شةيح پةن مذحتار شاحانوأتئ سوتقا بةردئ

استانا. 28 - ماؤسئم. قازاقپارات - وتئز كذن ورازاعا از عانا مةرزئم قالعاندا «قازاقستان قاجئلارئ» دةپ اتالاتئن ءدئني بئرلةستئك ايدئ اسپانعا شئعارئپ، باس ءمذفتيدئ سوتقا بةردئ.

ارئزدانؤشئلار ءابساتتار قاجئ دةربئسالئنئث 1982 - جئلئ "مةكتةپ" باسپاسئنان جارئق كورگةن "اراب ادةبيةتئ" دةپ اتالاتئن كئتابئنان «ءمئن» تاپتئق دةپ وتئرسا كةرةك-تئ. ال جةلتوقسانشئ حاسةن قوجا-احمةت اقئن مذحتار شاحانوأتئث سئرتئنان سةگئز ايئپ تاعئپ، ول دا سوتقا ارئز ءتذسئردئ. حاسةننئث پايئمئنشا، شاحانوأ جالعان جةلتوقسانشئ-مئس. ةكئ داؤعا دا قاراپ وتئرساق، بولارئ بولئپ، بوياؤئ سئثگةن ةسكئ ةرتةگئ ةكةن. وسئعان قاراپ مئناؤ جذرت ءبئرئنئث سئرتئنان ءبئرئ ارئز جازباسا، شاعئم تذسئرمةسة، بويئنا اس باتپاستاي شةرمةندة كذيگة تذسةتئن بولعانئ ما دةگةن ويعا قالاسئز؟ بولماسا «اتئث شئقپاسا جةر ورتةنئث» زاماناؤي جاثارعان ءتذرئ مة؟

حاسةن قوجا-احمةت مذحتار شاحانوأتئ سوتقا بةردئ

قازاق زيالئلارئنئث اراسئندا تاعئ بئتئسپةس داؤ باستالدئ. جةلتوقسانشئ حاسةن قوجا-احمةت بةلگئلئ اقئن، قازاقستاننئث حالئق جازؤشئسئ ءارئ ذلت جاناشئرئ مذحتار شاحانوأتئ سوتقا بةردئ. سةگئز بئردةي ايئپ تاعئپ، جازعان شاعئمئن ول الماتئداعئ بوستاندئق اؤداندئق سوتئنا اپارئپ تاپسئردئ.

ال اقئننئث وزئنة حابارلاسقانئمئزدا: «بذل مةنئث 70 كة تولعان مةرةيتويئم قارساثئندا، ماعان ارنايئ بئرةؤلةردئث تاپسئرماسئمةن جاسالئپ وتئرعان ماسةلة ةكةنئ داؤسئز»، - دةپ جاؤاپ بةردئ ول.

- حاسةن ءسئزدئ ورئمدةي جاستار ازاتتئق ءذشئن الاثعا شئعئپ، بيلئككة كذش كورسةتئپ جاتقاندا، ماسكةؤدة شئعارماشئلئق كةشئن وتكئزئپ جذرگةن ةدئ دةپتئ عوي؟

  - ونئسئ راس! مةنئث ماسكةؤدة وتةتئن پوةزيالئق كةشئم جئلدئث باسئندا جوسپارلانعان. سودان ءار ءتذرلئ جاعدايمةن ئسئرئلا-ئسئرئلا 19 - جةلتوقسانعا جوسپارلانعان ةدئ. مةن ماسكةؤگة ةأتؤشةنكونئث وتئنئشئنة وراي 12- جةلتوقساندا باردئم. ول كةزدة 16-17-18 - جةلتوقساندا نة بولارئن قذداي تاعالادان باسقا ةشكئم بئلگةن جوق. ماسكةؤدةگئ جاستاردئث تولقئعانئنان قاؤئپتةنگةن ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئ ك س ر و جازؤشئلار وداعئنئث باسشئلئعئن شاقئرتئپ: «شاحانوأتئث كةشئن كةيئنگة قالدئرئثدار!»، - دةپ تاپسئرما بةرئپتئ. «جذرتقا نة ايتامئز، بيلةت تذگةل تاراتئلئپ كةتتئ عوي...»، - دةگةن كةزدة، «شاحانوأ كولئك اپاتئنا ءتذسئپ، اياعئن سئندئرئپ العانئن حابارلاثدار»، - دةپتئ ولار. مذنئ ماسكةؤلئك ستؤدةنتتةر ةستئگةن كةزدة: «مذحا، ةگةر بيلئك وسئنداي حابار ايتسا، ولار ءسوز جوق، ءسئز مئنگةن ماشينةنئ اپاتقا ذرئندئرؤئ مذمكئن»، - دةپ مةن وتئرعان كولئكتئ ةكئ-ءذش ماشينةمةن قورشاپ جذرمةكشئ بولدئ. وسئ ساتتة قوناق ذيگة ةأگةني ةأتؤشةنكو كةلئپ قالدئ. بولعان جاعدايدئ وعان ايتئپ ةدئم، ول بئردةن ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئنئث يدةولوگيالئق حاتشئسئ ياكوألةأكة تةلةفون سوعئپ، ءوزئنئث قارسئلئعئن ءبئلدئردئ. ياكوألةأ گورباچةأپةن اقئلداسئپ كةشتئ سول كذنئ وتكئزؤگة رذحسات بةردئ.

كةزدةسؤ وتةتئن جةردةگئ ةكئ مةترو جابئلدئ. جازؤشئلار وداعئنداعئ ذلكةن زالدئث ديرةكتورئ كةزدةسؤدة الپئستان استام قاؤئپسئزدئك كوميتةتئنئث قئزمةتكةرلةرئ قاتئسئپ وتئرعانئن ةسكةرتتئ. كةش باستالئپ جاتقان كةزدة، ماعان گذل اكةلئپ ذسئنعان ةربول بايجارقئنوأ دةگةن جاس جئگئت بئردةن مئنبةگة كوتةرئلئپ، 200 دةن استام ادام قول قويعان حاتتئ وقي باستادئ. قاؤئپسئزدئك كوميتةتئنئث ادامدارئ ونئ لةزدة الئپ كةتتئ. كةزدةسؤ سوثئنان مةن ةأتؤشةنكوعا ءوتئنئش جاساپ ةدئم، ول ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئندةگئ ءوزئنئث ءبئر تانئسئنا تةلةفون سوعئپ، الگئ جئگئتتئ بوساتؤئن ءوتئندئ. بذل تؤرالئ حاسةن قوجا-احمةتتئث ايتقانئ شئلعي وتئرئك. 22 - جةلتوقسان كذنئ مةنئ ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئ مادةنيةت ءبولئمئنئث مةثگةرؤشئسئ يؤ.أورونوأ قابئلدادئ. مةن وعان الماتئ الاثئنا شئققان جاستاردئ ماسكذنةمدةر، ناشاقورلار، بذزاقئلار ةدئ دةگةنگة كةلئسپةيتئنئمدئ ايتتئم. بذل تؤرالئ مةنئث «جةلتوقسان ةپوپةياسئ» اتتئ دةرةكتئ رومانئمدا ةگجةي-تةگجةيلئ تولئق باياندالادئ.

ال حاسةن ايتئپ وتئرعان 1987 - جئلعئ كوكتةمدة قازاقستان كومسومولئ ورتالئق كوميتةتئندة وتكةن جيئندا مةن يؤ.أورونوأقا ايتقان پئكئرئمدئ قايتالادئم. ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئنئث قاؤلئسئندا كورسةتئلگةندةي الاثعا شئققانداردئث ءبارئ ماسكذنةمدةر، ناشاقورلار، بذزاقئلار دةگةن شةشئمگة مذلدة قارسئ ةكةنئمدئ ايگئلةدئم. راس، الاثعا شئققانداردئث بارلئعئن سذتتةن اق، سؤدان تازا دةپ ايتا المايمئن. ولاردئث ئشئندة دة ةلدئك، ذلتتئق مذددةدةن بةيحابار كةزدةيسوق ادامدار دا بولدئ. ءبئراق بذل ذزاق جئلداردان بةرئ تئلدئك جانة رؤحاني قذندئلئقتار توثئرةگئندة جيناقتالعان اشؤ-ئزا جارئلئسئ ةكةنئ ايقئن دةگةن پئكئر ايتتئم.

جةلتوقسان وقيعاسئنان ءذش اي كةيئن وسئنداي اؤئر پئكئر ايتؤئم بيلئكتةگئ ادامدارعا اؤئر ءتيدئ. ول تذستا باسپاءسوزدئث مةنئث پئكئرئمدئ بذرمالاماي جاريالاؤعا مذمكئندئگئ دة جوق ةدئ. حاسةن وسئنئ جةردةن جةتئ قويان تاپقانداي العا شئعارماقشئ. ةگةر سول كةزدة پئكئرئم دذرئس بولماسا، 1988 - جئلئ كذزدة قازاقستان جازؤشئلار وداعئنئث پلةنؤمئندا ك پ س س ورتالئق كوميتةتئنئث قاؤلئسئندا كورسةتئلگةن قازاق ذلتشئلدئعئنا قارسئ پئكئر ايتار ما ةدئم؟ نةمةسة 1989-  جئلئ 6 - ماؤسئمدا ارال تؤرالئ ايتامئن دةپ گورباچةأتئ الداپ ءسوز الماعانئمدا جانة سول سوزئمدة جةلتوقسان قاسئرةتئن تذگةل جايئپ سالماعانئمدا، كةيئننةن بذل ئسكة بوريس ةلسيندئ، اندرةي ساحاروأتئ ارالاستئرماعانئمدا جةلتوقسان وقيعاسئنا قاتئسؤشئلار «ماسكذنةمدةر، ناشاقورلار، بذزاقئلار» بولئپ، وزگةرئسسئز قالاتئنئ ايدان انئق ةدئ. سوندئقتان حاسةن قوجا-احمةتتئث شاحانوأتئث جةلتوقسان وقيعاسئنا ةشقانداي قاتئسئ جوق دةپ بايبالام سالؤئ كذلكئلئ جاعداي ةمةس پة؟

ةندئ، ح.قوجا-احمةت نةگة مةنئث سوثئما شئراق الئپ ءتذسئپ الدئ دةگةنگة كةلسةك، ونئث ءمانئسئ مئناداي. ءبئر-ةكئ جئل بذرئن مةنئ «ازاتتئق» راديوسئ تئكةلةي ةفيرگة شاقئردئ. سول تذستا حاسةن قوجا-احمةت: «شاحانوأ جةلتوقسان كوتةرئلئسئن اياعئنا دةيئن الئپ بارعان جوق»، - دةپ ةسكئ اؤةنئنة قايتا باستئ. مةن دة حاسةننئث ذستئنةن ءبئر توپ جةلتوقسانشئلار ارنايئ حات جولداعانئن، وندا ح.قوجا-احمةتتئث جئل سايئن قاؤئپسئزدئك كوميتةتئنئث دةمالئس ذيئندة تئنئعاتئنئ تؤرالئ ايتئلعانئن تئلگة تيةك ةتتئم. جةلتوقسان وقيعاسئن تةكسةرؤ كةزئندة وسئ حاتتئ قاؤئپسئزدئك كوميتةتئنئث ءتوراعاسئنا كورسةتكةنئمدئ جانة ونئث بذل تؤرالئ ايتقان پئكئرئن راديو ارقئلئ جذرتقا جاريالاپ جئبةردئم. حاسةننئث مةنئ اتارعا وق تابا الماي جذرگةنئ، مئنة، وسئدان.

جؤئردا عانا «اثئز ادام» جؤرنالئ ءبئر سانئن تذگةلدةي ماعان ارناپتئ. حاسةن قوجا-احمةت اتالمئش جؤرنال بةتئندة مةنئ جةلتوقسان كوتةرئلئسئنة مذلدة قاتئسئ جوق ادام رةتئندة كورسةتئپتئ. «جاس قازاق ءذنئ» گازةتئندة جؤرناليستئث سذراعئنا وراي، مةن مئناداي پئكئر ءبئلدئردئم: «جةلتوقسان وقيعاسئن تةكسةرةتئن كوميسسيا قذرئپ، ونئث جذمئسئن جذرگئزئپ جاتقانئمدا وسئ حاسةن قوجا-احمةت ماعان كةلة قالدئ. ناق سول ساتتة حاتشئ قئز ماعان ءبئر حات اكةلئپ بةردئ. وندا جةلتوقسان كوتةرئلئسئ كةزئندة قاؤئپسئزدئك كوميتةتئندةگئلةر ءبئر ماشينةگة تولتئرا اراق تيةپ، الاثعا جينالعان جاستارعا اكةلئپ تاراتقان ةكةن. حاتتئ سول ماشينةنئث جذرگئزؤشئسئ، «ةثبةكشئ قازاق» اؤدانئنئث تذرعئنئ جازئپتئ. حاسةن حاتتئ وقي سالا، وسئنئ ءوزئ تةكسةرگئسئ كةلةتئنئن ايتئپ، مةنئث رذحساتئممةن حاتتئ قالتاسئنا سالئپ الدئ. اقئرئندا سول حاتتئ ذشتئ-كذيلئ جوق ةتتئ...» وسئنئ حاسةن قوجا-احمةت وتئرئك دةپتئ. ايتا بةرسئن. سول كةزدة مةنئث قاسئمدا وتئرعان، مذنئ تذگةل دالةلدةپ بةرةتئن ادامدار بار. حاسةن قوجا-احمةتتئث ماعان جانة ةلدئك، ذلتتئق مذددةگة قارسئ وزگة ايلا-شارعئلارئ دا جةتةرلئك. ةندئ ونئ سوتقا مةن جانة جةلتوقساننئث وزگة قايراتكةرلةرئ بةرةتئن شئعار...

ءدئندارلار اراسئندا جاثا داؤ تؤدئ

وسئعان دةيئن باس ءمذفتيدئ «اتةيست»، «كوممؤنيست» دةپ كئنالاؤدان تانباي كةلگةن «قازاقستان قاجئلارئ» ءدئني بئرلةستئگئ جاقئندا ءابساتتار قاجئ دةربئسالئنئث 1982-جئلئ "مةكتةپ" باسپاسئنان جارئق كورگةن "اراب ادةبيةتئ" كئتابئن وقئتؤعا تئيئم سالؤ تؤرالئ الماتئ قالاسئ بوستاندئق اؤداندئق سوتئنا تالاپ-ارئز ءتذسئرئپتئ. ءدئني بئرلةستئك وكئلدةرئنئث ايتؤئنشا، ارئزدئ ءتذسئرؤ - بئرلةستئكتئث جالپئ جينالئسئندا شةشئلگةن. ارئزدا اتالئنعان كئتاپ وقئرماندارعا ءداستذرلئ يسلام ءدئنئ جايلئ تةرئس تاربية بةرةتئن، يسلام دئنئن جانة ونئث نةگئزئ بولئپ تابئلاتئن قذران كئتابئن جوققا شئعارؤ ءذشئن اتةيستئك نةگئزدة جازئلعان ةثبةك دةپ كورسةتئلگةن. جالپئ بذل كئتاپ جوعارئ وقؤ ورئندارئنئث ستؤدةنتتةرئنة ارنالعان وقؤ قذرالئ ةسةبئندة دايئندالعان. "قازاقستان قاجئلارئ" ءدئني بئرلةستئگئ اؤداندئق سوتتان اتالعان ادةبيةتتئ مذسئلمان جاستارئنا تةرئس تاربية بةرةتئن ةكسترةميستئك باعئتتاعئ ءناسيحات قذرالئ رةتئندة تانئپ، ونئ جوعارئ وقؤ ورئندارئندا وقئتؤعا تئيئم سالؤئن جانة رةسپؤبليكا كئتاپحانالارئنداعئ وسئ كئتاپتئ وقئتؤعا تئيئم سالئنعان كئتاپ رةتئندة الئنئپ تاستالؤئن تالاپ ةتئپ وتئر ةكةن.

ءسئز نة دةيسئز؟

 راتبةك قاجئ نئسانباي ذلئ، ةسئك قالاسئنئث باس يمامئ: كئتاپ اتةيستئك كوزقاراسپةن جازئلعان

- مةن انانئ قولدايمئن، مئنانئ قولدايمئن دةيتئندةي ةشكئمنئث قولشوقپارئ ةمةسپئن. بئلةمئن، كورةمئن، اقيقاتئنا جةتةمئن دةسةثدةر كئتاپحانادان بارئپ كئتاپتئ الئپ، وزدةرئث وقئپ شئعئثدار. بذل كئتاپتا ول ايشا انامئزدئ جةثئل ءجذرئستئ قئلعان، قذراننئث كومپوزيسياسئ جوق دةگةن، ماريامدئ پايعامبارلاردئث قاتارئنا قوسئپ قويعان. 1،5 ميلليارد مذسئلماننئث بارلئعئ جئندئ ةمةس قوي. كئتاپ اتةيستئك كوزقاراسپةن جازئلعان. وتة قاؤئپتئ.

اقجول مةيئربةكوأ، قازاقستان قاجئلار قاؤئمداستئعئ ءدئني بئرلةستئگئنئث ءتوراعا ورئنباسارئ: بذل - «جاپتئم جالا، جاقتئم كذية» تئرلئك

- سوتتاسؤ، بايبالام سالؤ، بئرةؤگة اؤئر ءسوز ايتؤ مذسئلماندئقتئث بةلگئسئ ةمةس. قازاقستان قاجئلارئ ءدئني بئرلةستئگئنئث ءدئني باسقارماعا قارسئ داؤ باستاپ جذرگةنئنة بئرنةشة ؤاقئت بولدئ. باقتئباي دةگةن كئسئنئث ويلاعانئ، ماقساتئ نة ةكةنئن بئلمةيمئن. بئزگة ءدئنبذزار، ةلبذزار ادامداردئث كةرةگئ جوق. «قازاقستان قاجئلارئ» بئرلةستئگئ ةش جةردة تئركةلمةگةن ذيئم. ونئث تذراقتئ فيليالدارئ، ادامدارئ دا جوق. نة ايتئپ جذرگةنئ تذسئنئكسئز. ةگةر بارلئعئمئز ءذش-ءتورت ادامنان بئرئگئپ ءبئر-ءبئر بئرلةستئك اشئپ، دئنگة قارسئ بئلگةنئمئزدئ ايتا بةرسةك نة بولعانئمئز!؟ ءابساتتار قاجئ دةربئسالئنئث كئتابئ ةكسترةميستئك باعئتتا جازئلعان دةيدئ، سذمدئق، ءبئرئنشئ رةت مذندايدئ ةستئپ تذرمئن. باس ءمذفتيئمئزدئث ءدئني ءبئلئمئ جوعارئ ةكةنئن، دئنگة تازا ادام ةكةنئن مةن ةمةس، بذكئل حالئق بئلةدئ، ونئث مذنداي باعئتتا كئتاپ جازؤئ مذمكئن ةمةس. بذل - «جاپتئم جالا، جاقتئم كذية» تئرلئك.

مذرات تةلئبةكوأ، قازاقستان مذسئلماندار وداعئنئث ءتوراعاسئ: ءبئر-ءبئرئمئزدئ تالاي بةرگةننةن نة شئعادئ؟

- بئرلةستئك مذشةلةرئ باسئندا «بئزگة قوسئل، ءبئزدئث ءسوزئمئزدئ سويلة» دةپ ماعان كةلگةن بولاتئن. ءدئني باسقارمانئث ماعان قارسئ ارةكةت ةتكةنئن، مةنئ شةتتةتپةك بولعانئن ايتئپ سةندئرؤگة تئرئستئ. ءبئراق مةن بئردةن ةشكئممةن سوتتاسؤعا، ارازداسؤعا بارمايتئنئمدئ ايتتئم. راس، كةزئندة ءابساتتار قاجئ كةثةستةر پارتياسئنئث قذرامئندا بولدئ، يسلامعا قارسئ ايتقان سوزدةرئ كوپ بولدئ. ءبئراق ادام بالاسئ وزگةرةدئ عوي. قاتةلئكتئ بارلئعئمئز دا جاسايمئز، ادام بولعان سوث. سول ءذشئن ءبئر-ءبئرئمئزدئ تالاي بةرگةننةن نة شئعادئ؟ مذسئلماننئث باستئ پارئزئ ناماز وقئپ، قولدان كةلگةنشة ادامدارعا كومةك كورسةتؤ، كةشئرؤ. ءبئزدئث ذستاناتئن باعئتئمئز - وسئ. قالعان سوتتاسؤ، ءبئرئن-ءبئرئ سئناؤ ارةكةتتةرئنة ارالاسپايمئن.

وسئ ماسةلةگة قاتئستئ باس ءمذفتيدئث پئكئرئن ءبئلؤ ءذشئن ءبئز قازاقستان مذسئلماندارئ ءدئني باسقارماسئنا حابارلاسقان بولاتئنبئز. الايدا، باسقارما وكئلدةرئ باس ءمذفتيدئث ةثبةك دةمالئسئندا ةكةنئن، ءبئراق قالايدا وسئ مالئمدةمةگة ءبئر جاؤاپ بولاتئنئن ايتتئ. «ارازداسؤ، سوتتاسؤ مذسئلمان بالاسئنا ءتان نارسة ةمةس. دةگةنمةن، باس ءمذفتي ةثبةك دةمالئسئنان كةلگةننةن كةيئن ءبئز ءبئر جاؤابئن سئزدةرگة بةرةمئز»، - دةدئ ءمذفتياتتاعئلار.

ب. نذراسئل، ن.مامئربةكوأ

دةرةككوز:«حالئق ءسوزئ» گازةتئ