئندة تذرا بةرةدئ. ارادا التئ جئلدان استام ؤاقئت وتكةندة تذرسئنالئ رئسكةلديةأتئث شاكئرتئ راقئم ايئپ ذلئ «ذيئقتئ» وقؤعا سذراپ الادئ. رومانداعئ ذقساستئقتاردئ بايقاعان ايئپ ذلئ بذل جايدئ ذستازئ تذرسئنالئگة ايتادئ. جازؤشئنئث ءوزئ دة وقئپ شئعئپ، قئزئق جايتتئث كؤاسئ بولادئ. مذنان كةيئنگئنئ جازؤشئ بئلاي باياندايدئ:

      «دوسانوأتئث «ذيئعئندا» مةنئث «تاؤ تاعئسئ» رومانئم مةن «ذلئ كوش» رومانئمنئث 1-شئ، 2-شئ كئتاپتارئنداعئ وقيعالارئم، ويلارئم ءورئپ ءجذر. «تاؤ تاعئسئ» رومانئمداعئ «اقيئق قئراندئ» ول «ذيئقتا» «اقباس بذركئت» دةپ الا سالعان. مةندةگئ كوكتوعايدئ سارئتوعاي، قاراتورعاي دةپ العان. ةكولوگيانئث بذلئنگةنئن مةن قالاي جازسام، دوسانوأ تا ءدال سولاي جازعان. «ذلئ كوش» رومانئمنئث 1-شئ، 2-شئ كئتابئمنئث دا وقيعالارئن دا الئپ، ئشئنة وسئ اقباس بذركئتتئ كئرئستئرة سالعان. مذنداي 100 گة تارتا وقيعا ءبار قايتالانعان. جاي ذقساستئققا بالايئن دةسةث، سونشالئقتئ 100 گة تارتا وقيعا قايتالانبايدئ عوي. اثئز، قوعامداعئ وقيعالار بولسا، تذسئنةمئن. ال يدةيا ذقساستئعئ جانة ونئث ءبئر ةمةس، بئرنةشة مارتة قايتالانؤئ ذرلئق ةمةي نةمةنة؟!»، - دةيدئ تذرسئنالئ رئسكةلديةأ.

    رئسكةلديةأتئث بذل ةكئ رومانئندا دا قازاق حالقئن وتارشئلداردئث... قئسئپ، جويئپ جئبةرة جازداعانئ، اشتئققا، قؤعئن-سذرگئنگة، رةپرةسسياعا ذشئراتئپ، قئناداي قئرعانئ كوركةمدئكپةن سؤرةتتةلةدئ.  جازؤشئ تذرسئنالئ رئسكةلديةأ: «ءسابيت دوسانوأ تا  «ذيئق» رومانئندا سول يدةيانئ كوتةرةدئ. مةن بةس ذرپاق ارقئلئ ذلئ دالاداعئ عاسئرلئق وقيعانئ بةينةلةؤگة تئرئسقانمئن. دوسانوأ «ذلئ كوش» پةن «تاؤ تاعئسئنداعئ» كةيئپكةرلةردئث وبراز-حاراكتةرلةرئن، كةي جةرئندة پورترةتئن دة وزگةرتپةي الا سالعان.

ونئث رومانئندا مةنئث رومانئممةن بذركئت تؤرالئ وقيعادا، اتاقتئ ادامداردئث اسئن بةرگةندةگئ وقيعادا، التئباقان تةپكةن قئز بةن جئگئتتئث مئنةز، پورترةتئن بةرؤدة، بوراندا اداسقانداردئث كورگةن قورلئقتارئندا، ءتذس كورگةندة ارؤاقتار ايان بةرئپ، ونةر تاثداؤدا، قازاق دالاسئنداعئ اثداردئ جاتتئث جويؤئندا ذقساستئقتار تولئپ جاتئر. ءتئپتئ ءسوز سويلةمئ دة، حاراكتةرئ، وبرازئ، جازؤشئنئث كةيئپكةرلةردئث جان سةزئمئن سؤرةتتةؤئ، قيالداؤئ ءبارئ-ءبارئ ذقسايدئ. ادامنئث، جةردئث اتئن وزگةرتكةنئ، وقيعانئث ءداؤئرئن، بولعان ؤاقئتئن وزگةرتكةنئ،  سويلةمنئث ءبئردئ-ةكئلئ جةرئن اؤئستئرعانئ بولماسا، دوسانوأتئث رومانئنئث وقيعا جةلئسئ مةنئث رومانئمنان اؤمايدئ. مةن مذنداي ذقساستئقتاردئث 100 گة جؤئعئن تاؤئپ، دالةلدةپ قويدئم. دوسانوأ مةنةن كةشئرئم سذراؤدئث ورنئنا، مةنئ «جالاقور» دةپ ايئپتادئ. مةنةن كوشئرگةنئن سوت ارقئلئ دالةلدةؤگة بةكئندئم»، - دةپ وتئر.

      ماسةلةنئث ءمانئسئن اثعارعان سوث ءسابيت دوسانوأقا دا حابارلاستئق. جازؤشئدان: «تذرسئنالئ رئسكةلديةأتئث بذدان بذرئن دا ايتئپ جذرگةنئ عوي. مةن وعان باسپاسوزدة جاؤاپ بةرگةنمئن، «اققا قذداي جاق» - دةپ. تاعئ دا وسئنئ ايتامئن. باسقا الئپ-قوسارئم جوق»، - دةگةن جاؤاپ ايتتئ. 

وسئلايشا رئسكةلديةأ بئرنةشة ايدان بةرئ دوسانوأتئ «ذرلادئ» دةپ ايئپتاپ، ال دوسانوأ «اقپئن» دةپ اقتالئپ اؤرة. 

**

ال ءبئزدئ تاثعالدئرعانئ: ةگةر دوسانوأ رئسكةلديةأ ايتقانداي «ذرلاعان» بولسا، ءسابيت دوسانوأتئث «ذيئق» رومانئنئث جارئققا شئققانئنا دا التئ جئلدان استام ؤاقئت ءوتئپتئ. ةكئ جازؤشئنئث رومانئنداعئ رئسكةلديةأ ايتئپ جذرگةن ذقساستئقتاردئ ادةبي ورتانئث، ادةبيةت سئنشئلارئنئث اثعارماعانئ ما؟ «ادئلدئك ئزدةپ جازؤشئلار وداعئنا، «قازاقستان اأتورلارئ قوعامئنا» دا باردئم، ولار دا بذل جايدان حاباردار»، - دةيدئ رئسكةلديةأ. الايدا، جازؤشئلار وداعئنان پالةندةي جاؤاپ بولماپتئ.

 بذل داؤعا نة ايتادئ دةگةن ساؤالمةن «اأتورلار قوعامئنئث ءتوراعاسئ مارال ئسقاقبايعا حابارلاسقانئمئزدا اعامئز ةكئ جازؤشئنئث اراسئنداعئ تارتئستان حاباردار ةكةنئن، ءبئراق رئسكةلديةأتئث دة دوسانوأتئث دا داؤلاسئپ جذرگةن روماندارئن وقئماعانئن، تؤئندئداعئ وقيعا جةلئسئ كئمگة تيةسئلئ ةكةنئن انئقتاؤ ءوزئ باسقارئپ وتئرعان مةكةمةنئث مئندةتئنة جاتپايتئنئن ايتتئ. قازاقستان اأتورلارئ قوعامئ»  اأتورلاردئث مذلئكتئك قذقئعئن ذجئمدئق نةگئزدة باسقاراتئن ذيئم بولعاندئقتان، نةگئزگئ اتقاراتئن قئزمةتئ - اأتورلاردئث مذلئكتئك قذقئعئن باسقارؤ، ياعني اأتورلاردئث اتئنان ولاردئث تؤئندئلارئن پايدالانؤعا رذقسات بةرؤ، اأتورلئق سئياقئلارئن جيناؤ، جينالعان سئياقئنئ ءبولؤ جانة تولةؤ سئندئ شارؤالارعا عانا ئقپال ةتة الادئ ةكةن. ءارئ كوركةم شئعارمانئث ةمةس، ساحنالئق شئعارمالاردئث قذقئعئن عانا قاداعالايدئ. مارال ئسقاقباي: «بذل داؤدئث شةشئمئن جازؤشئلار وداعئ ارنايئ كوميسسيا قذرئپ، ةكئ روماندئ تالداپ-تالقئلاپ، ساراپتاما جذرگئزؤئ قاجةت. سونئث ناتيجةسئندة شةشئمدئ تةك سوت شئعارادئ»، - دةيدئ. 

داؤدئث نذكتةسئن ءبئر قويسا، سوت قويادئ ةندئ.  تذرسئنالئ رئسكةلديةأتئث شاعئمئ قارالئپ، قابئلدانسا داؤدئث تورةلئگئن الماتئ قالالئق سوتئ  ايتادئ. 

قارلئعا يبراگيموأا

دةرةككوز: «حالئق ءسوز» گازةتئ