قازاق عئلئمئنئث «ءتورت قذبئلاسئ» تذگةندةلگةندةي

استانا. 26 - قاراشا. قازاقپارات - قازاق عئلئمئ، بذل - ورة باسئ ورتا عاسئرلاردا ءال-فارابي بابالارئمئزدان باستاپ، بةرئدة شوقان ةؤروپاعا ةسئك اشئپ، قانئش ساتبايةأ قازئعئن قاققان بةرئك نةگئز. بذگئنگة دةيئن ةلئمئزدئث نةبئر عالئمدارئ ءوز ةلئمئز بئلاي تذرسئن، ةؤروپا ةلدةرئ، ا ق ش، ءتئپتئ جاپونياعا دةيئن بارئپ، سوندا لةكسيالار وقئپ جاتقان جايئ بار. الايدا شئنئ كةرةك، 90-جئلدارداعئ توقئراؤ سالدارئنان ةل جاپپاي كذنكورئس كوزئمةن كةتئپ، عئلئمعا دةگةن كوثئل باسةثسئپ قالعانئ راس. ةندئ ةكونوميكالئق احؤالئمئز تذزةلگةن شاقتا، عئلئم-بئلئمگة قايتا كذن تؤدئ.

كذنئ كةشة، ياعني اعئمداعئ جئلدئث 21 - قاراشاسئندا ةلئمئزدئث ءبئلئم جانة عئلئم مينيسترلئگئ عئلئم كوميتةتئنئث «عئلئم ورداسئ» رةسپؤبليكالئق مةملةكةتتئك كاسئپورنئندا قايتا جوندةؤدةن ءوتئپ، سونداي-اق ةكسپوناتتارمةن تولئقتئرئلعان ارحةولوگيا، قازاقستان عئلئمئنئث تاريحئ، تابيعات جانة سيرةك كةزدةسةتئن كئتاپتار مذراجايلارئ اشئلدئ. بذل شارانئ مادةنيةت، ادةبيةت، عئلئم وكئلدةرئ ةرةكشة قؤانئشپةن قابئلداپ، «ءبئز ءذشئن بذگئن مةرةكة» دةستئ ءبئراؤئزدان.

ءومئرزاق ايتباي ذلئ، اكادةميك:

- بذگئنگئ عئلئم ورداسئندا ءتورت بئردةي مذراجايدئث اشئلؤئن مةن قازاق عئلئمئنئث ءتورت قذبئلاسئنئث تذگةلدةنؤئنئث باسئ دةپ بئلةمئن. قازاقستان عئلئمئ دةگةن بذل بذكئل كةشةگئ كةثةستئك ءداؤئردئث وزئندة اتاقتئ عئلئم وردالارئنئث ءبئرئ بولاتئن، ماسكةؤ، ؤكراينا، سوسئن ءذشئنشئ ورئندا قازاقستان تذراتئن. قازاقستان عالئمدارئنئث ءبئلئم دارةجةسئ سوعان جةتكةن. اسئرةسة ءبئزدئث عئلئمئمئز قانئش ساتبايةأتئث تذسئندا داؤئرلةپ تذردئ. ول قازاق عئلئمئنئث ءبئر ةمةس، سان سالاسئن سونداي بيئك دارةجةگة جةتكئزئپ كةتتئ. شاپئق شوكين، شاحماردان ةسةنوأتةردئث بارلئعئ دا سول ساتبايةأ كةزةثئندةگئ دةثگةيدئ تذسئرمةؤگة تئرئستئ، سول جولدا بارئن سالدئ. كةيئن كةلة قيئن كةزةثدةر باستالدئ، تاؤةلسئزدئك كةلئپ، باعئت-باعدار وزگةردئ دة، ءبئراز ابدئراپ قالدئق. ءبئراق شذكئر، قازئر ةلباسئمئزدان باستاپ عئلئمعا بارئنشا جاعداي تؤعئزئپ، قارجئنئ اياپ جاتقان جوق. وسئ كةزدة ةندئ قازئرگئ ذرپاق وتكةن تاريحئمئزدئ بئلمةي، بولاشاققا اپارار ماعلذماتسئز قالؤئ مذمكئن ةكةنئن ءتذسئنؤئ شارت. ال ةندئ بذگئن مذراجايلاردئث اشئلؤئ كوپتةگةن ماعلذماتتار بةرةدئ، ادامداردئ عئلئمعا جةتةلةيدئ. بذگئن ءبارئ دة عئلئمسئز ءومئردئث ءمانئ جوق ةكةنئن تذسئنة باستادئ. ةكونوميكالئق احؤالئمئز دا سوعان مذمكئندئك بةرةتئن جاعدايعا جةتتئ.

بذل مذراجايلاردا قازاقستاننئث جانؤارلار الةمئنةن باستاپ، مادةنيةتئ مةن عئلئمئنئث ءار كةزةثدةرئنةن سئر شةرتةتئن جانة بذگئنگئ كذنئ اسا قذندئ بولئپ تابئلاتئن بئرةگةي جادئگةرلةر جيناقتالعان. كةي مذراجايلار تاريحئ ونجئلدئقتاردئ، ماسةلةن، تابيعات مذراجايئ وتكةن جئلئ ءوزئنئث 50 جئلدئعئن اتاپ ءوتتئ. ال ارحةولوگيا مذراجايئ 1973 - جئلئ قازاق ك س ر عئلئم اكادةمياسئنئث ارحةولوگيا ينستيتؤتئ جانئنان عئلئمي-زةرتتةؤ جذمئستارئن جذرگئزؤ ماقساتئندا اشئلعان بولاتئن. پالةوليت داؤئرئنةن باستاپ ايگئلئ، الةمدئك ماثئزئ بار قولا ءداؤئرئ قورئمدارئنئث قازبالارئنان الئنعان ماتةريالدار، ساقتار مةن ذيسئندةردئث داؤئرئنة جاتاتئن كوللةكسيالار، ورتاعاسئرلئق وتئرار، تاراز، تذركئستان، تالعار قالالارئندا جذرگئزئلگةن قازبا جذمئستارئ ناتيجةسئندة تابئلعان شئنئ ئدئستار مةن تيئندار جيناقتالسا، سيرةك كةزدةسةتئن كئتاپتار مةن قازاقستان عئلئمئنئث تاريحئ مذراجايئندا ةلئمئزدئث تاريحئ جايلئ جازعان سوناؤ كةزدةردةگئ شةتةل تاريحشئلارئ مةن ءوز ارئستارئمئزدئث بذگئندة جوق كئتاپتارئ تذر. ولاردئث جالپئ سانئ جايلئ ايتساق، 500 دةن استام سيرةك كةزدةسةتئن كئتاپتار مةن قولجازبالار.

كوپجاسار نارئبايةأ، اكادةميك:

- بذگئن ءتورت مذراجايدئث اشئلؤئ بولئپ جاتئر، وسئلاردئث ئشئندة قازاقستان عئلئمئ تاريحئنئث مذراجايئن اشؤ - بذل وتة ذلكةن جاثالئق. بذرئن-سوثدئ بولماعان، ءبئراق وتة كةرةك نارسة. «قازاقتا بذرئن عئلئم بولماعان» دةگةن قاثقؤ ءسوزدئ جوققا شئعارئپ، بئزدة عئلئم دا، ءبئلئم دة، كةرةمةت عذلاما عالئمداردئث دا بولعانئن دالةلدةيتئن مذراجاي بذل. كةزئندة كورشئلةس وزبةك ةلئ «ءال-فارابي بئزدئكئ» دةگةن دة داؤ شئعارعان. ال ءبئز ايتئسئپ-تارتئسئپ جاتپاي، ةلئمئزدةگئ بئردةن-ءبئر جوعارئ وقؤ ورنئنا وسئ بابامئزدئث اتئن بةرگةن بولاتئنبئز. بذگئن سول فارابي بابامئز، ياساؤي، مذحاممةد حايدار دؤلاتي جانة اباي، شوقان اتالارئمئز نةگئزئن سالعان قازاق عئلئمئنئث بار ةكةنئن پاش ةتةتئن، جذيةلئ ءئس بولارئ ءسوزسئز.

وتئراردئث ورتاسئمةن...

مذراجايدئ ارالاپ كةلة جاتئپ، ءبئر بذرئشقا كوزئث ةرئكسئز تذسةدئ. كذمبةزدةرئ كوز تارتاتئن ساؤلةتتئ كونة شاهار ورتاسئندا اق سالدةلئ ءال-فارابي بابامئز ويلئ كوزئمةن كوكجيةكتئ شولئپ تذر. مادةنيةتئ گذلدةنگةن سوناؤ ءبئر كةزگة سذثگئپ كةتكئث كةلةدئ.

اأتور: ماريام ءابساتتار

دەرەككوز:«الاش ايناسى» گازەتى